«Η Βιβλιοθήκη είναι πολλά περισσότερα από ένας χώρος» – Τα μέλη του «Δικτύου των 8» μας εξηγούν γιατί

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) στις αρχές του μήνα για τις βιβλιοθήκες (εκτός των σχολικών) στην Ελλάδα, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι η εξής: Στη χώρα μας λειτουργούν 338 βιβλιοθήκες, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και η Εθνική Βιβλιοθήκη.

Πλην της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, οι υπόλοιπες είναι: 38 δημόσιες βιβλιοθήκες, που εποπτεύονται από το Υπουργείο Παιδείας, 137 δημοτικές βιβλιοθήκες, ενώ 162 είναι βιβλιοθήκες νομικών προσώπων δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου ή άλλης νομικής μορφής. Από αυτές τις 338, οι 206 είναι γενικές βιβλιοθήκες και οι 132 ειδικές. Αρκετές έχουν παραρτήματα, το σύνολο των οποίων φτάνει τα 187, ενώ λειτουργούν και 35 κινητές μονάδες βιβλιοθηκών. Η έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ για τις βιβλιοθήκες δημοσιεύεται ανά διετία και τα πιο πρόσφατα στοιχεία, που αφορούν το διάστημα 2022/24, δείχνουν ότι έπειτα από τα χρόνια της πανδημίας και των περιοριστικών μέτρων, οι επισκέπτες αυξήθηκαν αλλά ο εξωτερικός δανεισμός μειώθηκε, ενώ το ίδιο συνέβη και με τους εργαζόμενους των βιβλιοθηκών (βιβλιοθηκονόμοι και άλλο προσωπικό) που μειώθηκαν κατά 3%.

Είναι αρκετές οι βιβλιοθήκες που έχουμε και τι προσφέρουν, ειδικά στα παιδιά και τους εφήβους; 

Μέσα σε αυτό το διάστημα που αποτυπώνεται στην έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ, η κοινωνιολόγος Ειρήνη Βοκοτοπούλου που ειδικεύεται στο θέμα της προώθησης της ανάγνωσης, με τη μακρά εμπειρία της στην οργάνωση και λειτουργία παιδικών βιβλιοθηκών αλλά και την εκπόνηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, σε συνεργασία με οκτώ υπεύθυνες βιβλιοθηκών (είτε αμιγώς παιδικών και εφηβικών είτε με παιδικά τμήματα) ίδρυσαν το «Δίκτυο των 8». Στόχος του είναι, όπως λένε οι ιδρύτριές του, «η καλλιέργεια αναγνωστικών συνηθειών μέσα από τη συνεχή δημιουργία "μονοπατιών", όπου το ένα βιβλίο οδηγεί στο άλλο με τον ίδιο τρόπο που κάθε παιδί εξελίσσεται ως αναγνώστης».

Μέλη του Δικτύου που ιδρύθηκε το 2024 είναι η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Κόνιτσας, η Δημοτική Βιβλιοθήκη Καλυβίων Δήμου Σαρωνικού, η Δημοτική Βιβλιοθήκη Φιλοθέης-Ψυχικού, οι Βιβλιοθήκες του Δήμου Καλαμαριάς (Παιδική Βιβλιοθήκη Συνοικισμού Καραμπουρνάκι και Δαήδειος Παιδική Βιβλιοθήκη), η Παιδική Βιβλιοθήκη SΕΑRCH Κηφισιάς, η Παιδική και Εφηβική Βιβλιοθήκη Βελβεντού και η Δημοτική Βιβλιοθήκη Ραψάνης. 

Από τα αριστερά (πάνω σειρά): Πετρούλα Βόλτση, Παιδική Βιβλιοθήκη Συνοικισμού Καραμπουρνάκι, Πέρση Ντούλια, Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Κόνιτσας, Ειρήνη Βοκοτοπούλου. Και (κάτω σειρά): Χάιδω Πανταζή, Δημοτική Βιβλιοθήκη Ραψάνης, Λυδία Αλαγιάννη, Δημοτική Βιβλιοθήκη Καλυβίων Δήμου Σαρωνικού, Αλκμήνη Πιτσιλαδή, Δημοτική Παιδική και Εφηβική Βιβλιοθήκη Βελβεντού “Annette Schlumberger”, Αγγελική Φουρνάρη, Δημοτική Βιβλιοθήκη Ψυχικού-Φιλοθέης, Κατερίνα Φρουζάκη, Παιδική Βιβλιοθήκη Seach Κηφισιάς.

Aνεξάρτητα από στατιστικές και αριθμούς, παρά τις προκλήσεις, τις περικοπές, τις νέες τάσεις, τις μόδες και την ατέλειωτη προσφορά σε δραστηριότητες πάσης φύσεως για τα παιδιά, ο κόσμος των παιδικών βιβλιοθηκών είναι μια πραγματικότητα. Μετά τη συνάντηση των μελών του «Δικτύου των 8» στα τέλη Νοεμβρίου στη 2η Γιορτή της Παιδικής και Εφηβικής Βιβλιοθήκης Βελβεντού, θέσαμε από μία ερώτηση στα ιδρυτικά μέλη του. Οι απαντήσεις τους αποκαλύπτουν έναν κόσμο που οικοδομείται λέξη τη λέξη, με υπομονή, με φροντίδα και την έγνοια να είναι ευρύχωρος και πολυσυλλεκτικός, έναν κόσμο που πάλλεται και περιμένει να υποδεχθεί ακόμη περισσότερα παιδιά και εφήβους. Διαβάζονται αποσπασματικά αλλά και ως μια ενιαία αφήγηση μιας στάσης ζωής για το πώς μεγαλώνουν παιδιά με αυτονομία, πώς κατανοούν τα δικαιώματά τους, πώς μαθαίνουν να εκφράζουν τις απόψεις τους, πώς αποκτούν συνήθειες ώστε να ερευνούν για όσα συμβαίνουν γύρω τους, πώς χτίζουν σχέσεις εμπιστοσύνης, πώς βλέπουν τον κόσμο τους να διευρύνεται. 

Η Κατερίνα Φρουζάκη, υπεύθυνη λειτουργίας της Παιδικής Βιβλιοθήκης Search Κηφισιάς, απαντά στην ερώτηση: «Τι είναι μια παιδική βιβλιοθήκη;»

«Η Βιβλιοθήκη είναι ένας χώρος, όπου όλα είναι πιθανά: «Μπαίνεις στη Βιβλιοθήκη κι ακούς μουσική. Σίγουρα θα’ ναι Μότσαρτ, Μαρία Κάλλας ή Ρενέ Ομπρί. Θα δεις παντού ζωγραφιές. Σίγουρα θα’ ναι του Βαν Γκογκ, του Μονέ ή του Ντα Βίντσι. Βλέπεις βιντεάκια. Σίγουρα θα ‘ναι Μόμιξ. Θα δεις παντού κατασκευές. Σίγουρα θα ‘ναι από διάφορα βιβλία, όπως το αερόστατο από το «Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες» ή οι μασκαρεμένοι άνθρωποι μέσα σε κούτες, από τις «Όρνιθες του Αριστοφάνη». - Μαρία Π., 11 ετών

Η Παιδική Βιβλιοθήκη είναι ένας χώρος πολιτισμού σε όλες τις εκδοχές του. Ένας τόπος συναντήσεων, όπου ένα παιδί μπορεί να συναντήσει άλλα παιδιά, όλων των ηλικιών, και όλα μαζί ή το καθένα μόνο του να συναντήσει τον Ιούλιο Βερν και να διαβάσει για τα παιδικά του χρόνια, έναν ποδοσφαιριστή, έναν αστροναύτη ή μια επιστήμονα, που θα το κάνει να δει με τα δικά της μάτια τον δρόμο για μία ανακάλυψη. Είναι άλλοτε μια πολύβουη κυψέλη και άλλοτε ένα ήσυχο μέρος, όπου μπορεί ήρεμα να απολαύσει ένα παιδί το βιβλίο του.

Είναι πολλά βιβλία: Βιβλία επιλεγμένα, για όλες τις κατηγορίες γνώσης και για όλες τις ηλικίες, από βρέφη έως νέων ενηλίκων και ξενόγλωσσα, που ξεχωρίζουν για το κείμενό τους, την εικονογράφησή τους, την πρωτοτυπία τους. Βιβλία που αρέσουν στα παιδιά για διάβασμα στη Βιβλιοθήκη ή για δανεισμό. Είναι οι κοινές αναγνώσεις μιας παρέας, που μοιράζεται σκέψεις, συναισθήματα και προβλέψεις ένα απόγευμα, ή η εσωτερική σχέση μεταξύ συγγραφέα και νεαρού αναγνώστη που αναπτύσσεται στη μοναχική, σιωπηλή ανάγνωση ενός βιβλίου.

 Η Παιδική Βιβλιοθήκη είναι η ιδέα ότι κάθε παιδί δικαιούται πρόσβαση στη γνώση και έναν δικό του χώρο, όπου κάθε ερώτηση επιτρέπεται και κάθε ιδέα συζητιέτα

Είναι οι άνθρωποι των Βιβλιοθηκών που πιστεύουν στην αξία και τη δύναμη της Βιβλιοθήκης και που με πάθος και πολλή δουλειά προσπαθούν να ανοίξουν τους κόσμους των βιβλίων στα παιδιά: Βιβλία και παιδιά, τα ωραιότερα «συστατικά» της πιο ωραίας δουλειάς του κόσμου.

Είναι τα παιδιά που επιλέγουν τη Βιβλιοθήκη για να διαβάσουν, να δανειστούν, να περάσουν καλά. Είναι αυτά τα παιδιά που βάζουν την επίσκεψη στη Βιβλιοθήκη στο εβδομαδιαίο τους πρόγραμμα, γιατί το θέλουν και όχι γιατί τους επιβάλλεται, αυτοί οι μικροί αναγνώστες που στο μέλλον θα γίνουν οι ενήλικες αναγνώστες.

