Για τα βιβλία «Εκδρομή στην τέχνη» (κείμενο: Isabelle Marinov, εικονογράφηση: Olga Shtonda, μτφρ. Μαρία Κωνσταντοπούλου, εκδόσεις Παπαδόπουλος) και «Μια βόλτα στο μουσείο» (κείμενο-εικονογράφηση: Luisa Vera, μτφρ. Ιωάννα Καπετάνου, εκδόσεις Μεταίχμιο).
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Οι ανοιξιάτικες μέρες είναι ιδανικές για επισκέψεις σε μουσεία, ιδρύματα πολιτισμού, πινακοθήκες και γλυπτοθήκες. Οι εκδρομές που έχουν «καλλιτεχνικό» πρόσημο αποτελούν πρώτης τάξεως ευκαιρία να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με τη ζωγραφική, τη γλυπτική, τη μουσική, το θέατρο, με τις εικαστικές και παραστατικές τέχνες γενικότερα. Συνδυάζοντας τη διασκέδαση με τον πολιτισμό, η δράση ανάγεται σε ψυχαγωγία. Τα παιδιά έχουν έτσι τη δυνατότητα να αποκτήσουν σταδιακά το δικό τους προσωπικό καλλιτεχνικό αισθητήριο και ενδεχομένως να αναπτύξουν τη δική τους, ενδιάθετη καλλιτεχνική κλίση. Η εξοικείωση με την τέχνη, ήδη από την νηπιακή ηλικία, έχει αποδειχθεί και επιστημονικά ότι συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη των παιδιών, ενώ δεν μπορούμε παρά να λάβουμε υπόψη και το γεγονός ότι σε μια ραγδαία εξελισσόμενη πραγματικότητα, απέναντι στα καθημερινά ερεθίσματα βίας (με την παιδική και εφηβική βία να εντείνεται γεωμετρικά) η τέχνη είναι το όχημα για την αρμονικότερη κοινωνικοποίηση, την αυτογνωσία, την ανάπτυξη ισχυρών ψυχικών και πνευματικών αντισωμάτων απέναντι στις προκλήσεις αλλά και την πεζότητα της ζωής στις σύγχρονες κοινωνίες.
Κείμενο και εικονογράφηση συντονίζονται ώστε τα προτεινόμενα βιβλία να αποτελέσουν όχι μόνο αναγνώσματα αλλά και μέσα ενεργοποίησης των καλλιτεχνικών τάσεων των παιδιών-αναγνωστών
Δύο νέες εκδόσεις προτείνουν ακριβώς αυτό: τη σύνδεση της τέχνης με την αναψυχή, την καθημερινή και αβίαστη επαφή των παιδιών με τις καλές τέχνες και την οργανική σύνδεση της μάθησης, της ανάπτυξης δεξιοτήτων και της κριτικής σκέψης με την τέχνη. Κείμενο και εικονογράφηση συντονίζονται ώστε τα προτεινόμενα βιβλία να αποτελέσουν όχι μόνο αναγνώσματα αλλά και μέσα ενεργοποίησης των καλλιτεχνικών τάσεων των παιδιών-αναγνωστών, με έμφαση εν προκειμένω στις εικαστικές τέχνες και ειδικότερα τη μοντέρνα τέχνη.
Εκδρομή στην τέχνη (κείμενο: Isabelle Marinov, εικονογράφηση: Olga Shtonda, εκδόσεις Παπαδόπουλος)
Ο Χένρι πηγαίνει με το σχολείο του εκπαιδευτική εκδρομή στο μουσείο σύγχρονης τέχνης της πόλης του. Όλοι φαίνονται ενθουσιώδεις καθώς ξεναγούνται στις αίθουσες με τα ποικίλα εκθέματα. Ο Χένρι όμως είναι σκεπτικός, ίσως και απογοητευμένος. Η ιδανική εκδρομή για αυτόν θα ήταν μια χαλαρή μέρα στη θάλασσα όπου θα μπορούσε να κολυμπήσει και να μαζέψει κοχύλια.
