Πώς θα σας φαινόταν αν ζούσαμε σε έναν κόσμο όπου όχι απλώς θα μπορούσαμε να απαλλαγούμε από τις εμφανισιακές μας ατέλειες αλλά θα οδηγούμαστε νομοτελειακά προς την ιδανική ομορφιά και σε μια ζωή άνεσης και χαράς που ν’ ανταποκρίνεται σε αυτήν;
Του Δημήτρη Αργασταρά
Στην τριλογία επιστημονικής φαντασίας του Σκοτ Γουέστερφελντ, που κυκλοφορεί και στην χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, μία τέτοια τεχνολογία έχει επιτευχθεί και η τοπική κυβέρνηση αναγκάζει τους ανθρώπους να εξαλείψουν την διαφορετικότητά τους και ν’ αποκτήσουν ένα αποδεκτό πρόσωπο — ένα ορισμένο είδος όμορφου προσώπου. Το Uglies είναι το πρώτο βιβλίο της τριλογίας, το δεύτερο βιβλίο είναι το Pretties, και τρίτο το Specials. Σε αυτά ξετυλίγεται ένας μελλοντικός κόσμος όπου όλοι οι πολίτες, με την συμπλήρωση των 16 τους χρόνων, υποχρεώνονται να υποβληθούν σε εγχείρηση για να αποκτήσουν τα χαρακτηριστικά της ιδανικής ομορφιάς. Κι ενώ αυτό φαίνεται ως κάτι ιδιαιτέρως καλό, κυρίως όταν γίνεται δημοσία δαπάνη ως κρατική παροχή, στην πραγματικότητα δεν είναι και τόσο αθώο – η Εξουσία αυτής της μελλοντικής, αυστηρά ταξικής κοινωνίας χρησιμοποιεί το δέλεαρ της ομορφιάς για κάποιους άλλους, καθόλου όμορφους σκοπούς.
Εύκολα μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι ο μελλοντικός κόσμος του Γουέστερφελντ, παρόλο που διαθέτει αρκετά στοιχεία επιστημονικής φαντασίας, δεν απέχει και πολύ από την πραγματική πορεία που χαράσσουν οι σύγχρονες κοινωνίες. Καταρχήν, κατευθυνόμαστε σίγουρα προς ένα μέλλον στο οποίο όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα μπορούν να αποφασίζουν για την εξωτερική τους εμφάνιση. Όσοι κάνουν χρήση αυτών των προνομίων της αισθητικής ανήκουν αυτόματα σε ένα διαφορετικό κοινωνικό status, αντίθετα με εκείνους που είναι αποκλεισμένοι από αυτές τις εξελίξεις. Έπειτα, η τάση των μεγαλύτερων να θέλουν να ελέγξουν την εμφάνιση των νεότερων γενεών –το πώς ντύνονται, πώς κόβουν τα μαλλιά τους, πώς μακιγιάρονται– είναι ένα φαινόμενο διαχρονικό. Δεν είναι λοιπόν και τόσο παράξενο που, πολλές φορές, εκεί ακριβώς εμφανίζεται κι η εξέγερση των εφήβων.
Το πρώτο βιβλίο της σειράς μας εισάγει σ’ ένα φουτουριστικό κόσμο όπου κάθε άνθρωπος στα 16 του χρόνια υποβάλλεται σε μια εγχείρηση που τον μετατρέπει σε απόλυτα όμορφο. Από τότε ανήκει στην κοινωνική τάξη των Όμορφων και του δίνεται ένα νέο σπίτι στο πιο φημισμένο μέρος της πόλης –στο New Pretty Town. Αυτό είναι το όνειρο με το οποίο μεγαλώνει και η νεαρή Τάλι, η αφηγήτρια της ιστορίας. Όλοι στο σχολείο της μιλούν για το πόσο καλύτερη είναι η ζωή για τους Όμορφους και όλα τα παιδιά περιμένουν την στιγμή της αλλαγής τους, αφού δεν αποκαλούνται πια με τα ονόματά τους αλλά με την κύρια ατέλεια της εμφάνισής τους. Μια μέρα, όταν ο καλύτερος φίλος της Τάλι μετατραπεί σε έναν από τους Όμορφους, εκείνη θα τολμήσει μια επίσκεψη στην New Pretty Town και εκεί θα γνωρίσει την συνομήλική της Σέι. Τα δύο κορίτσια θα συνδεθούν με στενή φιλία μέχρι την ημέρα της δικής τους αλλαγής σε Όμορφες, κάτι που περιμένει ανυπόμονα η Τάλι, σε αντίθεση με την Σέι που απεχθάνεται την εγχειρητική επέμβαση και θέλει να κρατήσει το πρόσωπό της. Έτσι, η Σέι θα το σκάσει και θα καταφύγει σε μια μυστηριώδη τοποθεσία, όπου οι δραπέτες μπορούν να είναι ασφαλείς διατηρώντας την εμφάνισή τους. Κι ενώ σε μερικές ημέρες είναι τα γενέθλια της Τάλι, η μεγάλη μέρα για την έξοδό της από τον κόσμο των Άσχημων, μια ομάδα αποκαλούμενη ‘‘Ειδικές Περιστάσεις’’ θα την πλησιάσει για να της προτείνει το χειρότερο δίλημμα που μπορεί να φανταστεί: να βρει την Σέι και να την κάνει να γυρίσει πίσω ή να μην γίνει ποτέ μία Όμορφη. Η Τάλι θα δεχτεί, θα ξεκινήσει για να βρει την Σέι, και θ’ ανακαλύψει στην πορεία ένα φοβερό μυστικό…
