Βιβλία για παιδιά: 6 θαλασσινές περιπέτειες για τις μέρες του Αυγούστου

Οι μέρες του Αυγούστου, τυλιγμένες με την αχλή της ζέστης, είναι άραγε ήσυχες; Για τα παιδιά που μένουν στην πόλη, αλλά και για εκείνα που θα πάνε στην εξοχή, στη θάλασσα ή το βουνό, για τα παιδιά που ονειρεύονται μακρινά θαλασσινά ταξίδια, που επιθυμούν την ανεμελιά, που έχουν την ανάγκη της παρέας και του παιχνιδιού χωρίς όρια, για όλα τα παιδιά που έχουν το προνόμιο να ζουν τη σύντομη παιδική ηλικία (δηλαδή που δεν τους την έχουμε στερήσει ποικιλοτρόπως), οι μέρες του Αυγούστου είναι διαφορετικές, οπωσδήποτε ανήσυχες κάτω από την φαινομενική «ησυχία».

Πειρατές, παρέες, όνειρα, κύματα και αμμουδιές, παιχνίδι και περισυλλογή αναπνέουν στις σελίδες των βιβλίων

Το σχολείο αργεί αλλά δεν είναι και τόσο μακρινή η αρχή του, το καλοκαίρι είναι ήδη στην ακμή του, αλλά δεν έχει περάσει κιόλας, ακόμα πολλά μπορούν να γίνουν. Για το θαυμάσιο αυγουστιάτικο «κενό» που θα γεμίσει με αναμνήσεις, έξι βιβλία μπορούν να συντροφεύσουν τα παιδιά στις περιπέτειές τους, πραγματικές ή φανταστικές. Βιβλία με θάλασσα, με χαρά, με εκείνη την αίσθηση της χαρμολύπης που συνοδεύει κάθε καλοκαιρινή μέρα που περνά και είναι ανεπανάληπτη. Πειρατές, παρέες, όνειρα, κύματα και αμμουδιές, παιχνίδι και περισυλλογή αναπνέουν στις σελίδες των βιβλίων που προτείνουμε, αξιώνοντας μια θέση στην καρδιά και στη βιβλιοθήκη μας.

Αχόι! (μτφρ. Αργυρώ Πιπίνη, εκδ. Διόπτρα) της Sophie Blackall

Η Sophie Blackall, βραβευμένη δύο φορές με το Caldecott medal, γράφει και εικονογραφεί ένα βιβλίο στο οποίο η φαντασία, το παιχνίδι και κυρίως η αγάπη για το όνειρο κάνουν πραγματικότητα το πιο περιπετειώδες ταξίδι στις θάλασσες του κόσμου, το οποίο λαμβάνει χώρα σε κάποιο... μικροαστικό καθιστικό.

Ο Πίνατ, το αγόρι με την καλπάζουσα φαντασία, βαριέται αφόρητα και αρχίζει να στήνει σκηνικό περιπέτειας στη μέση του δωματίου, το οποίο προσπαθεί να συγυρίσει ο ενήλικας του σπιτιού. Έπιπλα επιστρατεύονται, σφουγγαρίστρες, καρέκλες, τα ρούχα της μπουγάδας, πολύχρωμα μολύβια και μεγάλα χαρτιά, ακόμα και ο γάτος της οικογένειας αποκτά ναυτικό ρόλο, η ηλεκτρική σκούπα, αναλαμβάνει διάφορους ρόλους, το χαρτί υγείας, οι κάλτσες, οι κουτάλες της κουζίνας, όλα μαζί από αντικείμενα καθημερινής, συμβατικής χρήσης, γίνονται σκηνικά αντικείμενα, αναλαμβάνουν δράση και αποκτούν νέα σημασιοδότηση. Σιγά σιγά, αυτό που πριν ήταν το καθιστικό του σπιτιού, με τη φαντασία και την «συνομωσία» μικρού και μεγάλου, μεταμορφώνεται σε πλοίο που αφήνει το λιμάνι της αστικής οικίας για να πλεύσει στον ωκεανό του ονείρου.