Η Search Παιδική Βιβλιοθήκη Κηφισιάς ανήκε στο δίκτυο Βιβλιοθηκών του Οργανισμού Παιδικών και Εφηβικών Βιβλιοθηκών, οποίος καταργήθηκε ο 2014. Λειτούργησε το 1998 στη Νέα Ερυθραία, στην οδό Φλέμιγκ 6, ως Παιδική Βιβλιοθήκη Νέας Ερυθραίας. Το 2010 μεταστεγάστηκε στην οδό Σαράφη 6, στη Νέα Ερυθραία και το 2014 πήρε τη σημερινή της ονομασία. Η Παιδική Βιβλιοθήκη λειτουργεί ως δανειστική και εκπονεί 12-14 μηνιαία προγράμματα ετησίως. Τα παιδιά έως 5 ετών μπορούν να δανειστούν βιβλία, ενώ τα παιδιά από 5 ετών και άνω παραμένουν στο χώρο της χωρίς συνοδό.

Είναι ένας χώρος δημοκρατίας: Η Παιδική Βιβλιοθήκη είναι η ιδέα ότι κάθε παιδί δικαιούται πρόσβαση στη γνώση και έναν δικό του χώρο, όπου κάθε ερώτηση επιτρέπεται και κάθε ιδέα συζητιέται. Εδώ μπορούν να πάρουν ελεύθερα τον λόγο, χωρίς παρεμβάσεις από ενήλικες, και να εκφράσουν απορίες και σκέψεις, να φτάσουν μόνα τους σε δικά τους συμπεράσματα, να καλλιεργήσουν την αισθητική τους, να δουλέψουν ομαδικά ή κατά μόνας.

Είναι μια Μηχανή του Χρόνου: Η Βιβλιοθήκη στέκεται μπροστά στο φαινόμενο της αποσπασματικής και πολλές φορές περιττής πληροφορίας, ανοίγοντας ολοκληρωμένους κόσμους. Τα βιβλία της είναι κόσμοι ολόκληροι, με αρχή – μέση – τέλος. Τα παιδιά διαβάζουν μια ιστορία με εικόνες, ένα ποίημα, μια περιπέτεια, επιστημονικά επιτεύγματα που θα έρθουν, για έναν πόλεμο στην Ιστορία, ανοίγουν χάρτες να ιχνηλατήσουν διαδρομές εξερευνητών και πολεμιστών, ταξιδεύουν στην Ουτοπία, παρακολουθούν τον Γκρεγκόρ Σάμσα που μεταμορφώθηκε σε έντομο στο μικρό δωμάτιό του. Έτσι, «μπαίνουν στα παπούτσια του άλλου», συζητάνε για τις συνθήκες και τις συνέπειες, συγκρίνουν, συνδέουν και αντιλαμβάνονται τις χρονικές αποστάσεις στην Ιστορία. Και ό,τι είναι ολοκληρωμένο, γίνεται εμπειρία και μένει στη μνήμη.

Είναι ένα σχεδιαστήριο: Βιβλία που απλώνονται παντού και καταλαμβάνουν για μέρες τον χώρο, προσπαθώντας να φτιάξουν καινούργια αναγνωστικά μονοπάτια, να συνδεθούν μεταξύ τους, να δημιουργήσουν ένα ενδιαφέρον πρόγραμμα που θα δείξει στα παιδιά βιβλία που δεν θα άνοιγαν μόνα τους, που θα τους κινήσει την περιέργεια, που θα τα προκαλέσει να συζητήσουν, να συμμετέχουν σε δράσεις, να περάσουν καλά. Ένα σχεδιαστήριο, όπου για να μιλήσεις για το «Νησί» θα ανοίξεις, μεταξύ άλλων, την «Μπάλα» του Αλέξη Κυριτσόπουλου, για να μιλήσεις για εξορία, το «Νησί» της Βικτόριας Χίσλοπ για την απομόνωση, θα ανοίξεις βιβλία τοπικής μαγειρικής για τις λιχουδιές των ελληνικών νησιών και λευκώματα αρχιτεκτονικής για τα παραδοσιακά κτίσματα, θα δείξεις τα έργα του Γκογκέν στην Ταϊτή…και τέλος, θα ετοιμάσεις ένα παιχνίδι δράσης για νεαρούς Ροβινσώνες που θα πρέπει να επινοήσουν τρόπους επιβίωσης.

Εικόνα από εργαστήριο την περίοδο των Γιορτών στην Search Παιδική Βιβλιοθήκη Κηφισιάς.

Είναι άπειρα εργαστήρια: Γιατί στα παιδιά αρέσει να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, να πειραματίζονται, να δοκιμάζουν και να δοκιμάζονται, να κατασκευάζουν, να παίζουν. Η Τέχνη – που έχει σημαντική θέση στις δράσεις της Βιβλιοθήκης – δεν είναι για να φανταστούν. Η Βιβλιοθήκη δεν λειτουργεί ως καλλιτεχνικό εργαστήριο. Δίνει όμως τη δυνατότητα στα παιδιά να ζωγραφίσουν όπως ένας καλλιτέχνης, αφού πρώτα γνωρίσουν τον ίδιο, την εποχή του, το έργο του και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του – ώστε να μάθουν να διαβάζουν την τέχνη. Παιχνίδια μνήμης, το εκπαιδευτικό δράμα, ταινίες και ντοκιμαντέρ, μουσική και χορός - όλα είναι δυνατόν να γίνουν και όλα σχεδιάζονται για τις ανάγκες των θεμάτων.

Είναι ένα σκηνικό που συνεχώς αλλάζει: Μέσα από τις δράσεις της λοιπόν, η Βιβλιοθήκη γίνεται ένας χώρος που αλλάζει. Μπορεί να γίνει το εργαστήριο ενός καλλιτέχνη, φιλοσοφικό καφενείο, αρχιτεκτονικό γραφείο, μουσειακό εκθετήριο, αποθετήριο λέξεων. Και τα παιδιά κάθε φορά που μπαίνουν στη Βιβλιοθήκη δεν ξέρουν αν θα παίξουν με την εικονογράφηση και τα αποσπάσματα των βιβλίων, εάν θα γίνουν συλλέκτες λέξεων, κομίστες, εάν θα λύσουν γρίφους για να σωθούν σε ένα δωμάτιο απόδρασης ή εάν θα παρουσιάσουν στους ενήλικες επισκέπτες μια έκθεση, ως άλλοι επιμελητές.

Έφηβοι που ως παιδιά επισκέπτονταν τακτικά την Search Παιδική Βιβλιοθήκη Κηφισιάς καταλήγουν: «Η Βιβλιοθήκη τελικά δεν είναι χώρος».

Η Βιβλιοθήκη είναι εμπειρία και υφαίνει αναμνήσεις: «Δεν ξέρω τι άνθρωπος θα ήμουνα εάν δεν ερχόμουνα στη Βιβλιοθήκη» είπε η Αριάδνη, 17 ετών, και οι έφηβοι της Βιβλιοθήκης - φοιτητές τώρα - στις συζητήσεις τους κατέληξαν ότι «Η Βιβλιοθήκη τελικά δεν είναι χώρος».

Η Αλκμήνη Πιτσιλαδή, υπεύθυνη λειτουργίας της Δημοτικής Παιδικής και Εφηβικής Βιβλιοθήκης Βελβεντού, απαντά στην ερώτηση: «Τι κάνουν τα παιδιά κάθε απόγευμα στη βιβλιοθήκη;»

«Ε, λοιπόν αυτό αναρωτιόμουν και εγώ, όταν βρέθηκα στη Bιβλιοθήκη του Βελβεντού καθώς δεν είχα την τύχη να ζήσω την Π.Ε.Β.Β. ως παιδί. Η βιβλιοθήκη μας είναι ένας χώρος εκπλήξεων! Μπαίνοντας τα παιδιά μέσα κατ’ αρχάς αντικρίζουν έναν υπέροχα σχεδιασμένο χώρο με χαρούμενα χρώματα, με «φωλιές» όπου «τρυπώνεις» ή σκαρφαλώνεις για να διαβάσεις, με πουφ αναπαυτικά, με ράφια που βρίσκονται στο ύψος τους. Το πρώτο που κάνουν λοιπόν είναι να αρχίσουν να τριγυρίζουν ανάμεσα στα ράφια περιεργαζόμενα εξώφυλλα και τίτλους. Ξεφυλλίζουν ό,τι τους τραβάει την προσοχή, από 15 θεματικές κατηγορίες και αράζουν σε κάποιο από τα σημεία που αναφέρθηκαν για να διαβάσουν. Για λίγα παιδιά αυτό είναι αρκετό. Τα περισσότερα μετά από λίγο ψάχνουν τι άλλο μπορούν να κάνουν.

Άποψη από το εσωτερικό της Δημοτικής Παιδικής και Εφηβικής Βιβλιοθήκης Βελβεντού “Annette Schlumberger”. Διεύθυνση: Βελβεντό, Κοζάνη 501 00, Τηλέφωνο: 24640 32563, Email: pevvelventou@gmail.com

Ειδικά στη δική μας Βιβλιοθήκη τα παιδιά μπορούν:

• να παίξουν στα I pad (επιλεγμένα προγράμματα για 20 λεπτά),
• να δημιουργήσουν με legο,
• να ακούσουν μια ιστορία στα ακουστικά ή να ακούσουν μια μεγαλόφωνη ανάγνωση,
• να δουν μια ταινία (σε συγκεκριμένη μέρα και ώρα),
• να κάνουν κάτι δημιουργικό στους υπολογιστές,
• να ακούσουν μουσική,
• να παίξουν επιτραπέζια παιχνίδια,
• να κάτσουν και να συζητήσουν χαμηλόφωνα με τους φίλους τους,
• να συμμετέχουν σε κάποιο από τα πολύ προσεκτικά και πρωτότυπα σχεδιασμένα θεματικά προγράμματα του «Δικτύου των 8».

Παιδιά διαβάζουν, παίζουν, συζητούν στην Παιδική Βιβλιοθήκη Βελβεντού.

