Η υπερβολική μέριμνα για την ενίσχυση του γραμματισμού των παιδιών καταλήγει να μειώνει την αναγνωστική ευχαρίστηση, σύμφωνα με βρετανική έρευνα. Τι κάνουν οι γονείς, πώς επηρεάζει τα παιδιά το διαδίκτυο, πώς ενημερώνονται για νέα βιβλία. ©Freepik
Ομάδα 018
Η «αδιάκοπη» εστίαση στην ενίσχυση του γραμματισμού στα σχολεία της Βρετανίας έχει «σπρώξει την ανάγνωση για ευχαρίστηση στο περιθώριο», σύμφωνα με νέα έρευνα.
«Οι γονείς και τα σχολεία αναγνωρίζουν πως η ανάγνωση για ευχαρίστηση έχει σημασία, αλλά η εύλογη εστίασή τους στις δεξιότητες γραμματισμού την υπονομεύει έντονα» διαπιστώνει η έρευνα η οποία βασίζεται σε στοιχεία σχετικά με τις αναγνωστικές τάσεις των παιδιών, αποτελεί έρευνα του εκδοτικού οίκου Harper Collins, σε συνεργασία με την εταιρεία ερευνών NielsenIQ και τον φορέα The Reading Agency.
Το καθημερινό διάβασμα για ευχαρίστηση των παιδιών μεταξύ 5 έως 17 ετών μειώθηκε από 39% το 2012 σε 25% το 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία, ενώ το ποσοστό των παιδιών που σπάνια ή ποτέ δεν διαβάζουν για ευχαρίστηση τριπλασιάστηκε από 5% σε 15%.
Αγόρια και κορίτσια, έφηβοι, διαδίκτυο
Ωστόσο, η έρευνα έχει και κάποια θετικά ευρήματα: μέσα σε ένα μόνο έτος, μεταξύ 2024 και 2025, τόσο η καθημερινή όσο και η εβδομαδιαία ανάγνωση για ευχαρίστηση αυξήθηκε στα αγόρια και τα κορίτσια ηλικίας 11 έως 17 ετών. Για τα αγόρια ηλικίας 14 έως 17 ετών, δηλαδή τα παιδιά που «προσεγγίζονται δυσκολότερα» όσον αφορά στην καλλιέργεια της αναγνωστικής κουλτούρας, σύμφωνα με τους ερευνητές, το ποσοστό εκείνων που δεν διαβάζουν ποτέ μειώθηκε από 36% σε 30% σε ετήσια βάση.
Το διαδίκτυο, όμως, μπορεί και να ενθαρρύνει τα παιδιά να γίνουν αναγνώστες, οδηγώντας τα σε βιβλία που μπορεί να τα ενδιαφέρουν: το ποσοστό που αναφέρει ότι βρίσκει βιβλία μέσω του BookTok αυξήθηκε από 23% το 2024 σε 27% το 2025 μεταξύ των ηλικιών 14 έως 17 ετών.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, λιγότεροι έφηβοι πιστεύουν πλέον πως «τα βιβλία δεν είναι κουλ» (μείωση από 45% σε 38% μεταξύ 2024 και 2025 για την ηλικιακή ομάδα 11-17 ετών) και λιγότεροι λένε ότι «προτιμούν να παρακολουθούν τηλεόραση, να παίζουν βιντεοπαιχνίδια ή να μπαίνουν στο διαδίκτυο παρά να διαβάζουν» (μείωση από 76% σε 69% για τους 14 έως 17 ετών).
Το διαδίκτυο, όμως, μπορεί και να ενθαρρύνει τα παιδιά να γίνουν αναγνώστες, οδηγώντας τα σε βιβλία που μπορεί να τα ενδιαφέρουν: το ποσοστό που αναφέρει ότι βρίσκει βιβλία μέσω του BookTok αυξήθηκε από 23% το 2024 σε 27% το 2025 μεταξύ των ηλικιών 14 έως 17 ετών. Για τις ηλικίες από 11 έως 17 ετών, η ανακάλυψη βιβλίων μέσω του YouTube αυξήθηκε από 25% σε 30%.