Η Blackall δεν βαραίνει την ιστορία με περιττά λόγια και επεξηγήσεις. Αφήνει την πλούσια και έξυπνη εικονογράφηση να την αφηγηθεί, να την παραστήσει. Οι λέξεις, οι φράσεις, καλοζυγισμένες, με μεταφορές και υποδόριο χιούμορ, αποτελούν τη βάση ενός σεναρίου, που έχει οπωσδήποτε θεατρικό αποτύπωμα. Οι εικόνες, ακόμα και οι γραμματοσειρές, συνθέτουν τα καρέ του φανταστικού φιλμ. Ποικίλες προοπτικές, σαφής σχεδιαστική πρόθεση, επιδέξιος χειρισμός του χρώματος και η συνθετική ακρίβεια σε κάθε σελίδα οργανώνουν ένα αφήγημα και μια εικαστική περιπέτεια μαζί, που θα κινητοποιήσουν το αίσθημα, τη φαντασία και τη δημιουργικότητα των παιδιών. Το Αχόι!, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα (μετάφραση: Αργυρώ Πιπίνη), είναι μια θαλασσινή περιπέτεια που εκτυλίσσεται σε ένα δωμάτιο για να επεκταθεί σε όλα τα δυνατά μήκη και πλάτη. Ιστορία και σενάριο μαζί, μπορεί να είναι και ιδανική πρώτη ύλη για θεατρικό παιχνίδι και εικαστικές δράσεις.

Τα λαστιχένια παπούτσια (εκδ. Καστανιώτη) της Δέσποινας Λιαράκου, σε εικονογράφηση της Γιώτας Κοκκόση 

Ποιος άραγε δεν έχει φορέσει λαστιχένια παπούτσια θαλάσσης; Πολύχρωμα, άλλοτε με διακόσμηση μπροστά και άλλοτε πιο απλά, με το δέσιμο στον αστράγαλο για να μη φεύγουν από τα πόδια, τα λαστιχένια παπούτσια για τη θάλασσα δεν είναι απλώς το βοήθημα για να μη γλιστράμε στα βράχια και στις πέτρες στα ρηχά. Αποτελούν μαζί με τα αμέτρητα παγωτά και τις παρέες της παραλίας το απόλυτο must της θερινής μακρομνήμης. Οψίμως κάνουν δυναμική επιστροφή και ως trend της μόδας, με αποτέλεσμα να φοριούνται από όλες τις ηλικίες και σε διαφορετικές περιστάσεις.

Με αφορμή τα κλασικά λαστιχένια παπούτσια θαλάσσης, η Δέσποινα Λιαράκου αφηγείται μια ιστορία που στάζει νοσταλγία. Η μικρή Εύα και οι καλοκαιρινοί φίλοι της, φορώντας τα λαστιχένια παπούτσια τους, παίζουν με την ψυχή τους στην ακροθαλασσιά, φτιάχνουν ιστορίες, βουτούν στη θάλασσα, ζουν την ανεμελιά. Κάποια στιγμή η μικρή Εύα τολμά να αποχωριστεί τα παπούτσια της και να βουτήξει ξανά και ξανά στα βαθιά. Και όταν πια βγαίνει από τη θάλασσα, οι πατημασιές της στην άμμο γίνονται πιο στέρεες, πιο μεγάλες...

Η ιστορία, με την προσεκτικά κρυμμένη συγκίνηση, είναι λουσμένη στον ήλιο και στο φως, και σε αυτό επικουρεί αποφασιστικά η εικονογράφηση της Γιώτας Κοκκόση, με τα εκτυφλωτικά κίτρινα και κόκκινα και μπλε χρώματα που χρησιμοποιεί γενναιόδωρα. Τα λαστιχένια παπούτσια (εκδ. Καστανιώτη) θα διαβαστούν ξανά και ξανά, ανακινώντας πάντα μνήμες και συναισθήματα για τα καλοκαίρια της παιδικής ηλικίας.

Όλα όσα μπορείς να γίνεις (μτφρ. Εύη Γεροκώστα, εκδ. Μάρτης) της Angela Casabene, σε εικονογράφηση της Michelle Conn

Η Angela Casabene φτιάχνει μια ιστορία η οποία αποτελεί περισσότερο οδηγό ωριμότητας και αισιοδοξίας, καθώς δεν ακολουθεί τη φόρμα της διήγησης. Πρόκειται μάλλον για ένα εγχειρίδιο συμβουλών, καθώς το καλοκαίρι για τα παιδιά, η επαφή τους με τη φύση, η αλληλόδραση με τις παρέες τους, η άνεση χρόνου, συνηγορούν στην ωρίμαση, η οποία συντελείται σιωπηλά αλλά καθοριστικά.