Πίσω από όλες αυτές τις δυνατότητες υπάρχει μια συγκεκριμένη φιλοσοφία και κάποια χαρακτηριστικά: Τα παιδιά προσέρχονται χωρίς να είναι υποχρεωμένα. Είναι εδώ και γιατί το θέλουν και για όσο χρόνο το θέλουν, οπότε δημιουργείται και μια θετική διάθεση. Η επίσκεψη στη Βιβλιοθήκη αποτελεί μια μη δομημένη δραστηριότητα. Το τι θα κάνει ακριβώς ένα παιδί και με ποια σειρά βασίζεται στην ελεύθερη επιλογή. Τα παιδιά κινούνται με τους δικούς τους ρυθμούς. Απολαμβάνουν όσα τους προσφέρονται αλλά και κατακτούν τη γνώση και τις δεξιότητες χωρίς χρονοδιάγραμμα, ανάλογα με τη διάθεση και τις δυνατότητές τους. Από την ηλικία των 4 έρχονται χωρίς τη συνοδεία γονιού. Είναι μέσα στο χώρο με τους συνομήλικους τους και είναι υπεύθυνα για τη συμπεριφορά τους. Αυτό δίνει ένα στοιχείο ανεξαρτησίας στα παιδιά που απ’ ότι φαίνεται το έχουν μεγάλη ανάγκη, ιδιαίτερα στην εποχή μας.

Κάθε απόγευμα συμβαίνουν αναμετρήσεις. Αναμετριούνται τα παιδιά με το φόβο τους για τα βιβλία, με το ενδεχόμενο να μπορούν να κάνουν στον ελεύθερό τους χρόνο κάτι χωρίς το κινητό τους, με την περίπτωση να μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία διαφορετικά, με την πιθανότητα να αφεθούν για να τους εκπλήξουν ή να τους γοητεύσουν πράγματα που δεν φαντάζονταν…

Με την φροντίδα και την προτροπή του υπεύθυνου της Βιβλιοθήκης χαράζουν τη δική τους πορεία, τα δικά τους αναγνωστικά μονοπάτια. Για παράδειγμα, διαβάσαμε πρόσφατα σε συνέχειες το βιβλίο «Τελευταία αρκούδα» και μετά αρχίσαμε να ανοίγουμε χάρτες, να ψάχνουμε το νησί που αναφέρεται στο βιβλίο, να ψάχνουμε τι σημαίνει κλιματική αλλαγή και γιατί λιώνουν οι πάγοι (ανοίγοντας τα αντίστοιχα βιβλία γνώσεων) και αφού εντοπίσαμε κι ένα βιβλίο που καταγράφει συναντήσεις αγρίων ζώων με ανθρώπους, καταλήξαμε να συζητάμε για την υπαρξιακή ανάγκη του ανθρώπου να δεθεί με τα ζώα και τη φύση.

Δημιουργούνται ευκαιρίες για συμμετοχή σε δημιουργικά πρότζεκτ όπως η δημιουργία ντοκιμαντέρ ή η σύνταξη και έκδοση μιας εφημερίδας. Τα παιδιά εδώ στη βιβλιοθήκη εκδίδουν τη «Βελβεντινή Λάβα». Έτσι δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους σε νέα πεδία. Πειραματίζονται, προβληματίζονται, ανταλλάσσουν ιδέες, συζητούν και γράφουν. Μαθαίνουν επίσης να συνεργάζονται σε ομάδες και να έχουν την υπευθυνότητα που χρειάζεται όταν αναλαμβάνουν μια δουλειά. Μπαίνουν στη διαδικασία, ακόμη, να αποφασίσουν πώς θα γνωστοποιήσουν και θα πουλήσουν την εφημερίδα τους.

Η «Βελβεντινή Λάβα», η εφημερίδα των παιδιών του Βελβεντού που εκδίδεται στο πλαίσιο εργαστηρίου στην Παιδική και Εφηβική Βιβλιοθήκη Βελβεντού “Annette Schlumberger”.

Προκύπτει ένα κοινό, μια ομάδα που συμμετέχει συστηματικά σε διάφορες δράσεις. Αυτό μακροπρόθεσμα έχει ως αποτέλεσμα την πραγματική ουσιαστική εκπαίδευση τους με την πλατιά και βαθιά έννοια του όρου. Τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εμβαθύνουν περισσότερο στα διάφορα θέματα κι όχι να τα προσεγγίζουν περιστασιακά, επιφανειακά και από ανάγκη. Επίσης σιγά σιγά αντιλαμβάνονται τις συνδέσεις που μπορούν να γίνουν σε διάφορα επίπεδα και τις διαφορετικές οπτικές προσέγγισης.

Στιγμιότυπο από καλοκαιρινή δραστηριότητα στη Δημοτική Παιδική και Εφηβική Βιβλιοθήκη Βελβεντού “Annette Schlumberger”. Η Αλκμήνη Πιτσιλαδή, Υπεύθυνη λειτουργίας Π.Ε.Β.Β. στο μέσον με τα παιδιά.

Η δημιουργία ομάδας που έχει κοινές εμπειρίες οδηγεί και κάπου αλλού: στην ανάπτυξη βαθύτερων ανθρώπινων σχέσεων και δεσμών. Στην ουσιαστική ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Η Βιβλιοθήκη είναι ένας χώρος που κάθε απόγευμα συμβαίνουν αναμετρήσεις. Αναμετριούνται τα παιδιά με το φόβο τους για τα βιβλία, με το ενδεχόμενο να μπορούν να κάνουν στον ελεύθερό τους χρόνο κάτι χωρίς το κινητό τους, με την περίπτωση να μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία διαφορετικά, με την πιθανότητα να αφεθούν για να τους εκπλήξουν ή να τους γοητεύσουν πράγματα που δεν φαντάζονταν…»

Η Πετρούλα Βόλτση, υπεύθυνη λειτουργίας της Παιδικής Βιβλιοθήκης Συνοικισμού Καραμπουρνάκι, απαντά στην ερώτηση: «Τι κάνουν τα παιδιά με την τάξη τους στην βιβλιοθήκη και πώς συνεργάζεστε με τους εκπαιδευτικούς;»

«Σημαντικό ρόλο στην καθημερινή ζωή της βιβλιοθήκης παίζουν και οι επισκέψεις σχολείων. Σχολικές τάξεις επισκέπτονται την βιβλιοθήκη, Παιδική Βιβλιοθήκη Συνοικισμού Καραμπουρνάκι, στην οποία εργάζομαι εβδομαδιαία για να συμμετέχουν στα προγράμματα δραστηριοτήτων που προσφέρει η βιβλιοθήκη και καλεί τη σχολική κοινότητα της περιοχής να παρακολουθήσει. Προγράμματα που δίνουν την ευκαιρία και σε παιδιά που δεν έχουν επισκεφθεί στο παρελθόν τη βιβλιοθήκη να έρθουν σε επαφή με πολλά κείμενα από διαφορετικά είδη βιβλίων με έναν ευχάριστο, παιγνιώδη και δημιουργικό τρόπο. Σχεδιασμένα με τρόπο ώστε τα παιδιά να δουλεύουν σε ομάδες και να συνεργάζονται, να προβληματίζονται και να θέτουν ερωτήματα. Ερωτήματα στα οποία δεν θα τους δοθούν έτοιμες απαντήσεις αλλά θα τους ωθήσουν στην έρευνα με πολλά και διαφορετικά βιβλία. Αν βρεθείτε στη βιβλιοθήκη την ώρα της δράσης με μια σχολική τάξη, μην εκπλαγείτε με την εικόνα που θα συναντήσετε. Παιδιά να κινούνται στο χώρο μέσα σε μια δημιουργική φασαρία, πολλά βιβλία κι άλλα υλικά στη διάθεση των παιδιών, πρόσωπα γεμάτα περιέργεια να ψάχνουν στα βιβλία, ενθουσιασμό και έκπληξη όταν ανακαλύπτουν ή διαβάζουν κάτι που τους εντυπωσιάζει.

Τα παιδιά την τρέχουσα σχολική χρονιά μέχρι στιγμής επισκέφθηκαν τη βιβλιοθήκη για να παρακολουθήσουν τις δράσεις «Από τη βιβλιοθήκη… στη φύση γύρω μας» και «Ένα δώρο για σένα… από τη βιβλιοθήκη» που σχεδιάστηκαν από το Δίκτυο των 8.

Στιγμιότυπο από τη δράση «Από τη βιβλιοθήκη… στη φύση γύρω μας» όπως υλοποιήθηκε με μαθητές στην Παιδική Βιβλιοθήκη Συνοικισμού Καραμπουρνάκι.

Αν και η βιβλιοθήκη μπορεί να δεχθεί επισκέψεις σχολείων δύο μέρες την εβδομάδα, τον τελευταίο ενάμιση μήνα 22 σχολικά τμήματα παρακολούθησαν τα παραπάνω προγράμματα. Μαθητές και εκπαιδευτικοί δηλώνουν ότι απολαμβάνουν τη συμμετοχή τους στις δράσεις της βιβλιοθήκης γιατί τους αρέσουν τα θέματα τα οποία παρακολουθούν και ο διαφορετικός τρόπος που προσεγγίζονται. Οι εκπαιδευτικοί αναμένουν με  ενδιαφέρον κάθε φορά το κάλεσμα της βιβλιοθήκης και δείχνουν εμπιστοσύνη στις δράσεις που σχεδιάζει.

Αρκετές  φορές οι επισκέψεις των σχολικών τάξεων στη βιβλιοθήκη γίνονται με πρωτοβουλία των εκπαιδευτικών για να γνωρίσουν τα παιδιά τον τρόπο που λειτουργεί μια βιβλιοθήκη και τις υπηρεσίες που τους προσφέρει. Σε τέτοιες περιπτώσεις τα παιδιά συμμετέχουν σε ένα  παιχνίδι γνωριμίας με τη βιβλιοθήκη μέσα από το οποίο θα γνωρίσουν τους κανόνες λειτουργίας της, θα ανακαλύψουν τις γωνιές της, θα μάθουν τον τρόπο που μπορούν να αναζητούν υλικό της και τι μπορούν να κάνουν στο χώρο της.

Η βιβλιοθήκη χρησιμοποιεί το υλικό της για να ενισχύσει το διδακτικό έργο του εκπαιδευτικού σχεδιάζοντας δράσεις όπου τα παιδιά θα ανακαλύψουν τα βιβλία της βιβλιοθήκης για το θέμα που τους ενδιαφέρει.

