Μικρά μαθήματα από «Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου» – Ένας πολύτιμος χάρτης για υγιείς οικογένειες

Η αρμονική συνύπαρξη στο οικογενειακό μας περιβάλλον είναι κάτι πολύ σημαντικό, που καμιά φορά διαταράσσεται εύκολα. Δεν γίνεται κανείς να είναι «τέλειος γονιός», όμως με επιμονή και οδηγό την ειλικρίνεια, μπορεί να έχει υγιείς σχέσεις με τα παιδιά του, εφόσον προηγουμένως έχει υγιείς σχέσεις με τους δικούς του γονείς και τον ίδιο τον εαυτό του.

Ο οδηγός της ψυχοθεραπεύτριας Φιλίπα Πέρι Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου (μτφρ. Ιωάννα Παπαγεωργίου, εκδ. Διόπτρα), μπεστ σέλερ των Sunday Times, είναι ένα βιβλίο που απευθύνεται σε όλους μας, παρέχοντας συνετές συμβουλές χωρίς ίχνος επίκρισης.

Είτε ο αναγνώστης ενδιαφέρεται να καταλάβει περισσότερα για το πώς διαμορφώθηκε ο ίδιος από την ανατροφή του, είτε αναζητά τρόπους για να διαχειριστεί τα συναισθήματα του παιδιού του και να στηρίξει τον σύντροφό του, στις σελίδες του οδηγού θα βρει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες, καθώς και ρεαλιστικές συμβουλές.

Ένα βασικό βοήθημα για το πώς να πετύχουμε τις καλύτερες δυνατές σχέσεις με τους ανθρώπους που κατέχουν τη σημαντικότερη θέση στη ζωή μας. Ένας πολύτιμος «χάρτης» που ξεδιπλώνεται σε λιγότερες από 300 σελίδες.

Λίγα λόγια για τη Φιλίπα Πέρι

Η Φιλίπα Πέρι είναι έμπειρη ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέας. Δίνει συμβουλές για μια καλύτερη ζωή μέσα από το School of Life και τη στήλη της στο περιοδικό Red Magazine, ενώ αρθρογραφεί στην εφημερίδα The Guardian. Επίσης, έχει κατά καιρούς παρουσιάσει την τηλεοπτική εκπομπή The Culture Show στο BBC Two. Ζει στο Λονδίνο με την οικογένειά της.

Από τις εκδόσεις Διόπτρα κυκλοφορούν τα βιβλία της: Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου, Στον καναπέ – Η ιστορία μιας θεραπείας και Το βιβλίο που θέλεις να διαβάσουν όσοι αγαπάς και Μην τρελαίνεσαι!

Έγραψαν για το βιβλίο

Μια σφαιρική ματιά στο τι σημαίνει να είσαι συνετός και συναισθηματικά ευφυής γονιός. Ένα βιβλίο γεμάτο ζεστασιά, ελπίδα και παρότρυνση, που θα μας βοηθήσει να μη φορτώσουμε την επόμενη γενιά με τα δικά μας προβλήματα.
-Alain de Botton, φιλόσοφος και συγγραφέας

Είναι σαν γράμμα από έναν σοφό φίλο που τυγχάνει να έχει κάνει χρόνια έρευνα… Είμαι πραγματικά ευγνώμων που υπάρχει!
-Aida Edemariam, The Guardian

Μικρά μαθήματα από το Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου

Οι επιστήμονες έκαναν μια παρατήρηση κατά τη διάρκεια ενός πειράματος της ανταπόκρισης των μητέρων προς τα μωρά τους. Κι αυτό ήταν το πόσο δύσκολο ήταν για πολλές μαμάδες να μη χαμογελούν όταν κοιτούσαν το μωρό τους. Αυτό δείχνει πόσο ισχυρά είναι τα μηνύματα του βρέφους και πόσο καλά είμαστε προγραμματισμένοι να αντιδρούμε σ’ αυτά. Είναι ένα ένστικτο που πρέπει να αφήνουμε ελεύθερο. Είμαστε γεννημένοι με την έμφυτη ικανότητα για διάλογο, για αλληλεπίδραση. Αυτή η διαδικασία αρχίζει από τη γέννηση και δεν σταματά. Ίσως να αρχίζει και νωρίτερα. Ίσως η διαδικασία της γέννας να είναι και αυτή μια μορφή αλληλεπίδρασης, μια μορφή ανταλλαγής, αλληλουχίας: συστολή ακολουθούμενη από παύση για ανάπαυση.

