Στις πολιτιστικές ηλεκτρονικές σελίδες του πρακτορείου ειδήσεων Reuters φιλοξενήθηκε μία ενδιαφέρουσα συνέντευξη του ανθρώπου που βρίσκεται πίσω από ένα από τα μεγαλύτερα εκδοτικά φαινόμενα των τελευταίων δεκαετιών, του «Χάρι Πότερ». Ταυτόχρονα όμως, η συνέντευξη του Βρετανού εκδότη Μπάρι Κάνιγχαμ, είναι μια ιστορία για το πώς καλλιεργείται η αγάπη για τα βιβλία και το διάβασμα, πώς δηλαδή μπορεί να πετύχει η φιλαναγνωσία.
Επιμέλεια: Ελένη Κορόβηλα
Τα όσα λέει για τον χώρο των εκδόσεων της παιδικής λογοτεχνίας ο άνθρωπος που βρίσκεται πίσω από ένα από τα μεγαλύτερα εκδοτικά φαινόμενα των τελευταίων δεκαετιών λέγοντας το ναι για να εκδοθεί η πρώτη ιστορία «Χάρι Πότερ» - έπειτα από τις αμέτρητες απορρίψεις που είχε εισπράξει η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ, έχει σίγουρα ενδιαφέρον. Ταυτόχρονα όμως, η συνέντευξη του Βρετανού εκδότη Μπάρι Κάνιγχαμ, που δόθηκε με αφορμή την επικείμενη συνταξιοδότησή του στο τέλος του έτους, είναι μια ιστορία για το πώς καλλιεργείται η αγάπη για τα βιβλία και το διάβασμα, πώς δηλαδή μπορεί να φυτρώσει ο σπόρος της φιλαναγνωσίας ακόμα και σε ένα ακαλλιέργητο περιβάλλον.
Το χιούμορ είναι πολύ σημαντικό στοιχείο στα βιβλία για παιδιά. Ειδικά στη χώρα μας, καταφεύγουμε στο χιούμορ για να εμβαθύνουμε τα συναισθήματα. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που αγόρασα [ως εκδότης πια] τον "Χάρι Πότερ"».
Ο εκδότης του Χάρι Πότερ, ο 72 ετών, σήμερα, Μπάρι Κάνιγχαμ, γεννημένος στο μεταπολεμικό Λονδίνο, ήταν ένα φιλάσθενο παιδί που δεν μεγάλωσε σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία. Στο σχολείο δε, καθώς δεν ξεχώριζε για κάποιο ταλέντο του και δεν κατακτούσε διακρίσεις, του απένειμαν κάποια στιγμή το «Βραβείο της προσπάθειας» σε αναγνώριση των ...προσπαθειών του. Όπως εξηγεί, είναι το βραβείο που έδιναν σε όποιο παιδί δεν κέρδιζε κανένα άλλο αλλά προσπαθούσε σκληρά. Το έπαθλο ήταν ένα κουπόνι για να αγοράσει ένα βιβλίο. «Πήγα στο κατάστημα και διάλεξα ένα βιβλίο που μου τράβηξε την προσοχή, το "Χόμπιτ". Το λάτρεψα. Όπως πολλά παιδιά, πρέπει να το διάβασα 25 φορές. Μου άρεσε επειδή ήταν μια ιστορία φαντασίας, που έκανε τη δική μου φαντασία να καλπάζει, και ήταν αστείο. Το χιούμορ είναι πολύ σημαντικό στοιχείο στα βιβλία για παιδιά. Ειδικά στη χώρα μας, καταφεύγουμε στο χιούμορ για να εμβαθύνουμε τα συναισθήματα. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που αγόρασα [ως εκδότης πια] τον "Χάρι Πότερ"».
«Η καλύτερη επένδυση που έχει γίνει ποτέ στον χώρο των εκδόσεων»
Πώς λοιπόν αγόρασε τον "Χάρι Πότερ"; Το 1994, λέει, «είχαμε ξεκινήσει το παιδικό τμήμα στον οίκο Bloomsbury και ο επικεφαλής του εκδοτικού οίκου, Νάιτζελ Νιούτον, με είχε ορίσει υπεύθυνο αναλαμβάνοντας ένα τεράστιο ρίσκο» μια που, όπως παραδέχεται, ότι έως τότε δεν είχε ασχοληθεί ξανά με τα παιδικά βιβλία ως εκδότης αν και είχε συμβάλει στην εμπορική προώθηση αρκετών. Όταν λοιπόν, το 1996, το χειρόγραφο του βιβλίου Ο Χάρι Πότερ και η φιλοσοφική λίθος (μτφρ. Μάια Ρούτσου, εκδ. Ψυχογιός, 2018) προσγειώθηκε στο γραφείο του δεν ήταν ο πρώτος που το έβλεπε αλλά ούτε και γνώριζε ότι αποτελούσε την τελευταία ευκαιρία της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ για να εκδοθεί το βιβλίο της. Το διάβασε το ίδιο εκείνο βράδυ, στην αρχή του θύμισε τον Ρόαλντ Νταλ και, θυμάται, ότι αυτό που του έκανε εντύπωση ήταν οι δυνατές φιλίες και η ανάγκη του Χάρι να υπερασπίζεται τον εαυτό του και τους φίλους του. «Το χειρόγραφο ήταν πολυσέλιδο, ο τίτλος παράξενος, αλλά δεν δίστασα. Το επόμενο πρωί της έκανα μια προσφορά: λίγο πάνω από 2.000 λίρες. Μάλλον, η καλύτερη επένδυση που έχει γίνει ποτέ στον χώρο των εκδόσεων».