Είναι συνηθισμένο μία σχολική τάξη να ζητά να επισκεφθεί τη βιβλιοθήκη με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου ή για να παρακολουθήσει κάτι σχετικό με το θέμα που ασχολείται εκείνη την περίοδο. Για παράδειγμα πολύ συχνά ζητούν αν έχουμε κάποια δράση σχετική με την μυθολογία, την ιστορία, τον εκφοβισμό, τα δικαιώματα των παιδιών. Έτσι η βιβλιοθήκη χρησιμοποιεί το υλικό της για να ενισχύσει το διδακτικό έργο του εκπαιδευτικού σχεδιάζοντας δράσεις όπου τα παιδιά θα ανακαλύψουν τα βιβλία της βιβλιοθήκης για το θέμα που τους ενδιαφέρει, θα διαβάσουν βιβλία, ή θα συμμετέχουν σε ένα σχετικό πρόγραμμα. Επίσης, εκπαιδευτικοί ζητούν τη βοήθεια της βιβλιοθήκης για να εντοπίσουν και να χρησιμοποιήσουν οι μαθητές βιβλιογραφία για να μελετήσουν κάποιο θέμα. Επισκέπτονται το χώρο της βιβλιοθήκης αναζητούν πληροφορίες στα σχετικά βιβλία με το θέμα και έχουν τη δυνατότητα να δανειστούν ως τάξη μέχρι 25 βιβλία σύμφωνα με τον κανονισμό δανεισμού για εκπαιδευτικούς και σχολεία.

Η Πετρούλα Βόλτση, υπεύθυνη της Παδικής Βιβλιοθήκης Συνοικισμού Καραμπουρνάκι.

Λόγω της εγγύτητας της βιβλιοθήκης με σχολεία της περιοχής, αν και είναι μια δημοτική βιβλιοθήκη, παίζει και τον ρόλο σχολικής αφού τα σχολεία έχουν την δυνατότητα να την  επισκέπτονται συχνά και να αποτελεί άτυπο μέλος της σχολικής κοινότητας. Σε μια εποχή που λείπουν οι οργανωμένες σχολικές βιβλιοθήκες με τον κατάλληλο χώρο, απαραίτητο υλικό και προσωπικό οι δημοτικές βιβλιοθήκες που βρίσκονται κοντά σε σχολεία μπορούν να παίξουν αυτό τον ρόλο και να καλύψουν το κενό».

Η Πέρση Ντούλια, υπεύθυνη λειτουργίας της Βιβλιοθήκης Κόνιτσας, απαντά στην ερώτηση: «Τι διαβάζουν τα παιδιά στη βιβλιοθήκη και τι δανείζονται, αλλά και τι σημαίνει για τα παιδιά μιας απομακρυσμένης κοινότητας η λειτουργία παιδικής βιβλιοθήκης;»

«Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Κόνιτσας βρίσκεται στην καρδιά της πόλης, εκεί όπου οι δρόμοι συναντιούνται και οι ιστορίες περιμένουν να διαβαστούν. Οι τίτλοι της συλλογής μας ανανεώνονται διαρκώς, ενώ ταυτόχρονα «αφουγκραζόμαστε» τους μικρούς αναγνώστες: μαθαίνουμε τι τους συναρπάζει, τι τους κάνει να χαμογελούν, τι τους κρατά ξάγρυπνους από περιέργεια, ώστε να τους προτείνουμε το βιβλίο που μοιάζει να τους περιμένει.

Ρόλος των ανθρώπων της βιβλιοθήκης είναι να καθοδηγούν και να ανοίγουν μονοπάτια ανάγνωσης στους νεαρούς χρήστες· να ανασύρουν βιβλία από τα ράφια, είτε ως προτάσεις είτε ως βιβλιογραφία εκπαιδευτικών προγραμμάτων, αλλά και να ανταποκρίνονται στις επιθυμίες των παιδιών και του περιβάλλοντός τους (γονέων, εκπαιδευτικών, φίλων).

Τα παιδιά περνούν συνήθως για πρώτη φορά το κατώφλι της βιβλιοθήκης όταν ξεκινούν τον παιδικό σταθμό. Πριν από αυτό, είναι οι γονείς που δανείζονται βιβλία, μεταφέροντας στο σπίτι μικρά φαναράκια γνώσης για τα πιο τρυφερά χρόνια.

Στις πολύ μικρές ηλικίες, τα παιδιά αναζητούν κόσμους πλημμυρισμένους από εικόνες και χρώματα, ιστορίες που διαβάζονται με τα μάτια και την καρδιά. Εκεί συναντούν προτείνουμε και δανείζονται τους χρωματιστούς κόσμους του Έρικ Καρλ, τα τρυφερά σύμπαντα του Όλιβερ Τζέφερς, τις γεμάτες χιούμορ ιστορίες του Αντώνη Παπαθεοδούλου, τις τρυφερές ιστορίες του Θοδωρή Παπαϊωάννου και τον ποιητικό κόσμο του Αλέξη Κυριτσόπουλου. Ταυτόχρονα αγαπημένους ήρωες όπως ο Έλμερ ο παρδαλός ελέφαντας, ο Λύκος Ζαχαρίας, ο Τικ και η Τέλα, ο Πίκο και η Λόλα. Και φυσικά, τα βιβλία γνώσεων –το σύμπαν με τα άστρα του και οι δεινόσαυροι με τα πελώρια ίχνη τους– στέκονται ψηλά στις προτιμήσεις.

Στο δημοτικό, η ανάγνωση παίρνει άρωμα περιπέτειας. Κόμικς όπως ο Αριόλ, ανοίγουν τον δρόμο, ιστορίες μυστηρίου και νεαροί ντετέκτιβ όπως ο Τζερόνιμο Στίλτον και ο Ντετέκτιβ Κλουζ κρατούν την αγωνία ζωντανή, ενώ βιογραφίες αθλητών –από τον Ρονάλντο μέχρι τον Εμπαπέ– και βιβλία ιστορίας και μυθολογίας- με πρώτα στις προτιμήσεις τους τα βιβλία της Μαρίας Αγγελίδου, πλουτίζουν το νέο αναγνωστικό τοπίο με ηρωισμούς, άθλους και όνειρα.

Εκεί βρίσκεται το μεγάλο στοίχημα της βιβλιοθήκης: πώς όσοι ξεκίνησαν να διαβάζουν μετά από προτάσεις των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης θα εξελιχθούν ως αναγνώστες και με την καθοδήγησή μας θα περάσουν σε πιο απαιτητικά κείμενα.

Καθώς μεγαλώνουν, οι αναγνώστες μας αναζητούν πιο σύνθετους και απαιτητικούς κόσμους. Σειρές όπως ο Χάρι Πότερ και ο Οδυσσέας Μουρ τους συνοδεύουν στα πρώτα μεγάλα τους ταξίδια στη λογοτεχνία, ενώ ιστορίες που γνώρισαν δεύτερη ζωή μέσα από οθόνες, όπως Τα τελευταία παιδιά στη Γη, λειτουργούν ως γέφυρες ανάμεσα στο βιβλίο και τη σύγχρονη εμπειρία. Κάπου εκεί, ανάμεσα στα σύγχρονα best sellers, ανακαλύπτουν –ή ξαναβρίσκουν– τους διαχρονικούς θησαυρούς, συνήθως μετά από σύσταση των εκπαιδευτικών τους: την Άλκη Ζέη με Το καπλάνι της βιτρίνας, τη Ζωρζ Σαρή με Τον θησαυρό της Βαγίας, την Κέτι ΝτιΚαμίλο με Την απίθανη ιστορία του Ντεσπερώ, τον Ρόαλντ Νταλ με τη Ματίλντα.

Στην εφηβεία, οι διαδρομές αλλάζουν ξανά. Κάποιοι, που έχουν ήδη διανύσει μια σύνθετη αναγνωστική πορεία και ζητούν τη συμβουλή των ανθρώπων της βιβλιοθήκης, στρέφονται στα κλασικά της παγκόσμιας λογοτεχνίας –από τη Μεταμόρφωση και τη Δίκη μέχρι το Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια, τον Άρχοντα των μυγών και τη Γαιοθάλασσα– αναζητώντας απαντήσεις σε ερωτήματα που μόλις γεννιούνται. Άλλοι ακολουθούν τις ψηφιακές ροές, επιλέγοντας βιβλία που προτείνουν δημοφιλείς δημιουργοί στο TikTok, νέοι «διαμεσολαβητές» της λογοτεχνίας. Εκεί βρίσκεται το μεγάλο στοίχημα της βιβλιοθήκης: πώς όσοι ξεκίνησαν να διαβάζουν μετά από προτάσεις των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης θα εξελιχθούν ως αναγνώστες και με την καθοδήγησή μας θα περάσουν σε πιο απαιτητικά κείμενα.

Σημαίνει ευκαιρίες. Σημαίνει ερεθίσματα. Σημαίνει πρόσβαση σε γνώσεις που ξεπερνούν τα όρια ενός μικρού τόπου. Σημαίνει ένας τόπος που η ανάγνωση μπλέκεται με την τέχνη, η φύση με τα συναισθήματα, το τοπικό με το παγκόσμιο.

Ό,τι κι αν αναζητούν στα ράφια μας, όμως, ένα είναι βέβαιο: κάθε αναγνώστης βρίσκει εδώ μια ιστορία που τον περιμένει. Σε αυτό το συνεχώς μεταβαλλόμενο τοπίο, βασικό μέλημα της βιβλιοθήκης είναι να παραμένει ενημερωμένη για τις νέες εκδόσεις, να διαθέτει μια πλούσια συλλογή από καλογραμμένα, όμορφα εικονογραφημένα βιβλία και –πάνω απ’ όλα– να αποτελεί έναν χώρο όπου πάντα κάποιος πρόθυμα θα καθοδηγεί μικρούς και μεγάλους αναγνώστες, προτείνοντάς τους ιστορίες που ταιριάζουν στα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες τους. Ιστορίες που αξίζει να διαβαστούν.

