Για εφηβικό μυθιστόρημα «Το αίνιγμα του νησιού των φιδιών» της Ευγενίας Κριτσέφσκαγια που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γραφή.
Γράφει η Μαρία Μοίρα
Το νέο βιβλίο της Ευγενίας Κριτσέφσκαγια, αποτελεί οργανική συνέχεια του προηγούμενου (Το μεγάλο ταξίδι του Φοίνικα, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 2001) που δημοσιεύτηκε πριν από είκοσι πέντε χρόνια. Διαβάζεται από την αρχή μέχρι το τέλος με αμείωτο ενδιαφέρον από αναγνώστες κάθε ηλικίας για την σύνθετη πολυεπίπεδη δομή, τη δυνατή περιπετειώδη πλοκή που αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη στα δίχτυα της αφήγησης και για την ατμόσφαιρα αγωνίας, μυστηρίου και μαγείας, που κατορθώνει να δημιουργήσει από την πρώτη σελίδα μέχρι την τελευταία. Διότι η συγγραφέας, απόφοιτος του Τμήματος Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Μόσχας και με μακρά εμπειρία τόσο στη συγγραφή όσο και στη μετάφραση σημαντικών βιβλίων, συνδυάζει τη στέρεη γνώση της νεοελληνικής γραμματείας με την ρωσική λογοτεχνική παράδοση, που κατέχει λόγω καταγωγής και παιδείας, για να φτιάξει ένα ευφάνταστο παραμύθι με μυθολογικές και ιστορικές αναφορές και το κυριότερο ένα αφήγημα που εμπεριέχει ηθικά διλήμματα και σύγχρονους, επίκαιρους προβληματισμούς. Να συνθέσει ένα ευανάγνωστο μυθιστόρημα με αστυνομική πλοκή και παράθεση πλούσιων πραγματολογικών στοιχείων και δανείων από την ιστορία, τη μυθολογία, τη γεωγραφία, την ανθρωπολογία, την οικολογία και άλλα πολλά επιστημονικά πεδία. Χωρίς διδακτικές κορώνες και ανώφελες ρητορείες για την ανωτερότητα του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, με μια γλώσσα βατή, προφορική και ρέουσα, που επιτρέπει την άμεση και απρόσκοπτη πρόσληψη από τον νεαρό αναγνώστη και αναγνώστρια. Μια αφηγηματική περιπλάνηση που κατευθύνεται από το σκοτάδι στο φως, από τις ζοφερές στιγμές της ιστορίας στις ένδοξες και μεγαλειώδεις, που τιμούν και δικαιώνουν την παρουσία των ανθρώπων στη γη.
Η ιστορία της σίγουρα θα αγγίξει τις ευαίσθητες χορδές και θα ενεργοποιήσει την φαντασία των μεγάλων παιδιών και των εφήβων, γιατί το κρίσιμο εφεύρημα γύρω από το οποίο στήνεται η αλληλουχία των περιπετειών, των συμβάντων και των παράξενων αναπάντεχων καταστάσεων της πλοκής, είναι πρώτον η δυνατότητα των ηρώων να ταξιδεύουν στο χρόνο και να επισκέπτονται άλλους τόπους και εποχές με μια αρχαία χρονομηχανή που ανακαλύφθηκε στις ανασκαφές της Σαντορίνης. Κυρίαρχη φαντασίωση μικρών και μεγάλων, να βρεθούν σε έναν άλλο «χρονότοπο», ώστε να δουν με τα δικά τους μάτια όσα συνέβησαν κάποτε, εκεί και τότε. Να βιώσουν οι ίδιοι όσες αφηγήσεις, μύθους, αλληγορίες και γραπτές παραδόσεις έφθασαν στις μέρες μας για να αποτελέσουν το αγαπημένο περιεχόμενο κινηματογραφικών ταινιών, λογοτεχνικών αναγνωσμάτων επιστημονικής φαντασίας, comics και videogames. Και δεύτερον, η ολόχρυση ασπίδα του Αχιλλέα, έργο του Ηφαίστου, που πάνω της απεικονίζεται ολόκληρος ο πλανήτης γη, η οποία αναζητείται με επιμονή από τους εμπλεκόμενους στην αφήγηση, για καλούς και κακούς σκοπούς. Ένα μυθικό συμβολικό αντικείμενο, που υποκινεί τη δράση και δημιουργεί την αλληλουχία των συμβάντων και των ανατροπών στο βιβλίο, και το οποίο μπορεί να δώσει δόξα, υπερφυσική δύναμη και απεριόριστη εξουσία σε εκείνον που θα το ανακαλύψει πρώτος.
