Για τη νουβέλα τρόμου του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «Το κατέβασμα του φεγγαριού», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος, με σχέδια του Kanellos Cob. Στην κεντρική φωτογραφία, ένα από τα σχέδια του Kanellos Cob.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Στη νουβέλα του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη με τίτλο Το κατέβασμα του φεγγαριού πρωταγωνιστεί η Κίρκη, μια φιλοπερίεργη φοιτήτρια που ζει στην Αθήνα και αποδρά από το αστικό τοπίο παρατηρώντας τους σχηματισμούς των άστρων στον νυχτερινό ουρανό με το τηλεσκόπιό της. Αναθρεμμένη με τις ιστορίες της γιαγιάς της από το χωριό, αποφασίζει να επιστρέψει στις ρίζες της, στην Πεζούλα Καρδίτσας, ώστε να αποχαιρετήσει την προγονική οικία της οικογένειάς της.
Εκεί γνωρίζει ή ξανασυναντά τα πρόσωπα που διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο σε αυτή την ιστορία λαογραφικού τρόμου: τον Πέτρο, τον γέρο γιατρό που πρόκειται να αγοράσει το παλιό σπίτι και κυνηγά ζώα μέσα στην άγρια νύχτα, αψηφώντας πάσης «φύσεως» θρύλους· τη γριά Πέρσα, που ξέρει τις προφορικές παραδόσεις της περιοχής, ιδίως αυτές που αφορούν στην κοντινή νεροτριβή, όπου θρυλείται πως συχνάζουν νεράιδες· τη Ραζίρα, μια προσφυγοπούλα από τη Συρία που εργάζεται σκληρά στην ταβέρνα της πλατείας, και τον ανήλικο γιο της, τον Ραφίκ, που πέφτει θύμα κάποιας μαγγανείας.
Η μέθοδος του Τσαπραΐλη
Παραμένοντας σταθερά πιστός στη μέθοδό του, ο Χρυσόστομος Τσαπραΐλης μεταπλάθει καταγεγραμμένα φολκλορικά στοιχεία και υπάρχοντες μύθους για να συνθέσει τις δικές του ιστορίες. Η «μετάπλαση», θεωρώ, είναι ένας όρος-κλειδί για να αποκρυπτογραφηθεί το έργο του συγγραφέα, τόσο όσον αφορά στην τεχνοτροπία, όσο και στις θεματικές με τις οποίες καταπιάνεται.
Η πρώτη του συλλογή, Παγανιστικές δοξασίες της θεσσαλικής επαρχίας (εκδ. Αντίποδες), είναι μια υποτιθέμενη ανθολογία αλλόκοτων ιστοριών της θεσσαλικής υπαίθρου, που στην ουσία είναι όλες δημιουργήματά του, φρέσκες αφηγήσεις που στηρίζονται στις παραδόσεις μας, τόσο πειστικές που κάλλιστα θα μπορούσαν να προέρχονται από το φαντασιακό μιας προνεωτερικής εποχής.
Κάπως έτσι, «κατεβάζει» το φεγγάρι για να γιατρέψει τον αλλοπαρμένο Ραφίκ, βυθίζοντας το χωριό στο σκοτάδι και απελευθερώνοντας με αυτόν τον τρόπο εφιάλτες και δαιμόνια.
Η θεματική της συνομιλίας με το παλιό, των ιστοριών που αποτελούν συγκοινωνούντα δοχεία, ανιχνεύεται και στις Γυναίκες που επιστρέφουν (εκδ. Αντίποδες), στο De Mysteriis (εκδ. Αντίποδες), καθώς και στη συγκεκριμένη έκδοση, την πρώτη δουλειά του συγγραφέα που απευθύνεται ευθέως και στο νεανικό κοινό. Το ξόρκι που χρησιμοποιεί η Ραζίρα για να θεραπεύσει τον μαγεμένο γιο της προκύπτει όταν εφαρμόζει ένα τελετουργικό των μαγισσών της Θεσσαλίας, αντικαθιστώντας όσες πληροφορίες γι' αυτό έχουν χαθεί μέσα στα χρόνια με στοιχεία από τις «απόκρυφες γνώσεις που κουβαλούσε από την πατρίδα της». Κάπως έτσι, «κατεβάζει» το φεγγάρι για να γιατρέψει τον αλλοπαρμένο Ραφίκ, βυθίζοντας το χωριό στο σκοτάδι και απελευθερώνοντας με αυτόν τον τρόπο εφιάλτες και δαιμόνια.
Η ισχύς της φαντασίας και η επίδρασή της ανιχνεύεται και σε άλλα χωρία, με ενδεικτικότερο το παρακάτω:
«Πώς έμοιαζε ο διάβολος;» ρώτησε η Στέλλα, μιλώντας για πρώτη φορά εκείνο το βράδυ.
«Ψηλός με κόκκινα πόδια και γυριστά κέρατα, πανέμορφος με μαύρος μανδύα, ανθρωπόμορφος καπνός· δεν ξέρω, δεν λέει η ιστορία. Παραμύθι είναι, εξυπακούεται πως φαντάζεσαι όπως θέλεις τους χαρακτήρες».
Άλλωστε, ολόκληρη η ιστορία συνομιλεί με τον μύθο του Ωρίωνα -όχι με αυστηρή αντιστοιχία σημείου προς σημείο-, του μυθικού κυνηγού που σκοτώνεται από το τσίμπημα σκορπιού και ύστερα επιβιώνει στην αιωνιότητα ως αστερισμός. Ο συγκεκριμένος μύθος της αρχαιότητας εμπνέει έναν δεύτερο, τον οποίο η Κίρκη μαθαίνει από τη γιαγιά της, και που, με τη σειρά του, εμπνέει την κεντρική ιστορία του βιβλίου. Ο Τσαπραΐλης κάθε φορά αλλάζει τη θέση και τη σημασία των δομικών συστατικών (κυνηγός, φεγγάρι-άστρα, σκορπιός-τέρας) και δημιουργεί εκ νέου παραλλαγές.
