Για το εικονογραφημένο βιβλίο «Σκέψου κάτι όμορφο πριν κοιμηθείς...» της Βασιλικής Νίκα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Πόσες φορές νομίζουμε ότι βάλαμε τα παιδιά να κοιμηθούν ήρεμα, μέχρι που θα ακούσουμε ένα αγωνιώδες «μαμά!» ή «μπαμπά!» να αντηχεί από το παιδικό υπνοδωμάτιο; Πόσα παιδιά κάθε βράδυ βιώνουν αγωνία, υπερδιέγερση, καθιστώντας την «καληνύχτα» μια φράση που στρεσάρει γονείς και παιδιά; Τα ερεθίσματα που προσλαμβάνουν τα παιδιά από τις καθημερινές δραστηριότητες είναι αμέτρητα, οι συναισθηματικές αναταράξεις, η σωματική ένταση, οι νέες γνώσεις, η απόκτηση και εξάσκηση δεξιοτήτων, η οικογενειακή και η ευρύτερη κοινωνική λειτουργία ή δυσλειτουργία, όλα μαζί, από τα πιο ασήμαντα μέχρι τα πιο σημαντικά, προκαλούν το καθημερινό υπερπλεόνασμα συγκινήσεων, το οποίο καλείται να διαχειριστεί ο οργανισμός των μικρών παιδιών σε επίπεδο σωματικό, συναισθηματικό, ψυχικό, νοητικό. Έτσι η ευχή και η προσμονή για «καλή νύχτα και όνειρα γλυκά» αποδεικνύεται κάτι πολύ πιο σύνθετο από μια απλή προτροπή ή μια δεδομένη ρουτίνα. Τα παιδιά λίγο πριν το νυχτερινό ύπνο συχνότατα αναδράμουν στην ημέρα τους, και όλα όσα τους προβληματίζουν αναδύονται και εκφράζονται συνειδητά λίγο πριν τον ύπνο, αλλά και στα όνειρα τότε που οι αντιστάσεις κάθε λογικής επεξεργασίας έχουν φυσιολογικά υποσταλεί. Μικρή ή μεγάλη ανησυχία, είναι ικανή να μετατρέψει τη διαδικασία της νυχτερινής ανάπαυσης σε συνολική οικογενειακή δοκιμασία.
Στην όμορφη και γεμάτη ηρεμία ρουτίνα προ του ύπνου, τότε που ένα παραμύθι μπορεί να «μελώσει» την παιδική καρδιά αφήνοντας περιθώρια για «όνειρα γλυκά», στοχεύει το βιβλίο της Βασιλικής Νίκα που απευθύνεται κυρίως σε παιδιά από 2 έως και 5 ετών και τους γονείς τους, με τον τίτλο Σκέψου κάτι όμορφο πριν κοιμηθείς..., σε εικονογράφηση Φωτεινής Τίκκου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Το σκληρόδετο, προσεγμένα επιμελημένο βιβλίο, είναι κατεξοχήν σχεδιασμένο για να ηρεμεί, να χαλαρώνει τα μικρά παιδιά, να τα κάνει να ξαπλώνουν αναπαυτικά στο κρεβάτι τους και να αποκοιμιούνται με μια αίσθηση πληρότητας, ασφάλειας και προσμονής ωραίων ονείρων. Η Νίκα, ως έμπειρη παιδαγωγός και συγγραφέας, επιλέγει να μπει στην ουσία του θέματος χωρίς επιμέρους σενάρια ή αφηγηματικά πλαίσια.