 |
|
Ένα σπάνιο αντίτυπο της πρώτης έκδοσης του βιβλίου «Ο Χάρι Πότερ και η φιλοσοφική λίθος» που κυκλοφόρησε σε μόλις 500 αντίτυπα το 1996. Το συγκεκριμένο αντίτυπο είχε βγει σε δημοπρασία το 2022 προς 30.000 λίρες. |
Μεγαλύτερος σεβασμός στα παιδιά, λιγότερη συγκατάβαση
Για τον ρόλο των εκδοτών παιδικής λογοτεχνίας διατυπώνει επίσης, ορισμένες σκέψεις που πιστεύει ότι θα έπρεπε να είναι ο κανόνας. Τι ρόλο παίζουν τα βιβλία στη διαμόρφωση των παιδιών, τον ρωτά το Reuters και ο Κάνιγχαμ διαπιστώνει ότι ο κλάδος δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες του απέναντι στα παιδιά, αν και λέει ότι τώρα υπάρχει μεγαλύτερος σεβασμός απέναντι στα παιδιά και λιγότερη συγκατάβαση. Για το πώς βλέπει ο ίδιος τη δουλειά του λέει: «Είναι δουλειά μου να κάνω τις ερωτήσεις που ωθούν τη δημιουργικότητά τους σε νέα ύψη. Δεν είναι δουλειά μου να πω στους συγγραφείς τι να γράψουν» και συμπληρώνει ότι «ως εκδότης, δεν επιτρέπω να περάσουν από εμένα βιβλία για παιδιά που, κατά την εκτίμησή μου, τα βλάπτουν καθώς μεγαλώνουν. Έχουμε να διαχειριστούμε τις ελπίδες τους». Και αναφερόμενος στον Ρόαλντ Νταλ θυμίζει πως ο σπουδαίος συγγραφέας της παιδικής λογοτεχνίας λέει ότι «δεν μπορείς πάντα να κερδίζεις, αλλά μπορείς να κατακτάς προσωπικές νίκες. Δεν μπορείς πάντα να υπερτερήσεις απέναντι στον αντίπαλο, αλλά μπορείς να σταθείς στο ύψος σου όσο δύσκολη κι αν είναι μια συνθήκη. Δεν είσαι υποχρεωμένος να υπακούς σε εντολές, μπορείς να είσαι ο εαυτός σου».
«Ο φυσικός, σωματικός δεσμός που έχουν τα παιδιά με τα βιβλία και με τους συγγραφείς τους παραμένει μαγικός και αδιάσπαστος»
Τέλος, όταν τον ρωτούν αν πιστεύει ότι το μέλλον της λογοτεχνίας για παιδιά είναι λαμπρό βλέπει δυσκολίες, αλλά απαντά θετικά. «Τα παιδιά θα συνεχίσουν να θέλουν να κάνουν ανακαλύψεις» λέει. «Ο κίνδυνος όμως, είναι - και εν μέρει για αυτό συνταξιοδοτούμαι - είναι ότι πρέπει να βρούμε τρόπους για να συμβαδίζουμε με τα παιδιά, να συμβαδίζουμε με την παιδικότητα, με τα θέματα που απασχολούν τα παιδιά, με τα συναισθήματα τους. Αυτή είναι μια πολύ δύσκολη δουλειά σε ένα κόσμο που είναι οδυνηρός για τα παιδιά, όπως είναι ο κόσμος μας σήμερα. Αλλά, συναντώ παιδιά που αγαπούν τα βιβλία. Μικρά κορίτσια και μικρά αγόρια που έρχονται και μου λένε "Έχω ένα βιβλίο σας" ή "Λάτρεψα αυτό το βιβλίο σας". Διότι είναι ο φυσικός, σωματικός δεσμός που έχουν με τα βιβλία και με τους συγγραφείς τους, οι οποίοι είναι οι μυστικοί φίλοι της παιδικής ηλικίας, παραμένει μαγικός και αδιάσπαστος».