Καθώς η αφήγηση διατρέχει τους αιώνες και αφορμής δοθείσης από την ευφάνταστη διασύνδεση των γεγονότων, μια πλειάδα από ιστορικά και επινοημένα πρόσωπα κάνουν την εμφάνισή τους και εμπλέκονται στην σχεδόν αστυνομική πλοκή, παρέχοντας χρήσιμες γνώσεις και πληροφορίες για την σημασία και τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην εποχή τους.
Υπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί ήρωες που παρεισδύουν στην αφήγηση. Ένα κεντρικό πρόσωπο με θετικό πρόσημο και επιδραστικότητα είναι ο κ. Οδυσσέας. Ένας απροσδιόριστης ηλικίας ενήλικας, ένας φιλέρευνος, ιδεολόγος, ευπατρίδης, πολίτης του κόσμου και αρχαιολάτρης, που κατέχει την χρονομηχανή και στοχεύει πάντα στην σωτηρία των πολιτιστικών τεκμηρίων και των θησαυρών των αρχαίων πολιτισμών. Στον αντίποδα βρίσκεται και ενεργεί ένα πρόσωπο με σαφές αρνητικό πρόσημο, ο Βέλος, ο φιλόδοξος, φιλοχρήματος, καιροσκόπος νεαρός φοιτητής αρχαιολογίας, που χρησιμοποιεί τις γνώσεις του και την χρονομηχανή για ίδιο όφελος. Για να κερδίσει δόξα και δύναμη, αναγνώριση και πλούτο ώστε να εξουσιάσει τον κόσμο. Και από κοντά να δίνουν τον τόνο με την αθωότητα, την περιέργεια και την φιλομάθειά τους τα δυο παιδιά, ο Νικόλας και η Μυρτώ, που καλούνται να ακολουθήσουν και να βοηθήσουν τον κ. Οδυσσέα στο ταξίδι σε άλλες εποχές της ανθρωπότητας και σε γοητευτικούς πραγματικούς και μυθικούς προορισμούς. Για «ένα στερεοσκοπικό και πολυδιάστατο κοίταγμα μέσα στα βάθη των ιστορικών στιγμών», όπως γράφει ο Walter Benjamin. Παρόντες και οι γονείς τους, που παρά τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε τέτοιες μεταβάσεις, θα επιτρέψουν στα παιδιά τους να ταξιδέψουν στο χρόνο, όπως έκαναν κι εκείνοι, όταν ήταν παιδιά. Καθώς όλα ξεκίνησαν στο πρώτο βιβλίο, πριν είκοσι περίπου χρόνια σε μια κρουαζιέρα στην Μεσόγειο με το πλοίο Φοίνιξ, όταν δύο δωδεκάχρονα παιδιά που συνταξίδευαν, η Νατάσα και ο Γρηγόρης, γνώρισαν τον κ. Οδυσσέα και τον συνόδευσαν με την χρονομηχανή του στην Ατλαντίδα. Για να βρουν τον φίλο του, τον αρχαιολόγο Κωνσταντίνο Κώνστα που είχε χαθεί στο παρελθόν στην μυθική νήσο με την ιδανική κοινωνία και τον προηγμένο τεχνολογικό πολιτισμό. Ο κ. Οδυσσέας λοιπόν, που πρώτα ενέπνευσε τους γονείς τους, αλλάζοντας ριζικά την ζωή τους, τώρα προσκαλεί τα δυο τους παιδιά σε ένα νέο κύκλο περιπετειών με επίκεντρο την προστασία της ασπίδας του Αχιλλέα από τους φαύλους διεκδικητές και τους άνομους τυμβωρύχους, που την αναζητούν.