Όμως, τι σημαίνει μια παιδική βιβλιοθήκη για μια απομακρυσμένη κοινότητα; Σημαίνει ευκαιρίες. Σημαίνει ερεθίσματα. Σημαίνει πρόσβαση σε γνώσεις που ξεπερνούν τα όρια ενός μικρού τόπου. Σημαίνει ένας τόπος που η ανάγνωση μπλέκεται με την τέχνη, η φύση με τα συναισθήματα, το τοπικό με το παγκόσμιο. Ένας τόπος που μια μόνο έννοια γίνεται η ευκαιρία τα παιδιά να δημιουργήσουν συνδέσεις που πιθανώς δεν θα είχαν την ευκαιρία να κάνουν. Είναι ο τόπος που με αφορμή ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα τα παιδιά θα μάθουν τη «Μασσαλιώτιδα» και την επόμενη φορά που θα ακούσουν τον Εθνικό Ύμνο της Γαλλίας σε αθλητική διοργάνωση, θα διηγηθούν στους γονείς τους την ιστορία του. Είναι ο τόπος που θα διαβάσεις υπέροχες ιστορίες για τα ξερονήσια και τις εξορίες σε παιδιά που ζουν στην περιοχή που διαδραματίστηκαν οι σκληρότερες μάχες του Εμφυλίου. Είναι ο τόπος που θα “δείξεις” την αόρατη κλωστή που συνδέει τα υπέροχα δάση της περιοχής και τον Αώο ποταμό με τον Μέλανα Δρυμό και τον Δούναβη. Είναι ο τόπος που θα μιλήσεις για την Ευρωπαϊκή Κληρονομιά, και θα προτρέψεις τα παιδιά να αναζητήσουν λαϊκούς μύθους κοινούς για όλη την Ευρώπη.

Παιδιά που ζουν σε απόσταση μεγαλύτερη της μίας ώρας από αστικά κέντρα, που είναι μάλλον απίθανο να έχουν βιβλιοθήκη στο σπίτι τους, που δεν γνωρίζουν τι σημαίνει βιβλιοπωλείο, μία φορά τον μήνα, στέκονται στα κάγκελα του σχολείου περιμένοντας να δουν από μακριά το βιβλιοαυτοκίνητο.

Για πολλά παιδιά, μια τέτοια βιβλιοθήκη είναι η πρώτη –και συχνά η μοναδική– επαφή με τον πλούτο του παιδικού βιβλίου. Η βιβλιοθήκη μειώνει τις ανισότητες, φέρνει πιο κοντά τα παιδιά απομακρυσμένων περιοχών με εκείνα της πόλης, προσφέροντάς τους ίσες δυνατότητες για μάθηση και δημιουργία. Γίνεται σημείο συνάντησης, επικοινωνίας και έμπνευσης. Τα παιδιά που συμμετέχουν στα καλοκαιρινά εκπαιδευτικά προγράμματα αντιλαμβάνονται πλήρως τη βιβλιοθήκη ως χώρο για ιστορίες, εργαστήρια, παιχνίδι και ανακάλυψη. Ένα μέρος όπου τα παιδιά κατανοούν ότι ο κόσμος είναι μεγαλύτερος απ’ όσο δείχνει γύρω τους αλλά και που μπορούν να αισθάνονται άνετα.

Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Κόνιτσας ιδρύθηκε το 1960 ως λαϊκή βιβλιοθήκη με στόχο την εξυπηρέτηση των κατοίκων της περιοχής. Αποτελεί ΝΠΔΔ και ανήκει στο Υπουργείο Παιδείας από το οποίο χρηματοδοτείται. Η συλλογή της περιλαμβάνει περισσότερο από 35.000 τίτλους καλύπτοντας αντιπροσωπευτικά όλο το φάσμα της γνώσης. Διαθέτει επίσης σπάνια τεκμήρια σχετικά με την πολιτισμική κληρονομιά της περιοχής. Στη βιβλιοθήκη λειτουργούν τα εξής τμήματα: Αναγνωστηρίου, Δανεισμού, Κέντρου Πληροφόρησης, Τοπικής Συλλογής, Παιδικό, ενώ διαθέτει και κινητή μονάδα που εξυπηρετεί τους μαθητές και τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής. Διεύθυνση: Χώρος Δημοτικής Αγοράς Κόνιτσα 44100, Τηλέφωνο: 2655022298, Email: lib-koni@otenet.gr

Και εκεί όπου οι αποστάσεις μεγαλώνουν, η κινητή βιβλιοθήκη, που από τη δεκαετία του 1970, με μικρά διαλείμματα, επισκέπτεται μικρές σχολικές μονάδες των Δήμων Κόνιτσας και Πωγωνίου, αναλαμβάνει έναν ακόμη πιο κρίσιμο ρόλο. Γίνεται γέφυρα, που δεν μεταφέρει απλώς βιβλία, αλλά τους προσφέρει εμπειρίες και ερεθίσματα, τους ανοίγει νέους δρόμους: συνδέει τη φαντασία τους με την πραγματικότητα, τη γνώση με την περιέργεια, το σήμερα των παιδιών με το αύριο που μπορούν να οραματιστούν. Παιδιά που ζουν σε απόσταση μεγαλύτερη της μίας ώρας από αστικά κέντρα, που είναι μάλλον απίθανο να έχουν βιβλιοθήκη στο σπίτι τους, που δεν γνωρίζουν τι σημαίνει βιβλιοπωλείο, μία φορά τον μήνα, στέκονται στα κάγκελα του σχολείου περιμένοντας να δουν από μακριά το βιβλιοαυτοκίνητο. Αυτά τα παιδιά είναι πολύ πιο τακτικοί αναγνώστες από τα παιδιά της σταθερής βιβλιοθήκης γιατί κατανοούν ότι η μόνη τους διέξοδος είναι οι κόσμοι που πλάθουν σπουδαίοι συγγραφείς…»

Η Αγγελική Φουρνάρη, βιβλιοθηκονόμος, υπεύθυνη της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Φιλοθέης-Ψυχικού, απαντά στην ερώτηση: «Πώς σχεδιάζετε, ως Δίκτυο, προγράμματα για παιδιά που έρχονται στη βιβλιοθήκη;»

Το αρχικό μας ερέθισμα μπορεί να είναι μία φωτογραφία, μία λέξη, μία φράση, μία ιστορική επέτειος. Το θέμα που επιλέγουμε το βλέπουμε από μία οπτική γωνία που θέλουμε να κάνει τη διαφορά, το τοποθετούμε σε λέξεις, έννοιες και εικόνες που θα ξαφνιάσουν και θα αιφνιδιάσουν. Θέλουμε να δώσουμε αυτό που δεν περιμένεις ότι θα παρακολουθήσεις. Το θέμα της δράσης θέλουμε να δημιουργεί ερωτήματα. Πώς θα προσεγγίσεις, για παράδειγμα, ιστορικά γεγονότα; Πώς θα μιλήσεις στα παιδιά για την ιστορία;

Με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940 σχεδιάσαμε και υλοποιήσαμε τη δράση με τίτλο «Κυνηγημένη τέχνη, προστατευμένοι θησαυροί». Μία δράση με αναγνώσεις λογοτεχνικών κειμένων, με προβολή ταινιών και εργαστήρια τέχνης που κίνησαν την περιέργεια στα παιδιά να παρακολουθήσουν τις αγωνιώδεις προσπάθειες ανά την Ευρώπη διάσωσης των έργων τέχνης από τους Ναζί κατά τη διάρκεια του Β' παγκοσμίου πολέμου.

Η πρώτη μας δράση με τίτλο «Σσσσς...η ιστορία ακούει» βασίστηκε στην αίσθηση της ακοής και στη σκέψη πως η ιστορία έχει ένα εξαιρετικό soundtrack και μπορεί να γίνει ελκυστική.

Μία άλλη ενότητα δράσεων που σχεδιάζουμε βασίζεται στις πέντε αισθήσεις. Η πρώτη μας δράση με τίτλο «Σσσσς...η ιστορία ακούει» βασίστηκε στην αίσθηση της ακοής και στη σκέψη πως η ιστορία έχει ένα εξαιρετικό soundtrack και μπορεί να γίνει ελκυστική. Μέσα από κείμενα και εικόνες προσπαθήσαμε να δούμε τι ακουγόταν κατά τη διάρκεια μίας μάχης, τι βροντοφωνάζει αλλά και τι αποσιωπά η ιστορία. Δουλέψαμε με τα παιδιά των πρώτων τάξεων του δημοτικού πάνω σε πίνακες ζωγραφικής διάφορων ιστορικών εποχών δημιουργώντας ηχοτοπία και με τα παιδιά μεγαλύτερων τάξεων δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου σχηματίσαμε τη χρονογραμμή των ήχων της ιστορίας μέσα από εργαστήρια ψιθύρων, κραυγών και σιωπής.

Με το ίδιο πλαίσιο σκέψης σχεδιάστηκε και η περσινή μας δράση για τα Χριστούγεννα με τίτλο «Φαναράκια των Χριστουγέννων στα γαλάζια κύματα, στα μαύρα δάση»: ξεκινήσαμε ένα ταξίδι με οδηγό μας τον ποταμό Δούναβη, γνωρίσαμε χριστουγενιάτικα έθιμα και παραδόσεις των δέκα χωρών που διασχίζει, μιλήσαμε για τον Μέλανα Δρυμό και για το χριστουγεννιάτικο δέντρο στα βάθη των αιώνων, λικνιστήκαμε στο ρυθμό του βιεννέζικου βαλς.

Αρχικά συλλέγουμε λέξεις: από τα λεξικά που έχουμε στα ράφια των βιβλιοθηκών μας και από διαδικτυακές έρευνες.

Για την υλοποίηση των παραπάνω ιδεών αρχικά συλλέγουμε λέξεις: από τα λεξικά που έχουμε στα ράφια των βιβλιοθηκών μας και από διαδικτυακές έρευνες. Αναζητούμε βιβλιογραφία από τους ηλεκτρονικούς καταλόγους των συλλογών μας και φροντίζουμε οπωσδήποτε να έχουμε μεγάλη ποικιλία από όλα τα είδη των πηγών: βιβλία λογοτεχνικά, βιβλία γνώσεων (επιστημών, τέχνης, πειραμάτων), χάρτες, ψηφιακά αποθετήρια, κ.ά. και στην κυριολεξία «πέφτουμε με τα μούτρα» στο διάβασμα.