Στον διάλογο, η δράση ενός ατόμου παράγει μια αντίδραση που επέρχεται με τη σειρά της από το άλλο άτομο. Σε αυτή τη διαδικασία, όπου ο καθένας δρα με τη σειρά του, ο γονιός και το μωρό αλληλεπιδρούν με τους δικούς τους διαφορετικούς ρυθμούς.

Κατά τη διαδικασία συντονίζονται και μαθαίνει ο ένας από τον άλλο. Μαζί, τα βρέφη και οι γονείς τους αναπτύσσουν μοναδικά πρότυπα συνύπαρξης. Το μωρό και ο γονιός μπορούν να αναπτύξουν ένα συγκεκριμένο μοτίβο. Το ίδιο μωρό με τον άλλο γονιό μπορεί να αναπτύξει ένα διαφορετικό, με έναν αδελφό ένα άλλο και ούτω καθεξής. Κάθε σχέση έχει διαφορετικό μοτίβο.

Ο τρόπος με τον οποίο θα καταλάβετε τι θέλει το παιδί σας είναι να το παρατηρήσετε, δοκιμάζοντας διαφορετικές προσεγγίσεις και αποκαθιστώντας την όποια ρήξη έχει δημιουργηθεί από τυχόν αποτυχημένες προσπάθειες, μέχρι να πετύχετε έναν ουσιαστικό διάλογο. 

Αυτά τα μοτίβα δεν καθοδηγούνται από τους ενήλικες αλλά συνδημιουργούνται μεταξύ μωρού και γονιού. Δεν παραμένουν σταθερά, αλλάζουν ανάλογα με τις διαθέσεις και το πόσα έχει να προσφέρει ο καθένας στον διάλογο. Μερικές φορές τα δύο άτομα που συμμετέχουν στον διάλογο «πιάνουν» ο ένας τον άλλο, και μερικές φορές όχι. Σε αυτή την περίπτωση, πρέπει ο διάλογος αυτός να αναπροσαρμοστεί.

Ο τρόπος με τον οποίο θα καταλάβετε τι θέλει το παιδί σας είναι να το παρατηρήσετε, δοκιμάζοντας διαφορετικές προσεγγίσεις και αποκαθιστώντας την όποια ρήξη έχει δημιουργηθεί από τυχόν αποτυχημένες προσπάθειες, μέχρι να πετύχετε έναν ουσιαστικό διάλογο. Ίσως μάθετε να διαβάζετε μια συγκεκριμένη ματιά που σημαίνει «είμαι έτοιμος για ένα ακόμα χαμόγελο», ενώ κάποια άλλη στιγμή να διαπιστώσετε πως ένα παρόμοιο βλέμμα σημαίνει «πεινάω, τάισέ με».

Είναι πολύ φυσιο­λογικό να μην καταλαβαίνετε τι θέλει το μωρό που ξεσπάει σε κραυγές ή κάνει χειρονομίες, αλλά μπορείτε να ανταποκριθείτε με τον δικό σας τρόπο. Δεν είναι το περιεχόμενο αυτής της ανταλλαγής που έχει σημασία όσο το μοτίβο της επικοινωνίας που πετυχαίνουν μωρό και γονιός. Ένιωσα ανεπαρκής ως νέα μητέρα, όταν κάποιοι πιο έμπειροι γονείς μού είπαν ότι θα μπορούσα να ερμηνεύσω τα κλάματα του παιδιού και θα άρχιζα σύντομα να καταλαβαίνω πότε το παιδί διψάει ή ζεσταίνεται.

Ένα μωρό μαθαίνει να επικοινωνεί και να συνδέεται με άλλους ανθρώπους, περνώντας χρόνο με την οικογένειά του, και τα μέλη αυτής της οικογένειας μαθαίνουν περνώντας χρόνο μαζί του, καθώς κάθε ζεύγος αναπτύσσει το δικό του μοναδικό σύστημα επικοινωνίας.

Τα κλάματα για μένα δεν ήταν μια φτωχή, ανεπαρκής γλώσσα. Ήταν ήχοι, μηνύματα διαφορετικού είδους, που απαιτούσαν την προσοχή, την παρατήρηση και την ανταπόκρισή μου. Δεν ήταν ένα ανύπαρκτο λεξικό για μωρά. Η επικοινωνία μας έγινε πιο εύκολη, όταν αρχίσαμε να δίνουμε χώρο και χρόνο η μια στην άλλη. Η παρατήρηση ήταν το βασικότερο εργαλείο στο μοτίβο της δικής μας επικοινωνίας.