Βεβαίως οι ήρωες του βιβλίου δεν εξαντλούνται σ’ αυτά τα κεντρικά πρόσωπα. Καθώς η αφήγηση διατρέχει τους αιώνες και αφορμής δοθείσης από την ευφάνταστη διασύνδεση των γεγονότων, μια πλειάδα από ιστορικά και επινοημένα πρόσωπα κάνουν την εμφάνισή τους και εμπλέκονται στην σχεδόν αστυνομική πλοκή, παρέχοντας χρήσιμες γνώσεις και πληροφορίες για την σημασία και τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην εποχή τους. Για παράδειγμα ο Όμηρος, ο μεγάλος ποιητής, των δύο επών (της Ιλιάδας και της Οδύσσειας) που είχε καταλυτική επίδραση στη δυτική λογοτεχνική παράδοση, με τα επιστημονικά ερωτήματα, τις ερευνητικές διαπιστώσεις και τους θρύλους γύρω από το πρόσωπό του, να απασχολούν τους ερευνητές σε όλο τον κόσμο. Ο Ολλανδός αξιωματικός του ρωσικού στόλου βαν Κρίνεν, ο οποίος κατέπλευσε στο Αιγαίο πέλαγος μετέχοντας στον ρωσοτουρκικό πόλεμο. Άντρας ευγενής και μορφωμένος, λάτρης της ελληνικής μυθολογίας και των αρχαιοτήτων, ο οποίος με τον πιστό Βέλγο βοηθό του Μπομπούρ έψαχνε στην Ίο τον τάφο του Ομήρου και ο οποίος ανασκάπτοντας έναν τύμβο στο νησί κατόρθωσε να ανακαλύψει σημαντικά στοιχεία για τον ποιητή και μια μικρή ολόχρυση ασπίδα-χάρτη στο μέγεθος κουμπιού. Η μικρή Καλλιώ που θα την συναντήσουμε με διαφορετικές ιδιότητες, πρόσωπα και προσωπεία στην Ίο και αλλού να βοηθά να πάρουν τα γεγονότα την σωστή τροπή. Αλλά και άλλοι πολλοί, περιηγητές και τυχοδιώκτες, αρχαιολάτρες και αρχαιοκάπηλοι, ναυτικοί και πασίγνωστοι πειρατές που ψάχνουν πλούσια λεία, θησαυρούς και λάφυρα στα τουρκοκρατούμενα, κατάσπαρτα από θαμμένες αρχαιότητες νησιά του Αρχιπελάγους.
Ένα ευφάνταστο περιπετειώδες βιβλίο για μεγάλα παιδιά και εφήβους, που θέτει σημαντικά και κρίσιμα ερωτήματα στους εφησυχασμένους ανυποψίαστους ενήλικες που θα θελήσουν να το διαβάσουν.
Έτσι οι νεαροί αναγνώστες και αναγνώστριες ταξιδεύουν από τη μια στιγμή στην άλλη σε τόπους που εξάπτουν διαχρονικά την φαντασία των ανθρώπων, όπως η μυθική Ατλαντίδα ή η Τροία, στην οποία πολέμησαν μέχρι εσχάτων θνητοί, θεοί και ήρωες και τραυματίστηκε θανάσιμα ο Αχιλλέας. Σε φημισμένες πόλεις, όπως η Βενετία με τον πλούτο, την τέχνη, τις διασκεδάσεις και την τρυφηλή ζωή, το Λιβόρνο με τις εμπορικές δραστηριότητες ή ο ενετικός Χάνδακας. Στην Ίο και τέλος στη αρχαία Λευκή, στον Εύξεινο πόντο που πήρε το όνομά της από το υπόλευκο φως που εξέπεμπε η κρυμμένη ολόχρυση ασπίδα και οδηγούσε τους ναυτικούς σαν φάρος ή ίσως από τα αμέτρητα λευκά πουλιά που την κατοικούσαν. Στο έρημο σημερινό υπαρκτό Φιδονήσι, όπου σε ένα απροσπέλαστο υποθαλάσσιο σπήλαιο είχαν ενταφιάσει οι γονείς του, η Θέτις και ο Πηλέας το σώμα του Αχιλλέα και την θαυματουργή του ασπίδα. Ενώ γυναίκες φύλακες-άγγελοι, όπως η Μαίρη ή Καλλιώ ή Κατερίνα Ιακωβίδου, διασχίζοντας τους αιώνες παρεμβαίνουν στα γεγονότα για να προστατέψουν την παντοδύναμη ασπίδα, τον κ. Οδυσσέα και τα δυο παιδιά, που έρχονται από το μέλλον.
