Για τη θεατρική παράσταση για εφήβους «Teen Talk about Bullying» σε κείμενο της ομάδας Μικρός Βορράς και σκηνοθεσία Χριστίνας Κρίθαρη που ανεβαίνει στο Theatre Nous – Creative Space. Γιατί το θέμα του σχολικού εκφοβισμού δεν είναι μια κακιά στιγμή, ούτε απλώς μια μέρα αφιερωμένη σε εκδηλώσεις.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού είναι πια αναρίθμητα. Μοιάζει σαν να διασπείρει ανεξέλεγκτα και απειλητικά τα «ογκογονίδιά» του μέσα στον σχολικό οργανισμό, προσβάλλοντας όλους τους δρώντες και όλες τις δομές. Μαθητές, διδάσκοντες, γονείς, πολιτεία και διοίκηση μοιάζουν να νοσούν από έναν κύκλο πολύτροπης και πολυπρόσωπης βίας, εντός του οποίου κανείς δε βγαίνει αλώβητος. Κάποιοι είχαν εγκαίρως προβλέψει την έξαρση του φαινομένου, ήδη από το 2008, όταν η χώρα θα έμπαινε στο πολλαπλό κρισιακό σπιράλ. Φαίνεται όμως ότι οι κρίσεις, καθώς διαδέχονται η μία την άλλη και αφορούν τη διεθνή και όχι μόνο την τοπική συνθήκη, εκβάλλουν κατά κύματα στη σχολική κοινότητα, η οποία γίνεται η αρένα στην οποία τα κοινωνικά, πολιτικά, πολιτισμικά και οικονομικά προβλήματα έρχονται να δοκιμάσουν την εκπαιδευτική διαδικασία, με αποτέλεσμα αυτή να δέχεται επικίνδυνους κλυδωνισμούς με την ανοχή της πολιτείας.
«Teen Talk about Bullying» από την ομάδα Μικρός Βορράς
Αυτό το πολυπλόκαμο ζήτημα έρχεται να ψηλαφήσει, ως προς ορισμένες συντεταγμένες του, η παράσταση Teen Talk about Bullying, μια παραγωγή της ομάδας Μικρός Βορράς. Ο Μικρός Βορράς, με καλλιτεχνικό διευθυντή τον Τάσο Ράτζο, έναν άνθρωπο του θεάτρου που έχει δώσει σημαντικά σημεία γραφής στο θέατρο για το ανήλικο κοινό και τους νέους, είναι μια ομάδα που από το 2012 δημιουργεί παραστάσεις για παιδιά, εφήβους και νέους, οι οποίες ταξιδεύουν παντού όπου υπάρχουν παιδιά: σε σχολεία και ποικίλες δομές, στα μεγάλα και μικρά αστικά κέντρα, στις εσχατιές της Ελλάδας. Η ομάδα αφουγκράζεται τις ανάγκες του σύγχρονου ανήλικου και νεανικού κοινού και εφαρμόζει ποικίλες θεατρικές τεχνικές οι οποίες ενισχύουν την ενεργή συμμετοχή των θεατών στο παριστώμενο.
Η παράσταση αναπτύσσεται με βάση την τεχνική του Θεάτρου Forum, μιας θεατρικής μεθόδου σύμφωνα με την οποία, αφού παρουσιαστούν οι άξονες του δράματος αρχίζει η διάδραση.