Η Δημοτική Βιβλιοθήκη Φιλοθέης-Ψυχικού ξεκίνησε την λειτουργία της το 2010. Στεγάζεται στο κτίριο που υπήρξε το σπίτι του συγγραφέα Κοσμά Πολίτη. Διεύθυνση: Στρατηγού Καλλάρη 13 Ψυχικό 154 52 Τηλέφωνο: 2106724307, Email: vivliothiki@philothei-psychiko.gov.gr

Δουλεύουμε σε ένα περιβάλλον βιβλιοθήκης και προσπαθούμε να δημιουργούμε αναγνώστες που θα αποτελέσουν και αυτοί με τη σειρά τους κομμάτι αυτού του περιβάλλοντος. Τα εργαστήρια που σχεδιάζουμε τα θεωρούμε παιχνίδια εξερεύνησης: τα παιδιά αρχικά έρχονται σε επαφή με τη βιβλιογραφία της δράσης, και στη συνέχεια μπορεί να υλοποιήσουν πειράματα, να συμμετέχουν σε εργαστήρια μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής, να κάνουν κατασκευές, να παρακολουθήσουν ντοκιμαντέρ και ταινίες, να συνθέσουν χρονογραμμές, να συμμετάσχουν σε φιλοσοφικές συζητήσεις.

Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση προγραμμάτων είναι ο τρόπος που το «Δίκτυο των 8» θεωρεί πως θα πρέπει να λειτουργεί μια παιδική-εφηβική βιβλιοθήκη και τα παιδικά τμήματα των δημόσιων και δημοτικών βιβλιοθηκών. Και αυτόν τον τρόπο υποστηρίζουμε και το απολαμβάνουμε!

Η Γλυκερία Αντωνιάδου, υπεύθυνη της Δαήδειου Παιδικής Βιβλιοθήκης, απαντά στην ερώτηση: «Πώς προσαρμόζετε τα προγράμματά σας για τις πολύ μικρές ηλικίες;»

Πριν και μετά… Με ταξιδέψατε πολλά χρόνια πίσω, τη δεκαετία του ’90, τότε που τελειώνοντας τη Σχολή Βιβλιοθηκονομίας, πρωτοεργάστηκα σε μια παιδική βιβλιοθήκη με πολλή πλούσια και ενημερωμένη συλλογή. Αναρωτιόμουν, τότε που ζούσαμε σε μια άλλη εποχή χωρίς κινητά τηλέφωνα, χωρίς διαδίκτυο με ποιον τρόπο θα έφερνα τα παιδιά στη βιβλιοθήκη, σε ένα «μαγικό θησαυροφυλάκιο». Ήταν άραγε αρκετό, μονάχα η συλλογή της βιβλιοθήκης ή ένα εργαστήρι εικαστικών, η ώρα επιτραπέζιων παιχνιδιών, η αφήγηση ενός παραμυθιού, μιας ιστορίας σε συνέχειες, να είναι η αφορμή τα παιδιά να αγαπήσουν το βιβλίο;

Το έργο μας ως άνθρωποι που δουλεύουμε σε μια παιδική βιβλιοθήκη είναι δυσκολότερο και πιο απαιτητικό. Ο βιβλιοθηκονόμος καλείται να αναπτύξει καινούργιες δεξιότητες, να σχεδιάζει και να υλοποιεί προγράμματα για τις ανάγκες των παιδιών της κοινότητας που εξυπηρετεί.

Ίσως σήμερα βλέποντας το παρελθόν από άλλη οπτική ματιά τότε να ήταν αρκετό. Θυμάμαι πως τα παιδιά είχαν κάνει «στέκι» τη βιβλιοθήκη, έπαιρναν ένα βιβλίο χωνόντουσαν στις σελίδες του. Διάβαζαν την Μαίρη Πόπινς, τη Ματίλντα, τις ιστορίες μυστηρίου του Χίτσκοκ. Για εκείνα τα παιδιά η ανάγνωση ήταν απόλαυση.

Σήμερα θα έλεγα ΟΧΙ δεν είναι αρκετό. Τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Ζούμε στην εποχή της τεχνολογίας, της πληροφορίας, της εικόνας. Το έργο μας ως άνθρωποι που δουλεύουμε σε μια παιδική βιβλιοθήκη είναι δυσκολότερο και πιο απαιτητικό. Ο βιβλιοθηκονόμος καλείται να αναπτύξει καινούργιες δεξιότητες, να σχεδιάζει και να υλοποιεί προγράμματα για τις ανάγκες των παιδιών της κοινότητας που εξυπηρετεί. Το ενδιαφέρον, οι προτιμήσεις των παιδιών ακόμη κι από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου έχουν αλλάξει. Οι εξωσχολικές δραστηριότητές τους είναι περισσότερες, ο χρόνος τους περιορισμένος, με αποτέλεσμα να επισκέπτονται τη βιβλιοθήκη για να δανεισθούν βιβλία.
Ως εκ τούτου η βιβλιοθήκη όπου εργάζομαι προσαρμόζει τις απογευματινές της δράσεις – που σχεδιάστηκαν από το δίκτυο των 8 – για παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας.

Με ποιους τρόπους τα προσαρμόζει; Απλοποιεί το εκάστοτε πρόγραμμα παρέχοντας λιγότερες πληροφορίες με απλό λόγο ώστε να γίνουν κατανοητές από τα μικρά παιδιά. Διαβάζουμε μια ιστορία, ένα παραμύθι σχετικό πάντοτε με τη θεματική ενότητα του εκάστοτε προγράμματος. Ξεφυλλίζουμε βιβλία γνώσεων, παρατηρούμε εικόνες π.χ. στο πρόγραμμα Από τη βιβλιοθήκη… στη φύση γύρω μας, ζητήσαμε από τα παιδιά στη βόλτα τους στη φύση να μας φέρουν φύλλα, καρπούς, ότι τους εντυπωσιάζει, ανοίξαμε βιβλία με δέντρα, παρατηρήσαμε το σχήμα των φύλλων, τα αναγνωρίσαμε και τα ταξινομήσαμε. Προγραμματίζουμε δράσεις με γονείς και παιδιά, όταν τα παιδιά πρέπει να γράψουν ή να διαβάσουν κείμενα, π.χ. στο παιχνίδι με τις αισθήσεις και τη φύση τα παιδιά έπρεπε να διαβάσουν κείμενα και κατόπιν να λύσουν γρίφους. Καθώς επίσης δράσεις με γιαγιάδες και εγγόνια, π.χ. στο πρόγραμμα Απίθανοι γιαγιάδες! Απίθανοι παππούδες στη βιβλιοθήκη, οι γιαγιάδες μοιράστηκαν μαζί μας αναμνήσεις με τους παππούδες τους όταν εκείνες ήταν παιδιά, αλλά και σήμερα τις πολύτιμες στιγμές με τα εγγόνια τους, δημιουργήσανε μαζί τους.

Νιώθεις ακόμη πιο όμορφα όταν έρχονται γονείς και φέρνουν τα παιδιά τους στη βιβλιοθήκη όπου έρχονταν οι ίδιοι όταν ήταν παιδιά. 

Προτείνουμε βιβλία κατάλληλα για την ηλικία τους, βιβλία που θα κινήσουν την περιέργειά τους. Το όφελος τους όταν επισκέπτονται τη βιβλιοθήκη για να συμμετέχουν στις δραστηριότητες της, να περάσουν καλά, να δανεισθούν βιβλία, θεωρώ πως είναι μεγάλο. Από πολύ μικρά ακούνε ιστορίες, κάνουν καινούργιους φίλους, επιλέγουν μόνα τους βιβλία που τους αρέσουν, βιβλία για τις εικόνες τους, βιβλία του ίδιου συγγραφέα, προτείνουν στους φίλους τους βιβλία που τους άρεσαν.

Είναι ωραίο το συναίσθημα που νιώθεις όταν σου λένε – καθώς έρχονται στη βιβλιοθήκη με την σχολική τάξη – εμένα με ξέρεις κυρία Γλυκερία, έρχομαι το απόγευμα στη βιβλιοθήκη, περνάω ωραία στη βιβλιοθήκη, δανείζομαι βιβλία. Νιώθεις ακόμη πιο όμορφα όταν έρχονται γονείς και φέρνουν τα παιδιά τους στη βιβλιοθήκη όπου έρχονταν οι ίδιοι όταν ήταν παιδιά. 

Η Δαήδειος Παιδική Βιβλιοθήκη απευθύνεται κυρίως σε παιδιά από προσχολική ηλικία μέχρι και εφήβους. Η συλλογή ανέρχεται στους 13.254 τόμους βιβλίων. Διαθέτει και μία μικρή συλλογή για ενήλικες. Οι δανεισμοί της από τον Ιανουάριο μέχρι και τις 14 Δεκεμβρίου του 2025 είναι 13.547. Κατά προσέγγιση τη βιβλιοθήκη επισκέπτονται 115 παιδιά εβδομαδιαίως είτε για να συμμετέχουν στις δράσεις είτε απλώς να δανειστούν βιβλία. Διεύθυνση: Ελλησπόντου 15, Καλαμαριά, Τ.Κ: 55132, Τηλέφωνο: 2311253389, Email: daideios.lib@gmail.com

Δε με θυμάστε; Είμαι ο Πασχάλης που πάντα μου λέγατε όταν δανειζόμουν βιβλία: «Πάλι ξέχασες την κάρτα σου Πασχάλη;» Ναι νιώθεις γεμάτος, πλήρης, όταν τα παιδιά του χθες έγιναν αναγνώστες και τα τωρινά παιδιά θα λατρέψουν το βιβλίο, θα γίνει ο καλύτερός τους φίλος. Και όπως μας λέει ο Ντάνιελ Πενάκ, το ρήμα ΔΙΑΒΑΖΩ δεν παίρνει προστακτική, όπως το αγαπώ, το ονειρεύομαι. Αλλά η ανάγνωση πρώτα και κυρίως, είναι ΑΠΟΛΑΥΣΗ. 

Η Χάιδω Πανταζή, υπεύθυνη της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ραψάνης, απαντά στην ερώτηση: «Τα προγράμματα που έχουν σχεδιαστεί για παιδιά μπορούν να απευθυνθούν και σε ενήλικες και πώς ανταποκρίνονται;»

Οι Δημοτικές βιβλιοθήκες λειτουργούν υπό την εποπτεία των δήμων στους οποίους ανήκουν και προσφέρουν δωρεάν τις υπηρεσίες τους στο ευρύ κοινό της κοινότητας που ανήκουν. Πέρα από τις παραδοσιακές υπηρεσίες του δανεισμού βιβλίων, της οργάνωσης του τοπικού αρχείου και της τοπικής ιστορίας, της πρόσβασης στο διαδίκτυο και της εκπαιδευτικής υποστήριξης της κοινότητας που τις περικλείει, οι βιβλιοθήκες σχεδιάζουν και υλοποιούν πολιτιστικές δράσεις, παιδικά προγράμματα, δράσεις και προγράμματα για ενήλικο κοινό και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Ο σχεδιασμός των δράσεων του Δικτύου επιτρέπει την προσαρμογή αυτών των προγραμμάτων στο ενήλικο κοινό της βιβλιοθήκης μας και τα αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι είναι και πολύ δημοφιλή.

