«Κόντρα στον άνεμο: Η ιπτάμενη περιπέτεια της Τίρα» των Ράπτη και Δούσου (κριτική) – Παιδική παράσταση για την κλιματική κρίση

Ένα σμήνος από ψαρόνια ετοιμάζεται για το ετήσιο ταξίδι του σε κλίματα θερμότερα, ώστε τα μικρά πουλιά να προστατευτούν από τον επερχόμενο χειμώνα. Τα υπέροχα αυτά μικρά, όμορφα και πολύ κοινωνικά πουλιά είναι αποδημητικά, και ταξιδεύουν όλα μαζί κατά χιλιάδες προκειμένου να βρουν φιλόξενες συνθήκες. Μάλιστα, σχηματίζουν στον ουρανό, καθώς ταξιδεύουν, το λεγόμενο «φτερωτό σύννεφο», μια και τα τεράστια σμήνη ψαρονιών υιοθετούν εν πτήσει διάφορους σχηματισμούς προκειμένου να βρίσκουν τη βέλτιστη πορεία τους και να προστατεύονται από διάφορα αρπακτικά. Όμως, ένα αρπακτικό μπορεί να είναι το πλέον επικίνδυνο για τα ψαρόνια, καθώς έχει τα μέσα και την ακόρεστη επιθυμία να θέλει να ελέγχει τα πάντα και να συμπεριφέρεται στη φύση δεσποτικά και αχάριστα. Αυτό δεν είναι άλλο από τον σύγχρονο άνθρωπο. Μόλυνση του περιβάλλοντος, αποψίλωση των δασών και υπερεκμετάλλευση των πόρων στο έδαφος και το υπέδαφος, ταχεία οικοπεδοποίηση και επέκταση των υπερ-πόλεων σε μέρη που μέχρι πρότινος ήταν καταφύγιο της άγριας ζωής, εκμετάλλευση με διάφορους τρόπους της χλωρίδας και της πανίδας, πυρκαγιές και άλλες ανθρωπογενείς παρεμβάσεις, ωθούν τον ζωικό και φυτικό πλούτο στα όριά του. Σε ένα σημείο που καμιά επιστροφή δεν θα είναι εφικτή.

Έχοντας κατά νου την κλιματική και περιβαλλοντική κρίση, που απηχούν και την ευρύτερη πολιτισμική κρίση που βιώνουμε, η ομάδα Hippo Theatre Group, παρουσιάζει φέτος μια παράσταση με περιβαλλοντικό πρόσημο και μάλιστα με έμφαση στους κινδύνους που επιφυλάσσει η οξεία περιβαλλοντική κατάσταση στα πουλιά και μάλιστα στα αποδημητικά είδη. Ο Αλέξανδρος Ράπτης και ο Φώτης Δούσος γράφουν και σκηνοθετούν την ιστορία της Τίρα, ενός πανέξυπνου ψαρονιού το οποίο υφίσταται πλήθος δοκιμασιών μέχρι να φτάσει στον αποδημητικό του προορισμό. Η παράσταση «Κόντρα στον άνεμο: Η ιπτάμενη περιπέτεια της Τίρα»  παρουσιάζεται από την αρχή της φετινής θεατρικής περιόδου στο θέατρο Σταθμός, ενώ στη συνέχεια σαν «αποδημητικό πουλί» θα ταξιδέψει σε πολλούς προορισμούς ανά την Ελλάδα και το εξωτερικό, μια και η ομάδα Hippo Theatre αφενός είναι πιστή στο στόχο της πολιτιστικής επικοινωνίας με την περιφέρεια, αφετέρου δουλεύει συστηματικά και επιτυχημένα με τρόπο εξωστρεφή, στοχεύοντας στο διεθνές κοινό, το οποίο αγκαλιάζει τις παραστάσεις της.

Στο έργο, η Δανάη, μια νεαρή και ευαίσθητη ερευνήτρια ορνιθολόγος, παρατηρεί ότι σμήνη πουλιών χάνουν ξαφνικά τον προσανατολισμό τους. Όταν οι ανώτεροί της τη συμβουλεύουν μυστηριωδώς να σταματήσει την έρευνα, εκείνη αποφασίζει να συνεχίσει μόνη της. Ακολουθεί ένα σμήνος ψαρονιών στη μεταναστευτική του πορεία και ανακαλύπτει ότι η καταστροφή των φυσικών τους οικοτόπων τα οδηγεί σε χαοτικές διαδρομές. Ένα μικρό ψαρόνι, η Τίρα, χάνεται και καταλήγει σε μια επικίνδυνη μεγαλούπολη· η Δανάη το διασώζει, το επαναφέρει στο σμήνος και, όλοι μαζί, δίνουν μάχη για να προστατεύσουν το τελευταίο δάσος της περιοχής.