Ένα μωρό μαθαίνει να επικοινωνεί και να συνδέεται με άλλους ανθρώπους, περνώντας χρόνο με την οικογένειά του, και τα μέλη αυτής της οικογένειας μαθαίνουν περνώντας χρόνο μαζί του, καθώς κάθε ζεύγος αναπτύσσει το δικό του μοναδικό σύστημα επικοινωνίας. Είναι μια τακτική που μοιάζει με τον τρόπο που αλληλεπιδρούν οι καλύτεροι stand-up κωμικοί, οι οποίοι «διαβάζουν» το κοινό τους και προσαρμόζονται σε αυτό για να δώσουν την καλύτερη δυνατή παράσταση. Κάθε ακροατήριο και κάθε μωρό είναι μοναδικό.

Μετά από μερικούς μήνες τα μέλη της οικογένειας και το μωρό γνωρίζουν καλύτερα ο ένας τον άλλο και έχουν μάθει πώς να επικοινωνούν με τρόπους που ταιριάζουν στον καθένα. Η παρατήρηση και η αλληλεπίδραση, δίνοντας ο καθένας χρόνο στον άλλο παίζουν σημαντικό ρόλο, αν και, ως επί το πλείστον, αυτή η διαδικασία γίνεται ασυνείδητα.

Όταν ένα μωρό επιδρά ελάχιστα στη ζωή των γονιών του, όταν δεν είναι απαιτητικό, όταν είναι «εύκολο» ή «βολικό», συχνά το θεωρούμε ως κάτι θετικό, ανάλογα με τη φιλοσοφία που ασπαζόμαστε για το μεγάλωμα των παιδιών. Αλλά ο χειρισμός του μωρού σας ώστε να έχει την ελάχιστη δυνατή επίδραση στη ζωή σας είναι απάνθρωπος. Πρέπει να επιτρέψετε στο παιδί να επηρεάσει τη ζωή σας. Αν δεν το κάνετε, το παιδί σας θα καταφύγει στην υπερπροσπάθεια ώστε να νιώσει πως ανήκει στο σύστημα της οικογένειας. Η διαδικασία αυτή θα του στερήσει την αίσθηση του εαυτού του και ένα μέρος από την ανθρωπιά του – όπως ίσως κι εμείς χάσαμε ένα μέρος της ανθρωπιάς μας όταν ήμαστε μωρά.

[…]

Τα μωρά δεν χρησιμοποιούν λέξεις, μαθαίνουμε όμως πώς να τα καταλαβαίνουμε, παρατηρώντας τα. Αν επιμείνουμε σε αυτή την τακτική της παρατήρησης, θα μπορέσουμε να καταλάβουμε και να προσεγγίσουμε περισσότερο τα παιδιά μας, σε όποια ηλικία κι αν είναι.

Άσκηση: Πώς θα βελτιωθείτε στον διάλογο

Για να βελτιώσετε την ικανότητά σας στον διάλογο, σκεφτείτε με ποιον τρόπο ακούτε και παρατηρείτε το μωρό, το παιδί σας ή κάποιον ενήλικο όταν μιλάτε μαζί του. Θα διαπιστώσετε ότι όταν συμβαίνει αυτό παρατηρείτε τις κινήσεις του, τον τόνο της φωνής, τις χειρονομίες και τις εκφράσεις του, συγκεντρώνετε τη σκέψη σας σε ό,τι σας λέει και πιθανόν να διακρίνετε ακόμα και τα συναισθήματα που σας γεννά η επαφή σας με το άτομο αυτό.

Τι είναι, λοιπόν, αυτό που μπορεί να σας εμποδίσει να ακούσετε με προσοχή και να παρατηρήσετε όλα τα παραπάνω; Πολύ συχνά παρεμβάλλεται η βιασύνη σας να προετοιμάσετε την απάντησή σας ή η τάση σας να παρασυρθείτε από κάποια άλλη αιφνίδια σκέψη και να αφαιρεθείτε. Φυσικά, αυτό μέχρι έναν βαθμό είναι φυσιολογικό, αλλά το πρώτο βήμα για να μη γίνει συνήθεια και κανόνας είναι να παρατηρήσετε πότε αφαιρείστε και παύετε να παρακολουθείτε τον συνομιλητή σας ή το μωρό σας – και, φυσικά, έχοντας διαπιστώσει ότι έγινε κάτι τέτοιο, να επαναφέρετε την προσοχή σας στον διάλογο. Με λίγη εξάσκηση θα γίνετε καλύτερος ακροατής και ισότιμος εταίρος στη διαδικασία του διαλόγου.