Το κοινό μιας δημοτικής βιβλιοθήκης είναι συνήθως ποικίλο και περιλαμβάνει: Παιδιά και εφήβους: για ανάγνωση, σχολικές εργασίες, εκπαιδευτικά προγράμματα. Φοιτητές και μαθητές: για μελέτη, έρευνα και πρόσβαση σε έντυπο/ψηφιακό υλικό. Ενήλικες αναγνώστες: λογοτεχνία, ενημέρωση, διά βίου μάθηση. Ερευνητές και εκπαιδευτικούς: τοπική ιστορία, αρχεία, εξειδικευμένες πηγές. Ηλικιωμένους: ανάγνωση, πολιτιστικές δράσεις, κοινωνική συμμετοχή. Ανέργους και επαγγελματίες: αναζήτηση πληροφοριών, δεξιότητες, πρόσβαση σε υπολογιστές/διαδίκτυο. Μετανάστες και ευάλωτες ομάδες: ένταξη, γλωσσική υποστήριξη, ισότιμη πρόσβαση.

Η Δημοτική βιβλιοθήκη Ραψάνης βρίσκεται στο ημιορεινό χωριό Ραψάνη του Δήμου Τεμπών. Ιδρύθηκε το 1970 και επαναλειτουργεί από το 2004. Στεγάζεται στη σοφίτα του κοινοτικού καταστήματος Ραψάνης και λειτουργεί καθημερινά ως δανειστική από Τρίτη έως Σάββατο από 8:00π.μ. - 3:30 μ.μ . Περιλαμβάνει πάνω από 19.000 βιβλία στη συλλογή της και πάνω από 1.000 ενεργούς χρήστες. Διεύθυνση: Ραψάνη Λάρισα 40007, Τηλέφωνο: 2495061259, Email: rapsanilibrary@yahoo.gr

Οι δράσεις που σχεδιάζει και υλοποιεί το Δίκτυο των 8,πευθύνεται στο παιδικό και εφηβικό κοινό των βιβλιοθηκών. Το ποικίλο κοινό όμως μια δημοτικής βιβλιοθήκης μας ωθεί να ανοίξουμε την ομπρέλα των ατόμων που πραγματοποιούν τα προγράμματα μας. Στη Δημοτική βιβλιοθήκη Ραψάνης έχουμε την χαρά να υποδεχόμαστε πολλές και διαφορετικές ηλικιακές ομάδες πέρα από τα παιδιά. Ο σχεδιασμός των δράσεων του Δικτύου επιτρέπει την προσαρμογή αυτών των προγραμμάτων στο ενήλικο κοινό της βιβλιοθήκης μας και τα αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι είναι και πολύ δημοφιλή.

Η πρώτη ομάδα ενήλικων ήταν μία ομάδα προγράμματος απεξάρτησης που ξαφνιάστηκε θετικά από την μέθοδο της χρονογραμμής ήχου που υλοποιήσαμε και πώς μάθανε ιστορικά γεγονότα μέσα από ήχους τους που η ιστορία κατέγραψε.

Το πρόγραμμα Οι πέντε αισθήσεις στην Ιστορία: Η Ιστορία ακούει… , είναι μια δημοφιλής δράση του Δικτύου των 8, που υλοποιήθηκε από διαφορετικές ομάδες ενηλίκων στη βιβλιοθήκη.

Η πρώτη ομάδα ενήλικων ήταν μία ομάδα προγράμματος απεξάρτησης που ξαφνιάστηκε θετικά από την μέθοδο της χρονογραμμής ήχου που υλοποιήσαμε και πώς μάθανε ιστορικά γεγονότα μέσα από ήχους τους που η ιστορία κατέγραψε. Αρχικά υπήρχε διστακτικότητα, η οποία μειώθηκε όταν κατανόησαν ότι το πλαίσιο είναι φιλικό και όχι «παιδικό». Πιστεύω ότι οι περισσότεροι αγαπήσανε την ιστορία από αυτή την δράση και περάσανε αρκετή ώρα στη βιβλιοθήκη ξεφυλλίζοντας βιβλία ιστορίας.

Η δεύτερη ομάδα ήταν παιδιά και γονείς, όπου οι γονείς παίξανε το memory game με την ελληνική επανάσταση (αποτελούσε δράση του Ιστορία ακούει...) πιο παθιασμένα από τα παιδιά τους, μαθαίνοντας παράλληλα αρκετά ιστορικά γεγονότα που αγνοούσαν ως παιδιά, και περιμένουν με ανυπομονησία την επόμενη κοινή δράση μας.

Η τρίτη ομάδα ήταν οι ηλικιωμένοι του ΚΑΠΗ, οι οποίοι χάρηκαν την χρήση των κινητών για να σκάναρουν τους ήχους της ιστορίας, κάποιοι μοιράστηκαν ιστορίες από γεγονότα που έζησαν, και όλοι αισθάνθηκαν κοντά με τα εγγόνια τους, μίας και εκτός της χρονογραμμής ασχολήθηκαν με το να εντοπίσουν ήχους σε πίνακες ζωγραφικής διαφόρων ιστορικών εποχών και να δημιουργήσουν ηχοτοπία.

Το δέντρο των ευχών που έφτιαξαν οι ενήλικες συμμετέχοντες από το ΚΑΠΗ Ραψάνης στη δράση του «Δικτύου των 8» για τις φετινές Γιορτές με θέμα το Δώρο.

Η ανταπόκριση επομένως του κοινού στα προγράμματα του Δικτύου, μας δείχνει πως με μικρές προσαρμογές, επεκτείνεται εύκολα, σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, με διαφορετικά ερεθίσματα η κάθε μια από αυτές. 

Η Ειρήνη Βοκοτοπούλου, σύμβουλος της Δημοτικής Παιδικής και Εφηβικής Βιβλιοθήκης Βελβεντού, απαντά στην ερώτηση: «Πώς, τελικά, φτιάχνουμε σταθερούς αναγνώστες;»

«Θα ξεκινήσω από τη λέξη φιλαναγνωσία, που στα αυτιά μου φαντάζει ένας εντελώς τεχνικός σχεδόν ιατρικός όρος. Καθόλου δεν μου γεννά εικόνες από ένα παιδί που διαβάζει σιωπηλά, βυθισμένο στον εαυτό του ή από μια παρέα παιδιών που ακούνε κάποιον που τους διαβάζει μεγαλόφωνα. Αλλά αυτό είναι μια προσωπική μου ερμηνεία. Η λέξη φιλαναγνωσία τις περισσότερες φορές συνοδεύεται από τις λέξεις πρόγραμμα φιλαναγνωσίας ή φιλαναγνωστικές δράσεις. Λέξεις που υποδηλώνουν κάτι που γίνεται μια φορά ή σε εξαιρετικές περιπτώσεις (με αφορμή π.χ. την επίσκεψη ενός συγγραφέα) και δεν εντάσσεται στην καθημερινότητα ενός παιδιού. Και το κυριότερο όλες αυτές οι δράσεις είναι ίδιες στο σχεδιασμό τους είτε πρόκειται για βιβλιοπωλείο ή σχολική τάξη ή βιβλιοθήκη. Πιστεύουμε όμως, πως είναι διαφορετικοί οι στόχοι μιας δράσης σε ένα βιβλιοπωλείο, όπου ο σκοπός είναι εμπορικός, σε μια σχολική τάξη, όπου ο στόχος είναι κυρίως μαθησιακός και σε μια βιβλιοθήκη όπου ο στόχος είναι η καλλιέργεια όχι μόνο της ανάγνωσης αλλά μιας εμπειρίας που κερδίζεται στην ηρεμία και την ησυχία.

(...) προτιμούμε να μιλάμε για μονοπάτια ανάγνωσης, για βιβλία που οδηγούν σε καινούργιες αναγνώσεις που διευρύνουν τις αναγνωστικές προτιμήσεις και τα ενδιαφέροντα των παιδιών (...) 

Εμείς στις βιβλιοθήκες του δικτύου μας προτιμούμε να μιλάμε για μονοπάτια ανάγνωσης, για βιβλία που οδηγούν σε καινούργιες αναγνώσεις που διευρύνουν τις αναγνωστικές προτιμήσεις και τα ενδιαφέροντα των παιδιών. Οι δράσεις που σχεδιάζουμε έχουν στόχο την ένταξη συγκεκριμένων βιβλίων που συνδέονται με την μηνιαία θεματική που παρουσιάζουμε στη βιβλιοθήκη. Δεν πρόκειται για τυχαίες παρουσιάσεις κάποιων βιβλίων που προτείνονται από κάποιον εκδοτικό οίκο, αλλά για καθημερινές αναγνώσεις που εντάσσονται σε ένα πλαίσιο, κάτι που πιστεύουμε πως επιτρέπει στα παιδιά-αναγνώστες να φτιάχνουν πολύτιμες συνδέσεις την ώρα της ανάγνωσης με αναμνήσεις τους, με εμπειρίες τους, με ένα έργο τέχνης που υπάρχει κρεμασμένο στον τοίχο, με τη ζεστή αίθουσα ενώ έξω μπορεί να βρέχει και να φυσάει.

Η καθημερινή σχέση παίζει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία αναγνωστών κι όχι η τυχαία επαφή με κάποιον εμψυχωτή ή συγγραφέα που θα βρεθεί στο χώρο για λίγες ώρες χωρίς να μπορεί να θυμάται τα ονόματα των παιδιών και να γνωρίζει τις προτιμήσεις τους, τις αναγνωστικές τους συνήθειες.