Στην ελληνική εκδοχή που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μάρτης, με τη μετάφραση της Εύης Γεροκώστα (επιμέλεια κειμένου: Κυριακή Κάσση), το κείμενο αποδίδεται σε μορφή ποιητική, με ομοιοκαταληξία και ρυθμό. Στην εικονογράφηση της Michelle Conn το απέραντο γαλάζιο ηγεμονεύει. Η Conn ακολουθεί ζωγραφικά την αφήγηση και στη συνέχεια φτιάχνει την ανάλογη εικαστική ατμόσφαιρα, η οποία άλλοτε ενισχύει την κυριολεξία του λόγου και άλλοτε τον ερμηνεύει, επιτρέποντας στα παιδιά να ταξιδέψουν μέσα από τις εικόνες.

Το Όλα όσα μπορείς να γίνεις είναι αφηγηματική και εικαστική προτροπή για να ζήσουν τα παιδιά με θάρρος, να οικοδομήσουν στέρεους και θετικούς χαρακτήρες, να τολμήσουν να περπατήσουν προς την ενηλικίωση, έχοντας πάντα στη μνήμη τους τα καλοκαίρια της ανεμελιάς.

Μπορώ να παίξω; (μτφρ. Μάρω Ταυρή, εκδ. Μεταίχμιο) της Nicola Kinnear

Ο Τζακ, ένας σκύλος ζωηρός, φιλομαθής και χαριτωμένος, έχει το προνόμιο να βρίσκεται σε ένα νησί όπου μπορεί να το νιώθει δικό του. Οι δυνατότητες για εξερεύνηση και περιπέτειας μοιάζουν να είναι ανεξάντλητες.

Το παραμύθι για μικρά παιδιά με τον τίτλο Μπορώ να παίξω;, σε κείμενο και εικόνες της Nicola Kinnear, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση Μάρως Ταυρή. Στην ιστορία, ο πρωταγωνιστής σκύλος αποφασίζει να εξερευνήσει το νησί όπου μένει. Με αίσθημα πρωτόγνωρης ελευθερίας και συγχρόνως φόβου για το άγνωστο και κυρίως με επιφύλαξη για τους αγνώστους που μπορεί να μένουν και αυτοί στο νησί, περνάει τις μέρες του, κάνοντας αυτά που αγαπά: τρέχει, γαβγίζει, παίζει στην παραλία.

Εκεί γνωρίζει τη μικρή φώκια Περλ, η οποία τον ακολουθεί με σκοπό να γίνει φίλη του. Ο Τζακ όμως δεν θέλει κανένα ή μάλλον δεν θέλει να μοιράζεται με κανέναν τον χώρο του. Γίνεται κακότροπος και προσβλητικός. Μέχρι που ακούγοντας από μακριά τις απεγνωσμένες φωνές της φώκιας, αποφασίζει να πάει να τη σώσει. Η χαρά της προσφοράς, η φιλία, η διαφορά των χαρακτήρων που όμως δεν μπορεί να στέκεται εμπόδιο στην κοινωνικοποίηση, η τόλμη να αναγνωρίζει κανείς τα λάθη του και να προσπαθεί για το καλό, είναι μερικά από τα μηνύματα της συγγραφέως, η οποία χρησιμοποιεί την παραβολή του ζωικού βασιλείου και τις διαφορές μεταξύ των ζώων της ξηράς και της θάλασσας, ώστε να τα μεταδώσει στους μικρούς αναγνώστες, χωρίς διδακτισμό και με περισσή τρυφερότητα, και με τη θάλασσα και τις ακρογιαλιές σε πρώτο πλάνο.

Η εικονογράφηση της Kinnear είναι κλασικότροπη, με θερμές χρωματικές γκάμες, ακρίβεια στο σχέδιο. Ζωγραφίζει με κυρίως με μολύβι και πινέλα, προσφέροντας πιστή και λεπτομερή εικαστική μεταφορά των λόγων, βοηθώντας έτσι τους μικρούς αναγνώστες να κατανοήσουν την ιστορία.

Στην αρχή του Αιγαίου (εκδ. Παπαδόπουλος) του Θοδωρή Τσεκούρα, σε εικονογράφηση της Έλενας Τσαπρούνη

Ο Θοδωρής Τσεκούρας, με το Στην αρχή του Αιγαίου (εκδόσεις Παπαδόπουλος), φτιάχνει μια ιστορία με τα υλικά του ονείρου και της θάλασσας. Ο συγγραφέας μοιάζει να μιλάει μέσα από το μικρό αγόρι του παραμυθιού, το οποίο διηγείται μια από τις παράξενες ιστορίες που του έλεγε ο αγαπημένος του παππούς σε κάποιο νησί του Αιγαίου. Η οπτική της ιστορίας προσεταιρίζεται την τεχνική του mise en abyme, δίνει την αίσθηση ότι ο αναγνώστης παρακολουθεί μέσα από αλλεπάλληλους φακούς τα γεγονότα της αφήγησης.