Κοιτάζοντας τους πίνακες, τις γλυπτικές κατασκευές, και παρατηρώντας τις τεχνοτροπίες και τις ποικίλες οπτικές των δημιουργών, ο Χένρι αναρωτιέται για το πόσο «ρεαλιστικά» είναι όλα αυτά τα εκθέματα, θέτοντας έτσι το ερώτημα περί της σχέσης του έργου τέχνης με την πραγματικότητα. Ένα ερώτημα διαχρονικό όπως και η διιστάμενη διερώτηση περί τις διαδικασίας ή του τελικού αποτελέσματος στην τέχνη, περί της ίδια της «τελείωσης» ή της ανοιχτότητας του έργου τέχνης και τελικά περί του νοήματος αυτού. Ο Χένρι είναι κριτικός απέναντι στα εκθέματα. Χωρίς να το κατανοεί, δηλαδή απροϋπόθετα, σκέφτεται, αξιολογεί, διερωτάται και τελικά αρθρώνει με το δικό του παιδικό τρόπο, το διαρκές ερώτημα: «είναι αυτό τέχνη;». Ανάμεσα στα πολυάριθμα εκθέματα, ένας πίνακας με το απόλυτο μπλε θα κινητοποιήσει τη φαντασία του, θα τον «συγκινήσει». Σε άλλη αίθουσα μια εικαστική εγκατάσταση και μια καρέκλα θα του εξάψουν την περιέργεια. Σε αντίθεση με άλλα παιδιά, τα οποία αρκούνται να βλέπουν περιδιαβαίνοντας, ο Χένρι αποφασίζει να «αποκαθηλώσει» το έργο τέχνης. Κάθεται στην εκτιθέμενη καρέκλα (ένα ready made έκθεμα), ενεργοποιώντας μια αλυσίδα από «αντιδράσεις» στην απέναντι εικαστική εγκατάσταση. Η συνέχεια είναι απρόβλεπτη και ανατρεπτική. Η κατάληξη ευφρόσυνη.
Η Marinov θέτει στο βιβλίο της το καίριο ζήτημα μέσα από την περιπέτεια του μικρού αγοριού: Αν δεν σου «μιλήσει» το έργο τέχνης, αν δεν το νιώσεις, και εντέλει δεν αλληλεπιδράσεις με αυτό ίσως να χάσεις την ευκαιρία να ανοίξεις το δρόμο για την οργανική σύνδεση με την τέχνη. Εξάλλου η τέχνη, όσο «ιερή» και αν προβάλλεται, είναι πάντα η απτή συνθήκη μεταξύ του πραγματικού και του αισθητικού, του δημιουργού και του παραλήπτη του έργου, του θεατή με τον εσώτερο κόσμο του. Μπορεί να είναι μια κοσμογονία ή και μια απογοήτευση, να είναι παιχνιδιάρικη ή σοβαρή, σε κάθε περίπτωση ανάγεται σε μια σχέση απολύτως προσωπική. Και ο Χένρι είναι ο χαρακτήρας του βιβλίου διαμέσου του οποίου ο κόσμος της τέχνης γίνεται λίγο περισσότερο προσιτός στους μικρούς αναγνώστες. Μαζί με το προσεγμένο και εμπρόθετα ελλειπτικό κείμενο της Marinov, η εικονογράφηση της Shtonda αποδίδει ευφάνταστα και με περισσή ζωντάνια την ατμόσφαιρα σε ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης.
Οι εικόνες χωρικοποιούν τις λέξεις, οι λέξεις γεωμετρούν τις εικόνες, συγκροτώντας ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για παιδιά από 6 έως 9 ετών. Η μετάφραση είναι της Μαρίας Κωνσταντοπούλου και η έκδοση είναι σκληρόδετη.