Η υπόθεση, με στοιχεία θρίλερ, με έντονο οικολογικό προσβληματισμό, ευφυείς διαλόγους, δραματικές εναλλαγές και σφιχτό ρυθμό, απευθύνεται σε ένα παιδικό κοινό σύγχρονο και με ερεθίσματα. Οι ηθοποιοί, Ευδοκία Ασπρομάλλη και Άννα Καλμανίδου αναλαμβάνουν όλους τους ρόλους της ιστορίας και τους φέρουν εις πέρας με υποδειγματική πειθαρχία, ενεργητικότητα και αμεσότητα. Εξάλλου, η μέθοδος της θεατρικής ομάδας Hippo, η γνωστή πλέον kinemo, απαιτεί ιδιαίτερη άσκηση και πειθαρχία, καθώς αποτελεί ένα καλά μελετημένο είδος σωματικού θεάτρου με έντονη κινησιολογία, ζωντανό τραγούδι, σωματικότητα και διαλογικότητα σε καλά μελετημένες αναλογίες. Έτσι, από τη μια το πρωτότυπο κείμενο των Ράπτη και Δούσου, οι οποίοι δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στη γλώσσα και την καλή χρήση των ελληνικών, και από την άλλη η σκηνοθεσία τους, αναδεικνύουν σε μια μινιμαλιστική σκηνή τη σχεδόν σουρεαλιστική περιπέτεια της Τίρα, η οποία δεν στερείται μυστηρίου, ανατροπών, κωμικών και λυρικών στοιχείων, που αγγίζουν τα παιδιά και τα κινητοποιούν. Οι σκηνικοί χαρακτήρες, μια και η ιστορία είναι πολυπρόσωπη, με ρόλους που αφορούν ανθρώπους, πουλιά αλλά και αντικείμενα, είναι ολοκληρωμένοι και με μέριμνα οι δύο νέες ηθοποιοί τους αποδίδουν, σε μια παράσταση που διαρκεί σχεδόν μια ώρα, διάστημα πυκνό και ικανό να θέτει τους θεατές σε εγρήγορση.

Για ακόμη μια φορά, η ομάδα Hippo επιδεικνύει οξυμένα αντανακλαστικά καθώς καταπιάνεται σκηνοθετικά και κειμενικά με την καταστροφή των φυσικών οικοτόπων και την ανθρωπογενή τους αιτία, δίνοντας έμφαση στην ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης, τον αυτοσεβασμό, το σεβασμό και την αγάπη για την φύση και τα ζώα.

Το βιβλίο πριν και μετά την παράσταση

Η εμπειρία μπορεί να ολοκληρωθεί με το ομώνυμο βιβλίο το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δωδώνη και την εικονογράφηση επιμελείται ο Βασίλης Σελιμάς. Στο βιβλίο οι Δούσος και Ράπτης, πέρα από το έργο, έχουν φροντίσει να συμπεριλάβουν δραστηριότητες θεατρικού παιχνιδιού, κειμενικών ασκήσεων, εικαστικών προτάσεων που αφορούν παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς (θεατρικές-εικαστικές δραστηριότητες: Σίσσυ Ιγνατίδου, δραστηριότητες δημιουργικής γραφής: Φώτης Δούσος) και οι οποίες συμπληρώνουν τη θεατρική εμπειρία αλλά και δυνάμει μπορούν να την εξελίξουν σε νέα περιβάλλοντα (σπίτι, σχολείο κ.λπ.)

Η παράσταση πραγματοποιείται με την υποστήριξη της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, και μάλιστα το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου σε μια επιπλέον σκηνική παρουσίαση της ιστορίας της μικρής Τίρα, μόλις η παράσταση τελειώσει, τα μέλη της Ορνιθολογικής Εταιρείας αναλαμβάνουν δράση και οι μικροί θεατές θα έχουν την ευκαιρία να πάρουν μέρος σε δημιουργικές δράσεις αφιερωμένες στα ψαρόνια, τα αποδημητικά πουλιά και τη φύση.

* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.