Για το εικονογραφημένο βιβλίο «Αφού δεν φταίω!» της Μαρίνας Γιώτη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Μην είσαι γάιδαρος!, Γαϊδουρινή υπομονή, γαϊδουρινό πείσμα, είσαι γάιδαρος, είμαι φορτωμένος σαν το... γαϊδούρι, είπε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα, δυο γάιδαροι μαλώνανε σε ξένο αχυρώνα, γαϊδουρινό πείσμα κ.ο.κ, η ελληνική γλώσσα, οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις, οι μύθοι και τα παραμύθια βρίθουν από την παρουσία των καλοσυνάτων, πεισματάρικων, υπομονετικών ζώων, με τη βοήθεια των οποίων έχουν βιοποριστεί οικογένειες, έχει αναπτυχθεί η ύπαιθρος και έχουν στηριχθεί η παραδοσιακή αγροτική παραγωγή, οι μεταφορές, τα οικοδομικά έργα. Η παρουσία των γαϊδάρων είναι διαχρονική. Ο Αίσωπος τους αφιερώνει μέρος των μύθων του, οι παροιμίες, τα παραμύθια επίσης. Οι χαρακτήρες τους ποικίλουν αναλόγως της θεματικής.
Η Μαρίνα Γιώτη επιλέγει να πλάσει ένα γαϊδουρινό χαρακτήρα πρωτότυπο και αγαπησιάρικο στη νέα της ιστορία για παιδιά (την οποία και εικονογραφεί, όπως όλες τις δουλειές της), με τον τίτλο Αφού δεν φταίω, που κυκλοφορεί σε πλούσια, πολυσέλιδη, σκληρόδετη μορφή από τις εκδόσεις Διόπτρα.
Ο μικρός γάιδαρος που πρωταγωνιστεί ακούει στο όνομα Λούφας. Ο Λούφας δεν έχει πολλούς φίλους, πιθανόν δεν έχει κανέναν αληθινό φίλο. Ωστόσο νιώθει καλά με τον εαυτό του. Θεωρεί ότι είναι πολύ καλός για να είναι αληθινός και μάλλον όλοι οι άλλοι τον ζηλεύουν. Τα πράγματα περιπλέκονται όταν ένα δίποδο ον, ένα κοριτσάκι με φουντωτά κόκκινα μαλλιά, εκφραστικά μάτια επιμένει να έρχεται κοντά του και να επιζητά τη συντροφιά του. Αληθινά περίεργο πλάσμα φαντάζει στα μάτια του Λούφα! Η νέα φίλη τον προσκαλεί στο σπίτι και στο δωμάτιό της αρκεί... να μην πειράξει τίποτα! Όμως ο γαϊδαράκος, με την αίσθηση του αλάνθαστου και του υπέροχου για τον εαυτό του, στη θέα ενός κατακόκκινου ποδηλάτου δεν μπόρεσε να αντισταθεί. Ανεβαίνει, βολεύεται και ... Κράαακ! Η ζημιά έγινε! Και τώρα τι; Θα αναλάβει την ευθύνη του ή θα αποφασίσει να οχυρωθεί πίσω από δικαιολογίες και το κλασικό «μα, δεν φταίω εγώ;».
Η Γιώτη αφήνει την ιστορία με ανοικτό τέλος, δίνοντας την ευκαιρία στο αναγνωστικό κοινό, στα παιδιά δηλαδή, να αποφασίσουν πώς θέλουν να τελειώσει η περιπέτεια. Και αν ο γάιδαρος δεν φερθεί «γαϊδουρινά», αποσείοντας τις ευθύνες, αλλά αποφασίσει να τις αναλάβει; Τότε πώς θα μπορούσαν να είναι τα πράγματα; Στο κρίσιμο αφηγηματικό σταυροδρόμι, υπάρχει η λύση της εναλλακτικής ανάγνωσης. Μπορεί κανείς να διαβάσει το βιβλίο από την «ανάποδη» και εκεί που υπάρχει το «δεν», αντικαθίσταται από το «αφού» της κατάφασης, της υπευθυνότητας, από τις φράσεις της προσωπικής ευθύνης. Το παραμύθι έχει επομένως δύο τελικότητες, δύο ενδεχόμενα, τα οποία εκπορεύονται από την προσωπική στάση του κεντρικού χαρακτήρα. Το κάθε παιδί έτσι, μπορεί να προσεγγίσει διττά την περιπέτεια του γάιδαρου με το σημειολογικά ενδιαφέρον όνομα, καθώς το «Λούφας» παραπέμπει από μόνο του σε πρόσωπο που αποφεύγει τις συνέπειες των πράξεών του. Όταν το βιβλίο αναποδογυρίσει και η ιστορία διαβαστεί με όλες τις φράσεις που δείχνουν ότι ο πρωταγωνιστής αναλαμβάνει την ευθύνη για τις πράξεις του, οι οποίες τον οδήγησαν σε χαοτική κατάσταση, τότε η σύλληψη της συγγραφέως μας οδηγεί κατευθείαν στον παιδαγωγικό στόχο: Ο Λούφας, αλλά και κάθε παιδί που επιθυμεί να αποσείσει τις ευθύνες, να τις μεταθέσει κάπου αλλού ή σε κάποιον άλλο, μπορούν να ωριμάσουν μόνο από την συνειδητή ανάληψη της ευθύνης. Πρόκειται για μια πράξη και μια διαδικασία ωρίμασης, η οποία έχει αφενός συμπεριφορική κλιμάκωση αφετέρου γλωσσική σήμανση.