Μια ιστορία μέσα σε μια άλλη εκτυλίσσεται, και μια άλλη και μια άλλη... μέχρι που το αγόρι επιστρέφει εκεί από όπου ξεκίνησε η περιπέτεια. Το μικρό αγόρι κολυμπάει στον βυθό μόνο και μόνο για να βρεθεί στον ουρανό και πάλι πίσω. Φάλαινες και μέδουσες, ιπτάμενες μηχανές που στραγγίζουν τα σύννεφα για να βγάλουν νερό, το βουνό Όλυμπος που ακόμα δεν έχει αποφασίσει πού θα σταθεί, νησιά που γεννιούνται, το Αιγαίο πέλαγος που ακόμα δεν έχει καταλάβει την έκταση που του αναλογεί, ένας λαμπρός ιώδης ήλιος που δύει σε μια σχισμή σαν καταπακτή, όλα μαζί, συνθέτουν την πραγματικά ονειρική περιπέτεια, εκεί που το Αιγαίο πέλαγος αρχίζει.

Η Έλενα Τσαπρούνη φτιάχνει εικόνες υπερρεαλιστικές, ακολουθώντας τον ποιητικό τρόπο του συγγραφέα. Οι αποχρώσεις του μπλε, του πράσινου, του ιώδους, μολύβια, υδατοχρώματα, συστήνουν ονειρικά σκηνικά. Οι μικροί αναγνώστες θα ταξιδέψουν στην ιστορία. Η θάλασσα είναι ο πραγματικός και ο φανταστικός χώρος της δράσης και η αγκαλιά του παππού το λιμάνι. Ο Τσεκούρας μπλέκει τεχνικά το παρόν, το παρελθόν, το μυθικό, το πραγματικό, το εν δυνάμει, τους ανθρώπους και τους θεούς των αρχαίων Ελλήνων στη θαλασσινή του ιστορία, για να εστιάσει στο ρητό: «Αεί ονειροπολεί. Να μην σταματάς να ονειρεύεσαι».

Ο Ρόκο είναι πειρατής (εκδ. Διόπτρα) της Μαρίας Ρουσάκη, σε εικονογράφηση της Ναταλίας Καπατσούλια

Ένα παιχνίδι μέσα στο σπίτι εξελίσσεται σε θαλασσινή περιπέτεια και μάλιστα πειρατική. Ο μικρός Ρόκο, προκειμένου να περάσει την ώρα του στο σπίτι, επινοεί φανταστικές ιστορίες, στις οποίες και πρωταγωνιστεί. Τα δωμάτια του διαμερίσματος, η πολυθρόνα, οικιακά αντικείμενα αποκτούν άλλο νόημα, γίνονται νησιά και τόποι με θησαυρούς. Ο Ρόκο πειράζει την αδερφή του, αρπάζει το μπαστούνι του παππού που κάθεται στο σαλόνι, «πλέει» προς το μπαλκόνι αρπάζοντας το πινέλο ζωγραφικής από τα χέρια της γιαγιάς του.

Κατόπιν, σαν πειρατής που σέβεται την τρομερή του φήμη, αποφασίζει να κατευθυνθεί προς το υπνοδωμάτιο του μωρού και του παίρνει το τρενάκι και μετά σειρά έχει ο μπαμπάς στην τραπεζαρία. Μόνο που εκεί υπάρχουν βιβλία και αυτά για τον μικρό πειρατή δεν έχουν «αξία». Ωστόσο, σαν πειρατής που είναι, αρπάζει και το βιβλίο του μπαμπά. Τότε όμως το σκηνικό αλλάζει και ο μπαμπάς του γίνεται και αυτός πειρατής ο οποίος του αποκαλύπτει τον κρυμμένο θησαυρό της ανάγνωσης. Έκτοτε όλα αλλάζουν και ο Ρόκο αποφασίζει να γίνει γενναίος ναυτικός στον ωκεανό της γνώσης.

Το βιβλίο Ο Ρόκο είναι πειρατής, της Μαρίας Ρουσάκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, εικονογραφεί η Ναταλία Καπατσούλια. Η λογική των εικόνων είναι αυτή του κόμικ. Το χρώμα και το σχέδιο σχολιάζουν έξυπνα την ιστορία, η οποία αφενός εστιάζει στην αναγνωστική περιπέτεια, αφετέρου αναδεικνύει ότι όταν τα παιδιά έχουν το προνόμιο να βαριούνται, επιστρατεύουν τη φαντασία τους και επινοούν παιχνίδια και περιπέτειες.

* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και βιβλίου.