Ιστορία που απευθύνεται και στο νεανικό κοινό
Το αποτέλεσμα είναι μια ατμοσφαιρική ιστορία, με γοητευτικά στοιχεία από τον μύθο και το παραμύθι – ο μύθος του Ωρίωνα γεννά το θεσσαλικό παραμύθι που ακούει η Κίρκη και το παραμύθι γεννά το μυθιστόρημα του Τσαπραΐλη. Ο συγγραφέας προσαρμόζει την τεχνοτροπία του ώστε να μιλήσει και στους νεαρούς αναγνώστες, χωρίς εκπτώσεις ή αστοχίες – άλλωστε, τα παραμύθια, όσο γκροτέσκα κι αν είναι, όπως αυτά των αδερφών Γκριμ, καταλήγουν πάντα στα αυτιά και στις καρδιές των παιδιών.
Συγχρόνως, ενέταξε στην ιστορία του σύγχρονες θεματικές – σε δεύτερο επίπεδο και εντελώς οργανικά, δηλαδή καθόλου προγραμματικά, η ιστορία του μιλά για το έμφυλο ζήτημα.
Ο Τσαπραΐλης, ούτως ή άλλως, είναι προσεκτικός δημιουργός. Τα έχει καταφέρει σε δυσκολότερα εγχειρήματα – όπως στο De Mysteriis, στο οποίο έπλασε ιστορίες παγανιστικού τρόμου με εντοπιότητα, αντλώντας όμως έμπνευση από τη νορβηγική black metal μουσική. Γράφοντας το Κατέβασμα του φεγγαριού, στηρίχτηκε περισσότερο στην ατμόσφαιρα και στο μυστήριο, αποφεύγοντας περιγραφές ωμών σκηνών, απευθυνόμενος έτσι αποτελεσματικά σ’ όλες τις ηλικίες. Συγχρόνως, ενέταξε στην ιστορία του σύγχρονες θεματικές – σε δεύτερο επίπεδο και εντελώς οργανικά, δηλαδή καθόλου προγραμματικά, η ιστορία του μιλά για το έμφυλο ζήτημα. Ένα από τα εδάφια που τραβούν την προσοχή έχει να κάνει με τις σκέψεις της ηρωίδας όταν, κυνηγημένη από τα στοιχειά, επισκέπτεται τον τόπο όπου συχνάζουν οι νεράιδες που μαγεύουν μόνο άντρες. Ο τόπος αυτός αποτελεί καταφύγιο:
«Σε αυτό το μέρος, το οποίο οι άντρες του χωριού έτρεμαν μόλις βράδιαζε, το κορίτσι ένιωσε ηρεμία, σχεδόν ασφάλεια».
Τα σχέδια του Kanellos Cob
Ο Kanellos Cob είναι ένας από τους πιο ενδιαφέροντες εικονογράφους και σχεδιαστές μας και έχει καλή επαφή με τον χώρο της λογοτεχνίας, καθώς και του φανταστικού – από τις σημαντικότερες δουλειές του, Ο ζητιάνος (επιμ. σεναρίου Γιάννης Ράγκος, εκδ. Polaris), διασκευή του ομότιτλου έργου του Ανδρέα Καρκαβίτσα, και το graphic novel Γυμνά οστά (Δημοσθένης Παπαμάρκος, εκδ. Polaris).
Κοσμεί τη συγκεκριμένη έκδοση με τρία ασπρόμαυρα, ολοσέλιδα σχέδια, με πυκνές γραμμές και σκιάσεις, και αισθητική που έχει κάτι από φολκλόρ, κάτι από παραμύθι, κάτι από τα σχέδια των άλμπουμ της metal μουσικής. Λεπτή δουλειά που στέκει αυτοτελώς, πέρα από ωραία ενίσχυση του συγγραφικού ύφους.
＊Ο ΣΟΛΩΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Δυο λόγια για τους δημιουργούς
Ο Χρυσόστομος Τσαπραΐλης γεννήθηκε στη Λάρισα το 1984 και μεγάλωσε στην Καρδίτσα. Από το 2022, κατοικεί στην Ολλανδία.
Έχει εκδώσει τα βιβλία Παγανιστικές δοξασίες της θεσσαλικής επαρχίας (Αντίποδες 2017), Γυναίκες που επιστρέφουν (Αντίποδες 2020), A Plot of Earth and Other Tales (Mount Abraxas 2022), και έχει μεταφράσει το Teatro Grottesco του Thomas Ligotti (Αντίποδες 2023), τη συλλογή διηγημάτων Η λοταρία και άλλες ιστορίες της Shirley Jackson (Μεταίχμιο 2024) και τους Τρεις Απατεώνες του Arthur Machen (Μεταίχμιο 2025).
Ο Kanellos Cob γεννήθηκε στην Αθήνα το 1985. Το 2010, αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Τμήμα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του ΤΕΙ Αθήνας, μετακόμισε στη Γαλλία για να σπουδάσει εικονογράφηση και κόμικς στην École Émile Cohl, από την οποία αποφοίτησε το 2014 με τιμητική διάκριση.
Το 2012 συμμετείχε στη δημιουργία της τοιχογραφίας Μoebius. Από το 2014, εικονογραφεί άρθρα για περιοδικά και συμμετέχει σε εκδόσεις κόμικς σε Γαλλία, Ελλάδα και Καναδά.