Θεωρούμε επίσης πολύ σημαντικό τον παράγοντα του προσώπου που έρχεται σε επαφή με το παιδί. Πιστεύουμε πως πρέπει να είναι ένα πρόσωπο οικείο, που γνωρίζει τα παιδιά, θυμάται τα βιβλία που έχουν διαβάσει, τις αναγνωστικές τους προτιμήσεις κι έτσι μπορεί να βαδίζει μαζί τους στο μονοπάτι ανάγνωσης που το κάθε παιδί δημιουργεί. Τον ίδιο ρόλο μπορεί να παίξει και ο δάσκαλος με τα παιδιά της τάξης του. Η καθημερινή σχέση παίζει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία αναγνωστών κι όχι η τυχαία επαφή με κάποιον εμψυχωτή ή συγγραφέα που θα βρεθεί στο χώρο για λίγες ώρες χωρίς να μπορεί να θυμάται τα ονόματα των παιδιών και να γνωρίζει τις προτιμήσεις τους, τις αναγνωστικές τους συνήθειες. Δεν σημαίνει πως αναιρούμε τη σημασία που μπορούν να παίξουν κι αυτές οι συναντήσεις, είναι όμως μικρής επίδρασης αν δεν εντάσσονται σε καθημερινές πρακτικές καλλιέργειας αναγνωστικών συνηθειών. Γιατί αυτές είναι που δημιουργούν αναγνώστες: πού μας αρέσει να διαβάζουμε, ποιος μας προτείνει τι να διαβάσουμε, πότε μας αρέσει να διαβάζουμε, πώς μας αρέσει να διαβάζουμε (μεγαλόφωνα ή σιωπηλά, μαζί με άλλους ή μόνοι μας). Όλα αυτά υποτιμούνται ως καθημερινά, άρα αθόρυβα, άρα χωρίς διαφημιστικό αντίκτυπο, μη μετρήσιμα. Είναι όμως αυτά που σε μας που δουλεύουμε στις βιβλιοθήκες φέρνουν στο μυαλό μας πρόσωπα παιδιών που κάποια στιγμή επικοινωνήσαμε μαζί τους ίσοι προς ίσους σε μια κοινότητα αναγνωστών.

Οι άνθρωποι των βιβλιοθηκών θα έπρεπε να αισθάνονται την αυτοπεποίθηση να παίζουν αυτό το ρόλο, να γνωρίζουν το υλικό των βιβλιοθηκών τους, το μυαλό τους να είναι γεμάτο εικόνες, λέξεις, φράσεις από ιστορίες, από βιβλία γνώσεων.

Σήμερα όλοι όσοι έρχονται σε επαφή με παιδιά, γονείς, δάσκαλοι, υπεύθυνοι βιβλιοθηκών εκχωρούν αυτές τις καταπληκτικές καθημερινές τελετουργίες της ανάγνωσης στους «ειδικούς». «Ειδικοί» που ξέρουν να διαβάζουν πιο καλά, που εμψυχώνουν καλύτερα ένα βιβλίο, που ξέρουν να μας προτείνουν το κατάλληλο βιβλίο για την κατάλληλη περίσταση – μερικές φορές σαν ένα είδος φαρμάκου.

Στιγμιότυπο από το εργαστήριο «Γλυπτική με ήχο» για παιδιά και εφήβους 10 έως 14 ετών, με τον εικαστικό και μουσικό Φώτη Φλεβοτόμο που διοργανώθηκε στο πλαίσιο της 2ης Γιορτής της Παιδικής και Εφηβικής Βιβλιοθήκης Βελβεντού. Στη φωτογραφία, η Ειρήνη Βοκοτοπούλου και ο Φώτης Φλεβοτόμος με παιδιά που πήραν μέρος στο εργαστήριο.

Όμως, όπως λέει ο Ροντάρι στη Γραμματική της Φαντασίας, όταν ένα παιδί ζητάει από τη μητέρα του ή από άλλο αγαπημένο ενήλικο να του διαβάσει για πολλοστή φορά την ίδια ιστορία είναι γιατί θέλει να έχει τον χρόνο να παρατηρήσει τα χαρακτηριστικά της, να εγγράψει μέσα του τον ήχο της φωνής της, της κινήσεις της καθώς γυρνάει τις σελίδες. Οι άνθρωποι των βιβλιοθηκών θα έπρεπε να αισθάνονται την αυτοπεποίθηση να παίζουν αυτό το ρόλο, να γνωρίζουν το υλικό των βιβλιοθηκών τους, το μυαλό τους να είναι γεμάτο εικόνες, λέξεις, φράσεις από ιστορίες, από βιβλία γνώσεων. Να μπορούν να τα ανασύρουν, να προτείνουν, να εμψυχώνουν (όχι μοιράζοντας χαρτιά για μια πρόχειρη ζωγραφιά μετά την ολοκλήρωση της ανάγνωσης, που όλα τα παιδιά βαριούνται να ολοκληρώσουν) με τη φωνή τους, με τις σιωπές που αφήνουν να εξελίσσονται καθώς μια ιστορία τελειώνει και μας λυτρώνει. Εκεί, σε αυτές τις στιγμές φτιάχνονται οι αναγνώστες. Και είμαστε τυχερές και τυχεροί όσες και όσοι έχουμε ζήσει με τα παιδιά τέτοιες μικρές στιγμές που όσοι είμαστε αναγνώστες ξέρουμε ακριβώς πώς μοιάζουν, ακόμα και αν δυσκολευόμαστε να τις περιγράψουμε».

Η Νεκταρία Πρασίνου, υπεύθυνη για τη λειτουργία της Ιωαννίδειου Δημοτικής Βιβλιοθήκης Αμοργού, απαντά στην ερώτηση: «Γιατί να στηθεί σε ένα μικρό νησί του Αιγαίου μια (παιδική) βιβλιοθήκη από το μηδέν στην εποχή της υψηλής τεχνολογίας και της ανεμπόδιστης πρόσβασης σε ψηφιακό υλικό;» 

Τέλος, σε αυτή την πολυφωνική συνέντευξη πήρε μέρος και η Νεκταρία Πρασίνου από την Αμοργό η οποία ταξίδεψε από το νησί της στο Βελβεντό στα τέλη Νοεμβρίου για να παρακολουθήσει τη 2η Γιορτή της Παιδικής και Εφηβικής Βιβλιοθήκης Βελβεντού και να συζητήσει με τα μέλη του «Δικτύου των 8». 

Η Νεκταρία Πρασίνου (τρίτη από αριστερά στην κάτω σειρά), μαζί με τα μέλη του «Δικτύου των 8» και τον γραφίστα και σχεδιαστή Δημήτρη Χαλκιόπουλο ο οποίος σχεδίασε την ανακαινισμένη Παιδική και Εφηβική Βιβλιοθήκη Βελβεντού.

«Μα ποιος χρειάζεται σήμερα μια βιβλιοθήκη, δεν υπάρχουν πια όλα στο διαδίκτυο; Μας έχουν ρωτήσει πολλές φορές, αλήθεια! Λένε πως όλα είναι ήδη εκεί, εμείς όμως πιστεύουμε ότι λείπουν μερικά βασικά. Ο χώρος και ο χρόνος για παράδειγμα. Και κυρίως λείπει ο άλλος άνθρωπος. Δηλαδή η βιβλιοθήκη δεν είναι απλώς βιβλία; Αν ήταν μόνο βιβλία, θα μας αρκούσε μια αποθήκη. Η βιβλιοθήκη είναι χώρος, είναι εμπειρία και μοίρασμα· ο χώρος παιδεύει: σε μαθαίνει πώς κινείσαι μέσα σ’ αυτόν, πώς μιλάς και αλληλεπιδράς και πώς σέβεσαι τους άλλους. Κανένα τάμπλετ δεν σου τα μαθαίνει αυτά.

Η βιβλιοθήκη είναι χώρος, είναι εμπειρία και μοίρασμα· ο χώρος παιδεύει: σε μαθαίνει πώς κινείσαι μέσα σ’ αυτόν, πώς μιλάς και αλληλεπιδράς και πώς σέβεσαι τους άλλους. Κανένα τάμπλετ δεν σου τα μαθαίνει αυτά.

Και τι βρίσκει ένα παιδί εκεί που δεν το βρίσκει αλλού; Βρίσκει ότι δεν το βαθμολογούν, δεν του ζητούν να αποδείξει κάτι. Μπορεί να διαβάσει κομπιάζοντας, να κάνει «χαζές ερωτήσεις», να βαρεθεί και να φύγει όποτε θέλει. Αλλά και να έρθει όποτε θέλει, απλά για να περάσει όμορφα μαθαίνοντας κάτι καινούργιο. Αυτό είναι μάθημα από μόνο του. Η τεχνολογία δεν αρκεί; Η τεχνολογία δίνει πληροφορία αλλά δεν δίνει σχέση. Και χωρίς σχέση δεν γίνεται αγάπη για τη γνώση, γίνεται κατανάλωση.

Η βιβλιοθήκη υπάρχει για να θυμίζει ότι ο άνθρωπος θέλει χρόνο και χώρο.

Στην Αμοργό όμως; Σ’ ένα μικρό νησί στη μέση του Αιγαίου; Εδώ ακόμη περισσότερο. Θα έχετε ακούσει για την νησιωτικότητα και την απομόνωση. Στα μικρά μέρη φαίνονται πιο καθαρά οι ανισότητες στις ευκαιρίες. Άλλο παιδί έχει βιβλία στο σπίτι και ερεθίσματα, άλλο δεν έχει ούτε κάποιον να του διαβάσει. Η βιβλιοθήκη θέλει να τα εξισορροπήσει. Δεν σώζει τον κόσμο, αλλά προσπαθεί να βάλει ένα λιθαράκι που κάνει τη διαφορά. Τι ρόλο παίζει η κοινότητα; Χωρίς κοινότητα, η βιβλιοθήκη είναι μια άδεια λέξη, σκέτα ντουβάρια. Δεν είναι βιτρίνα πολιτισμού, είναι καθημερινή τριβή: παιδιά, γονείς, άνθρωποι που συναντιούνται χωρίς συγκεκριμένη αφορμή.

Και τελικά; Γιατί να ξεκινήσει μια βιβλιοθήκη από το μηδέν; Γιατί από το μηδέν φαίνονται όλα πιο καθαρά, χωρίς να κουβαλάει συνήθειες και παραδόσεις, ούτε ψευδαισθήσεις μεγαλείου. Χτίζεται αργά, με επιμονή και κυρίως με φροντίδα. Αν έπρεπε να το πούμε με μία φράση; Η βιβλιοθήκη υπάρχει για να θυμίζει ότι ο άνθρωπος θέλει χρόνο και χώρο».

*Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.