Κάπως έτσι ξετυλίγεται ο μίτος της ιστορίας, την οποία ο Γουέστερφελντ καταφέρνει επιτυχώς να διηγηθεί μέσα από την ματιά ενός νεαρού κοριτσιού. Η Τάλι διακατέχεται από εφηβική αφέλεια και είναι πλήρως διαποτισμένη από τα όνειρα που προτάσσει η κοινωνία μέσα στην οποία ζει. Βιάζεται να γίνει μια Όμορφη, να ενταχθεί σε μια ανέφελη ζωή ευτυχίας, όπου η μόνη της ασχολία θα είναι να περιφέρεται από πάρτι σε πάρτι και να γεύεται τους πλούσιους καρπούς της ειδικά διαμορφωμένης πόλης. Στο δεύτερο βιβλίο, όταν τελικά περάσει στην ζωή για την οποία προετοιμαζόταν τόσο καιρό, θα διαπιστώσει πως δεν είναι και τόσο εύκολο να απαλλαγεί κανείς από το παρελθόν και πως κάτι δεν πάει και τόσο καλά με τον κόσμο των Όμορφων. Έτσι, θα βρεθεί μπροστά στο δίλλημα να επιλέξει ανάμεσα στο να ξεχάσει όσα έχει ανακαλύψει, να αγνοήσει την ευρύτερη εικόνα του κόσμου της, φοβισμένη από την ψυχολογική μετάπτωση που μπορεί να επιφέρει αυτή η νέα της γνώση, ή να κοιτάξει την κατάστασή της κατάματα και να βρει την καλύτερη δυνατή λύση.
Το δεύτερο βιβλίο της σειράς ασχολείται περισσότερο με τα ηθικά διλλήματα των ηρώων και την ιστορία του κόσμου στον οποίο ζουν. Στο τρίτο βιβλίο η δράση γίνεται πιο έντονη, οι περιπέτειες της Τάλι είναι γεμάτες ανατροπές κι εκπλήξεις ενώ όταν τελικά φτάσει σε αυτό που θεωρεί ως το τέλος της αναζήτησής της μια συγκλονιστική αποκάλυψη θα τα αλλάξει πάλι όλα. Το τελικό δίλλημα της νεαρής ηρωίδας, που εν τω μεταξύ θα έχει ενταχθεί πλήρως στο σύστημα του κόσμου των Όμορφων για να επιτύχει τους σκοπούς της, θα είναι αν θα ακολουθήσει το δρόμο της καρδιάς της, του προσώπου που αγαπά, ή αν θα εκτελέσει απλώς την αποστολή για την οποία τόσο έντεχνα έχει προγραμματιστεί.
Η διεθνής επιτυχία του έργου του Γουέστερφελντ το εντάσσει εύκολα στα νεανικά ευπώλητα που πραγματεύονται το ζήτημα της εφηβικής διαφορετικότητας (Harry Potter, Twilight κτλ), μόνο που εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με μία σύγχρονη ματιά πάνω στην μαγεία και στα γοτθικά στοιχεία αλλά με μία μελλοντολογική δυστοπία, που φέρνει στο νου τις αντίστοιχες των Χάξλεϊ και Όργουελ. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, τα βιβλία της σειράς διαθέτουν καλοστημένη υπόθεση και πειστικούς, καλά ανεπτυγμένους χαρακτήρες, ενώ οι όποιες επεξηγήσεις και η λογική πίσω από το πώς ο κόσμος έφτασε σε αυτό το σημείο δίνονται με ένα πολύ ρεαλιστικό τρόπο. Ταυτόχρονα, θέτουν διάφορα ενδιαφέροντα ερωτήματα για την δυνατότητα ελέγχου που μπορούν να έχουν πάνω μας οι κυβερνώντες, για το πόσο θα πρέπει να αμφισβητούμε την κοινωνία μέσα στην οποία ζούμε, για το πόσο μας κάνουν καλό όλοι αυτοί οι νόμοι αλλά και οι ανέσεις που μας περιβάλλουν. Γενικά, ανήκουν σε εκείνα τα βιβλία που δυσκολεύεσαι να τα αφήσεις απ’ το χέρι σου πριν τα ολοκληρώσεις…