Η ώριμη παιδαγωγική πρόταση της Γιώτη εικονογραφείται από την ίδια, έχοντας στο κεντρικό πλάνο πάντα τον εκφραστικό γάιδαρο και την χαριτωμένη φίλη του. Σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν οι τονικότητες της σέπιας και του γκρι, με προσεκτικά επισημασμένα στοιχεία στις αποχρώσεις του κόκκινου, η φιγούρα του Λούφα μοιάζει να ηγεμονεύει στο τοπίο. Η εκφραστικότητα του γαϊδάρου αναδεικνύεται και μέσα από τη σαφή προτίμηση της εικονογράφου-συγγραφέως στις τροπικότητες των κόμιξ. Τα συναισθήματα αποτυπώνονται με ακρίβεια αλλά και περίσσιο χιούμορ στις εκφράσεις του, βοηθώντας τα παιδιά να συμβαδίζουν με την οπτική της συγγραφέως και την συνολική συμπεριφορική και συναισθηματική συνθήκη.
- Διαβάστε επίσης: «Γέτι, η δύναμη του ακόμη» της Μαρίνας Γιώτη (κριτική) – Παραμύθι για την επιμονή και το θάρρος να συνεχίζουμε
Το βιβλίο, στο επιλογικό του σκέλος, συνοδεύεται από έξυπνες δραστηριότητες με κέντρο την ανάληψη της ευθύνης, την αποδοχή των λαθών χωρίς ντροπή αλλά ουσιαστικά, τους τρόπους που μπορούν οι ενήλικες να βοηθήσουν τα παιδιά να διορθώσουν τα λάθη τους και να προχωρήσουν, την θετική ευθύνη κ.λπ. Επίσης περιλαμβάνονται παιχνίδια διαχείρισης της κριτικής και απόκτησης αυτοεκτίμησης, το λεξιλόγιο της θετικής ευθύνης, ενώ γίνεται αναφορά στην δύναμη των επιλογών, στη διάκριση μεταξύ εξήγησης και δικαιολογίας, στη σημασία να αποδεχόμαστε τα λάθη μας. Στην έκδοση υπάρχουν και ηλεκτρονικές παραπομπές με παιδαγωγικό πρόσημο.
Το βιβλίο Αφού δεν φταίω!, είναι μια ολοκληρωμένη αναγνωστική πρόταση για παιδιά από 4 έως και 7 ετών. Αποτελεί επίσης πρωτότυπο σενάριο για πολλές θεατροπαιδαγωγικές δράσεις, ενώ δεν θα ήταν διόλου απίθανο να έβρισκε το δρόμο του και στη σκηνή του θεάτρου.
* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.
Λίγα λόγια για τη δημιουργό
Η Μαρίνα Γιώτη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975 και σήμερα, είναι μια από τις πιο επιδραστικές συγγραφείς και εικονογράφους της γενιάς της. Σπούδασε Marketing και Καλές Τέχνες στο Georgetown University της Washington, DC όπου αποφοίτησε το 1997. Μέχρι το 1999 φοίτησε στο Pratt Institute στη Νέα Υόρκη σχεδιασμό οπτικής επικοινωνίας και εικονογράφηση.
Έχει δουλέψει 15 χρόνια στη διαφήμιση ως δημιουργική διευθύντρια και έχει γράψει/εικονογραφήσει 19 βιβλία για παιδιά, τα οποία κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Διόπτρα. Έχει τιμηθεί µε το John Peter’s Publication Award από το Art Directors Club της Νέας Υόρκης και µε τα διεθνή βραβεία Pentawards για τη δουλειά της. Τα βιβλία της βρίσκονται τα τελευταία χρόνια στις βραχείες λίστες των βραβείων Public (2017, 2018, 2020, 2021, 2023, 2024), ενώ έχει αποσπάσει το 1ο Βραβείο Βιβλίου Public στην κατηγορία Ελληνική Παιδική Λογοτεχνία για το βιβλίο της Γέτι, η δύναμη του ακόμη (2021) και Μίλα μου (2025), αλλά και δύο Χρυσά Βραβεία στα Toys Awards 2022 για το επιτραπέζιο παιχνίδι της Παραμύθια... αλλιώς. Βιβλία της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα κορεάτικα, τα γαλλικά, τα τουρκικά, τα πολωνικά και τα ιταλικά, ενώ βρίσκονται σταθερά στις λίστες των παιδικών best sellers. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη Μαρίνα Γιώτη εδώ