Οι «δύσκολες» μικρές ηλικίες
Τα αποτελέσματα για τα μικρότερα παιδιά ήταν λιγότερο ενθαρρυντικά. Μόνο το 32% των παιδιών στις ηλικίες 5 έως 10 ετών διάβαζαν καθημερινά για ευχαρίστηση πέρυσι, ένα επίπεδο που παρέμεινε αμετάβλητο για τρία χρόνια και μειωμένο από το 55% του 2012. Το ποσοστό των παιδιών ηλικίας 5 έως 7 ετών που σπάνια ή ποτέ δεν διαβάζουν για ευχαρίστηση αυξήθηκε από 8% σε 11% σε ένα μόνο έτος.
Ο καθοριστικός ρόλος των γονιών
Η μείωση της πίεσης από την πλευρά των γονιών και η μετατροπή της ανάγνωσης σε κοινωνική δραστηριότητα θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τα παιδιά να διαβάζουν συχνότερα, προτείνουν οι ερευνητές. Ο ρόλος των γονιών είναι καθοριστικός: τα παιδιά, οι γονείς των οποίων τους διαβάζουν βιβλία σε καθημερινή βάση, είναι τρεις φορές πιο πιθανό να γίνουν αυτόνομοι αναγνώστες απ' ό,τι τα παιδιά των οποίων οι γονείς τούς διαβάζουν βιβλία εβδομαδιαία, δήλωσε η Άλισον Ντέιβιντ από τον εκδοτικό οίκο HarperCollins.
Το 71% των γονέων με παιδιά ηλικίας 13 ετών και κάτω δήλωσαν ότι εύχονται τα παιδιά τους να περνούσαν περισσότερο χρόνο διαβάζοντας βιβλία, σημειώνοντας αύξηση από το 65% του 2019. Σχεδόν οι μισοί (41%) γονείς πιστεύουν ότι η ανάγνωση για ευχαρίστηση είναι πιο σημαντική από ποτέ.
Η έκθεση προτείνει πως η αλλαγή προς το καλύτερο είναι εφικτή, αρκεί να κατανοήσουν οι γονείς πως τόσο η ενίσχυση του γραμματισμού όσο και η καλλιέργεια της αναγνωστικής κουλτούρας που εστιάζει στην ευχαρίστηση είναι απαραίτητες
Όταν γονείς με παιδιά ηλικίας 5 έως 10 ετών ρωτήθηκαν γιατί τους διαβάζουν, οι δύο κυριότεροι λόγοι αφορούσαν τον γραμματισμό και το 58% των γονέων δεν επέλεξε την απόλαυση ως λόγο. Οι γονείς πρέπει να κατανοήσουν «τη διαφορά μεταξύ του γραμματισμού και της ανάγνωσης για ευχαρίστηση» αναφέρει η έκθεση. Οι ερευνητές εντόπισαν μια «μοιρολατρική» στάση των γονέων, οι οποίοι συχνά υποθέτουν ότι κάποια παιδιά θα απολαύσουν την ανάγνωση και κάποια άλλα απλώς όχι. Μερικοί γονείς πιστεύουν επίσης ότι αν οι ίδιοι διαβάζουν βιβλία στο παιδί τους, υπάρχει πιθανότητα το παιδί να γίνει πιο νωθρό και να μην γίνει, κατά συνέπεια, ένας ανεξάρτητος αναγνώστης.
Η Ντέιβιντ προτείνει ότι εκτός από την ώρα του ύπνου, οι γονείς θα πρέπει να διαβάζουν στα παιδιά «συχνά και οπουδήποτε. Διαβάστε στα παιδιά όταν κάνουν μπάνιο ή τρώνε μεσημεριανό. Φτιάξτε μια φωλιά, βάλτε μια κουβέρτα πάνω από ένα τραπέζι και καθίστε εκεί για να διαβάσετε. Δημιουργήστε ενθουσιασμό – μιλήστε για το πόσο ενθουσιασμένοι είστε που θα συνεχίσετε την ιστορία για να μάθετε τι θα συμβεί στη συνέχεια».
Η έκθεση προτείνει πως η αλλαγή προς το καλύτερο είναι εφικτή, αρκεί να κατανοήσουν οι γονείς πως η ενίσχυση του γραμματισμού και η καλλιέργεια της αναγνωστικής κουλτούρας που εστιάζει στην ευχαρίστηση είναι απαραίτητες, και να δράσουν αναλόγως, καθώς έχουν στη διάθεσή τους τα «κατάλληλα πρακτικά εργαλεία».