Στην περίπτωση του Teen Talk about Bullying, που φέτος ανεβαίνει τόσο στη Θεσσαλονίκη όσο και στην Αθήνα, σε θεατρικές σκηνές όσο και στα σχολεία, η ιστορία αφορά τον Πάρη, ένα δεκατριάχρονο αγόρι, το οποίο έρχεται σε καινούριο σχολείο, αφού είχε διωχθεί από το προηγούμενο, και πριν από αυτό χρειάστηκε να αλλάξει πόλη, παρέες, ζωή, μια και η οικογένειά του έπρεπε να μετακομίσει στην Αθήνα. Στο σχολείο στο οποίο άρχισαν οι δοκιμασίες του και από το οποίο αποπέμφθηκε στη συνέχεια, ο Πάρης ήρθε αντιμέτωπος με τον Μάρκο, ένα αγόρι βίαιο, το οποίο μεγαλώνει μέσα στη βία. Κοντά στον Μάρκο, οι διάφορες κλίκες του σχολείου βρίσκουν στον Πάρη ένα νέο «θύμα», κάποιον που δεν χωρά πουθενά, ενώ η συμμαθήτρια και φίλη του Όλια είναι και αυτή ένας αδύναμος κρίκος, αδυνατώντας να τον υπερασπιστεί αποτελεσματικά όταν χρειάζεται. Στο σχολείο ο καθηγητής του Πάρη, καλοπροαίρετος αλλά υπερπροστατευτικός και κάπως αδέξιος στους χειρισμούς της όλης κατάστασης, και η διευθύντρια που οχυρώνεται πίσω από την τυπική διοίκηση, συμπληρώνουν το σκηνικό παζλ ενός εκφοβιστικού και ισοπεδωτικού δικτύου, όπου οι θύτες και τα θύματα έχουν εναλλασσόμενους ρόλους και οπωσδήποτε όχι μονοδιάστατους.
Διάδραση με το κοινό
Η παράσταση αναπτύσσεται με βάση την τεχνική του Θεάτρου Forum, μιας θεατρικής μεθόδου σύμφωνα με την οποία, αφού παρουσιαστούν οι άξονες του δράματος αρχίζει η διάδραση. Στην περίπτωση του Teen Talk about Bullying, σε ιδέα-σκηνοθεσία Χριστίνας Κρίθαρη και κείμενο από την ομάδα του Μικρού Νότου, η διάδραση αρχίζει ήδη πριν από την “επίσημη» αρχή της παράστασης, τότε που οι ηθοποιοί καλούν τους θεατές κάθε ηλικίας να συμμετέχουν σε μια ρουτίνα «ζεστάματος», μια κινησιολογική και συναισθηματική εισαγωγή στο παραστασιακό γεγονός.
 |
|
Στην παράσταση παίζουν και εμψυχώνουν οι: Μαρία Κατσιά, Χριστίνα Κρίθαρη, Θάνος Τριανταφύλλου, Γιάννης Τυροβολάς |
Στη συνέχεια και αφού η ιστορία αποκτήσει σκηνικό σώμα, με τους τέσσερεις ηθοποιούς (Μαρία Κατσιά, Χριστίνα Κρίθαρη, Θάνο Τριανταφύλλου, Γιάννη Τυροβολά) να εμψυχώνουν τους χαρακτήρες, η σκηνή «ανοίγει» για να συμπεριλάβει και το κοινό ενεργητικά. Οι θεατές παροτρύνονται να παρέμβουν, να προτείνουν λύσεις, να πάρουν ρόλους και να δοκιμάσουν άλλες στρατηγικές και επιλογές οι οποίες θα μπορούσαν να προλάβουν τα εξαιρετικά δυσάρεστα αποτελέσματα του περιστατικού σχολικού εκφοβισμού στο οποίο τα πρόσωπα της ιστορίας μπλέκονται χωρίς να μπορούν να αποδράσουν. Οι θεατές και οι ηθοποιοί εναλλάσσονται στους ρόλους, οι σκηνές παίζονται ξανά και ξανά. Ο δομημένος αυτοσχεδιασμός μαζί με τον έλεγχο του θεματικού πυρήνα από τους ηθοποιούς συνθέτουν ένα περιβάλλον όχι μόνο συμμετοχικότητας αλλά ενός ζωντανού εργαστηριού ιδεών και δράσεων. Σε αυτό το πλαίσιο τα σκηνικά δεν είναι απαραίτητα. Κάποια σκηνικά αντικείμενα που λειτουργούν ως βασικοί δείκτες, ρούχα που αλλάζονται επί σκηνής για να «δείξουν» και αυτά την ιδιοπροσωπία των ρόλων είναι αρκετά. Ηγεμονεύον στοιχείο είναι η μέθοδος και η διαχείρισή της. Το συμμετοχικό θέατρο ωστόσο είναι μόνο φαινομενικά κάτι εύκολο. Επί της ουσίας απαιτεί καλά εκπαιδευμένους δρώντες-ηθοποιούς που μπορούν να ενδοβάλλουν τις παρεμβάσεις των θεατών. Και στην προκειμένη περίπτωση αυτό γίνεται πολύ συντεταγμένα και μεθοδικά, προσφέροντας μια εμπειρία εργαστηρίου-σκηνής-πλαισιωμένης πραγματικότητας. Η αίσθηση της δοκιμής, της μεταλλασσόμενη πρόβας, βοηθάει τους θεατές να «ξεκλειδώσουν» και να συμμετέχουν ουσιαστικά και ανεξίθρησκα. Σε κάποια σημεία, εκεί που η σκηνή φαντάζει για κάποιους ένα όριο που δεν μπορούν εύκολα να διαβούν, και άλλες τεχνικές από το Θέατρο του Καταπιεσμένου του Augusto Boal συνεπικουρούν στη δράση.
Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι μια κακιά στιγμή, μια «στραβή» σε ένα διάλειμμα, μέσα στην τάξη,στα γραφεία, δεν είναι μια σειρά από «ατυχή» μεμονωμένα περιστατικά, δεν είναι κάτι που αφορά τους λίγους.
Το ζητούμενο στην παράσταση δεν είναι να αποδοθούν ευθύνες ή να προβληθεί μια εντέλει αντιπαραγωγική και μυωπική «λύση». Με βάση τη μέθοδο που ακολουθείται, η ουσία είναι η υπονόμευση του κύκλου της βίας και των εξουσιαστικών μηχανισμών που την αναπαράγουν, εστιάζοντας συγχρόνως στην ουσιαστική επικοινωνία και τις πρακτικές άρσης της απομόνωσης, καθιστώντας το πρόβλημα του εκφοβισμού ορατό και άρα εκτεθειμένο στο κοινό βλέμμα. Το Teen Talk about Bullying ανεβαίνει στην Αθήνα στο Theatre Nous – Creative Space για ακόμη μια παράσταση στις 21 Μαρτίου, συνεχίζοντας όμως στα σχολεία ανά την επικράτεια, εκεί που το Θέατρο Forum μπορεί πραγματικά να αποδώσει τα μέγιστα.
Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι μια κακιά στιγμή, μια «στραβή» σε ένα διάλειμμα, μέσα στην τάξη,στα γραφεία, δεν είναι μια σειρά από «ατυχή» μεμονωμένα περιστατικά, δεν είναι κάτι που αφορά τους λίγους. Αποτελεί παθογένεια κοινωνική και συστημική που αγγίζει του πάντες, μέσα και έξω από το σχολείο, δείχνει πόσο βαθιά προβληματική έχει καταστεί η κοινωνική αλληλεπίδραση και κυρίως δείχνει, εκβάλλοντας ορμητικά στη σχολική κοινότητα με τον πιο αποκρουστικό τρόπο, πόσο πολύ έχει διαβρωθεί το αξιακό μας σύστημα και πόσο πολύ λέξεις όπως «ευθύνη, υπευθυνότητα, ενσυναίσθηση, δημοκρατία, συλλογικότητα» έχουν απωλέσει τη σημασία και την ισχύ τους. Και με αυτό δεν γίνεται να συνθηκολογήσουμε.
* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.
Ταυτότητα παράστασης
Σύλληψη ιδέας – σκηνοθεσία: Χριστίνα Κρίθαρη
Κείμενο: Μικρός Βορράς
Μουσική: Μάριος Αποστολακούλης
Σκηνικά αντικείμενα – ενδυματολογία: Ιωάννα Παγιατάκη
Κινησιολογική επιμέλεια: Τάσος Παπαδόπουλος
Μακιγιάζ - hairstyling: Στέφανος Μπαμπούλης
Φωτογραφίες: Ζαφείρης Σαλμανλής
Βίντεο: Ελένη Σειρά
Ειδικές κατασκευές: Ανέττα Ιμπρισίμη
Καλλιτεχνική Διεύθυνση: Τάσος Ράτζος
Παίζουν – εμψυχώνουν: Μαρία Κατσιά, Χριστίνα Κρίθαρη, Θάνος Τριανταφύλλου, Γιάννης Τυροβολάς
Χώρος: Theatre Nous – Creative Space, Τροίας 34, Αθήνα
Ημερομηνίες: 7 & 21 Μαρτίου στις 16:00