- Διαβάστε επίσης: Όταν οι γάτες μαθαίνουν στα παιδιά τα πάντα για την τέχνη: Τρία βιβλία που απογειώνουν το βλέμμα
Μια βόλτα στο μουσείο (κείμενο-εικονογράφηση: Luisa Vera, μτφρ. Ιωάννα Καπετάνου, εκδόσεις Μεταίχμιο)
Η Luisa Vera παρουσιάζει ένα χορταστικό βιβλίο με θέμα την βόλτα στο μουσείο σύγχρονης τέχνης. Η Vera οργανώνει θεματικά αλλά και εικονογραφικά την ιστορία σαν έναν χάρτη θησαυρού και γνώσεων μαζί. Οι σελίδες του σκληρόδετου βιβλίου, που με περισσή φροντίδα επιμελούνται οι εκδόσεις Μεταίχμιο, αποτελούν καθεμιά ένα τοπίο όπου λέξεις και εικόνες, πληροφορίες και χρώματα συνιστούν εικαστικές-αρχιτεκτονικές συνθέσεις, λειτουργώντας ως ιστορίες μέσα στην ιστορία.
Ο μικρούλης πρωταγωνιστής της εικαστικής περιπέτειας, συνοδευόμενος από τον ενήλικα συνοδό του, προφανώς τον πατέρα του, εξερευνά ενεργητικά τις αίθουσες με τα εκθέματα και μαζί με αυτά ανακαλύπτει τα καλλιτεχνικά ρεύματα-σταθμούς στη μοντέρνα τέχνη. Η Vera στο βιβλίο της δίνει έμφαση στη ζωγραφική. Αναπτύσσει σπονδυλωτά την επίσκεψη στο μουσείο, εικονογραφώντας διάσημους πίνακες με τον δικό της τρόπο. Για παράδειγμα, μεταδομεί έργα των Ντεγκά, Μονέ, Σερά, Γκογκέν, Βαν Γκογκ, Μουνκ, Ματίς, Ποπόβα, Πικάσο, Μιρό, Κλεέ, Μαγκρίτ, Καντίνσκι, Μοντριάν, Γουόρχολ, Χόκνεϊ, Λίχτενσταϊν και άλλων επιδραστικών καλλιτεχνών και δημιουργεί περιβάλλοντα έντονης θεατρικότητας.
Οι πίνακες που μετα-ερμηνεύει κρατούν κάτι από τα αρχικά χαρακτηριστικά τους και αποδίδονται με τρόπο που θυμίζει κόμιξ και παιδικές ζωγραφιές μαζί. Οι χρωματικές γκάμες και οι συνθέσεις συμβαδίζουν με τις τάσεις στις οποίες παραπέμπουν, αλλά οπωσδήποτε αποτελούν προσωπικές αποδόσεις των έργων που η Vera χρησιμοποιεί ως οδηγούς στον εικαστικό χάρτη της ιστορίας της. Σε αυτό το σημείο ίσως θα μπορούσε με κάποιο τρόπο να έχει συμπεριλάβει στην εικονογραφική σύνθεση και κάποιους από τους πρωτότυπους πίνακες αναφοράς, ώστε κοντά στην εικαστική ερμηνεία να υπάρχει και η καθαυτή αναφορά, κάτι που θα λειτουργούσε σαφώς ενισχυτικά στην αναγνωστική και εκπαιδευτική εμπειρία. Ωστόσο η συνολική εμπειρία ανάγνωσης είναι ευφρόσυνη και το βιβλίο μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα πρωτότυπων εκπαιδευτικών-διδακτικών σεναρίων που θα πραγματεύονται τη σύγχρονη τέχνη και τη βιωματική μάθηση και θα συνδυάζουν στοιχεία ιστορίας της τέχνης, στοιχεία χώρου και αρχιτεκτονικής, θεατρικές προτάσεις και εικαστικές εφαρμογές στην τάξη. Προς αυτή την κατεύθυνση συνηγορεί επίσης και η διάρθρωση των πληροφοριών, καθώς οι σελίδες του βιβλίου είναι αναδιπλούμενες και περιλαμβάνουν στην εκδίπλωσή τους, αφενός πλούσια χρωματικά περιβάλλοντα, αφετέρου χρήσιμες πληροφορίες σε χρονολογική ακολουθία για τα καλλιτεχνικά ρεύματα της μοντέρνας τέχνης και τους κυριότερους εκπροσώπους τους με έμφαση στο διάστημα από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τη δεκαετία του ’60 στον 20ο αιώνα.
Το βιβλίο προτείνεται για ηλικίες από 6 έως 9 ετών.
*Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.