Στο βιβλίο της Ευγενίας Κριτσέφσκαγια εκτυλίσσεται με τρόπο φυσικό και οργανικό μια διαγενεακή συμμαχία και σύμπραξη ανάμεσα σε παιδιά και ενήλικες. Καθώς τα παιδιά που ταξίδεψαν κάποτε με τον κ. Οδυσσέα στο χρόνο, η Νατάσα και ο Γρηγόρης, αποκτώντας γνώσεις και εμπειρίες, διασυνδέοντας ιστορικά γεγονότα, περιόδους και πρόσωπα, οραματίστηκαν μια άλλη στάση ζωής και εμπνεύστηκαν ένα διαφορετικό κοινωνικό ρόλο, περνούν τη σκυτάλη στα παιδιά τους τον Νικόλα και τη Μυρτώ. Για να οραματιστούν ένα πιο ασφαλές και ευοίωνο μέλλον για τους εαυτούς τους και τους άλλους. Για να γίνουν υπεύθυνοι συνειδητοί πολίτες, που τιμούν την ιστορική γνώση και προστατεύουν την πολιτιστική μνήμη και τους αρχαίους πολιτισμούς από διαχρονικούς κλέφτες και ασυνείδητους αμοραλιστές, που αδιαφορούν για τους ηθικούς κανόνες και τις πανανθρώπινες αξίες. Και εκεί η συγγραφέας συναντά τον Jan Assmann, Αιγυπτιολόγο που ασχολήθηκε με την ιστορία των πολιτισμών και επεσήμανε τον κεντρικό ρόλο τον οποίο επιτελεί η πολιτισμική μνήμη στη διαμόρφωση της συλλογικής ταυτότητας και της αυτοσυνείδησης μιας κοινωνίας. Καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους ανθρώπους, όχι μόνο για να κατανοήσουν το παρελθόν αλλά και για να οικοδομήσουν το παρόν και το μέλλον τους.
Ένα γοητευτικό παραμύθι γεμάτο αινίγματα και γρίφους. Ένα ευφάνταστο περιπετειώδες βιβλίο για μεγάλα παιδιά και εφήβους, που θέτει σημαντικά και κρίσιμα ερωτήματα στους εφησυχασμένους ανυποψίαστους ενήλικες που θα θελήσουν να το διαβάσουν.
*Η ΜΑΡΙΑ ΜΟΙΡΑ είναι αρχιτέκτονας και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Ευγενία Κριτσέφσκαγια-Ευσταθίου γεννήθηκε στη Μόσχα. Από το 1983 ζει και εργάζεται στην Ελλάδα. Σπούδασε στο Κλασικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λομονόσοφ, όπου ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη νεοελληνική λογοτεχνία. Μετά την αποφοίτησή της, εργάστηκε ως καθηγήτρια της νεοελληνικής γλώσσας στη Δημοσιογραφική Σχολή του Πανεπιστημίου Λομονόσοφ και παράλληλα ως διερμηνέας των πολιτιστικών αντιπροσωπειών από την Ελλάδα. Σήμερα εργάζεται ως αρχισυντάκτρια στην εφημερίδα "Αθηναϊκός Courrier".
Άρχισε να ασχολείται με τη λογοτεχνική μετάφραση από το 1980. Έχει μεταφράσει, μεταξύ άλλων, στα ρωσικά το "Ημερολόγιο της Πηνελόπης" του Κώστα Βάρναλη και στα ελληνικά τα έργα σύγχρονων Ρώσων θεατρικών συγγραφέων. Επίσης έχει μεταφράσει και διασκευάσει το λεξικό καλών τεχνών για παιδιά "Τα χρώματα της Ίριδος" της Ε. Καμένεβα, τη λογοτεχνική μελέτη του Ούγγρου κλασικού φιλολόγου Λάιος Μεστερχάζι "Το αίνιγμα του Προμηθέα" κ.ά.