Από την πρώτη σελίδα της ιστορίας η απεύθυνση είναι άμεση και αφορά στο παιδί, καθώς η φράση «σκέψου ότι...» δίνει το έναυσμα για την ενεργητική διαδικασία αναστοχασμού και ονειροπόλησης ώστε ο ύπνος να έρθει γλυκά και ευεργετικά, παραμερίζοντας κάθε αρνητικό ερέθισμα. Η συγγραφέας με μικρές, ακριβείς φράσεις, προσφέρει στο παιδί μια κατεύθυνση: για παράδειγμα, «σκέψου ότι...» τρέχεις στη φύση, κάνεις κούνια και χαίρεσαι, παίζεις στην παιδική χαρά, ότι γελάς με την καρδιά σου, ότι διαβάζεις ένα ωραίο βιβλίο ή ακόμα ότι κάνεις τούμπες στα σύννεφα, κολυμπάς σε μια θάλασσα υπέροχη, αγκαλιάζεις κάτι τρυφερό και απαλό, μυρίζεις το αγαπημένο σου φαγητό, ακούς ωραία μουσική, αλλά και κάποιος που αγαπάς πολύ σε αγκαλιάζει τρυφερά, σκέψου κάθε όμορφο που ζεις ή ονειρεύεσαι... Το παιδί είτε μέσα από την αφήγηση ενός μεγάλου ή αργότερα μέσω της δικής του ανάγνωσης, εισέρχεται ομαλά σε ένα μεταιχμιακό στάδιο όπου τα μάτια μπορούν να κλείσουν απαλά και ο ύπνος να έρθει ομαλά. Η συγγραφέας με τον απλό και ήρεμα καθοδηγητικό λόγο της οδηγεί το παιδί να νιώσει με όλες του τις αισθήσεις αλλά και να φτιάξει εικόνες που το ευχαριστούν και το κάνουν να νιώθει ασφάλεια και θετικά συναισθήματα. Η φαντασία παίζει σημαντικό ρόλο καθώς είναι το παιδί αυτό που θα φτιάξει στο μυαλό του τα προτεινόμενα «σκηνικά περιβάλλοντα».
Στο ίδιο μήκος κύματος βρίσκεται η ζωγραφική της Φωτεινής Τίκκου. Η Τίκκου οργανώνει το χώρο εξωστρεφώς. Οι μεγάλες, οπτικά ανοικτές επιφάνειες αφήνουν το βλέμμα του παιδιού ελεύθερο να περιηγηθεί στον εικονογραφημένο κόσμο. Καθαρές παιδικές φιγούρες ποικίλων διαστάσεων, χαρούμενα πρόσωπα και φιγούρες που κινούνται σε ευφρόσυνες χρωματικές γκάμες, ισορροπημένη χρήση των συμπληρωματικών χρωματικών κλιμάκων, η εμπρόθετα επαναλαμβανόμενη χρήση σχηματικών μοτίβων (όπως τα αστέρια) σε πολλά και διαφορετικά χρώματα, η αίσθηση ότι όλος ο εικαστικός χρονοχώρος είναι φωτεινός και φιλόξενος, συνηγορούν στην «ανοικτή» ερμηνεία των φράσεων και στην φανταστική σύνθεση εικόνων από χώρους και δραστηριότητες που θα κάνουν τα παιδιά να αποβάλλουν τα αρνητικά συναισθήματα.
Το βιβλίο κλείνει με κάποιες απλές αλλά πολύ σημαντικές συμβουλές προς τους μεγάλους που καλούνται να αφηγηθούν την νυκτερινή ιστορία στα μικρά παιδιά. Εξάλλου ο τόνος της φωνής, ο ρυθμός της ανάγνωσης, τα ηχοχρώματα, ακόμα και η σταδιακή απεξάρτηση του παιδιού από τον αφηγητή, ώστε να ταξιδεύει μόνο του στην εικονοαφήγηση, χρειάζονται μέθοδο και κυρίως συνέπεια. Από καθαρά παιδαγωγική σκοπιά, το βιβλίο μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί στο νηπιαγωγείο, όπως και στην πρώτη τάξη του δημοτικού (ενδεχομένως και στη δεύτερη αναλόγως του θεατρικού παιχνιδιού που θα συνοδεύει την ιστορία), με στόχο την θεατροπαιδαγωγική ενίσχυση των καλών πρακτικών για μια ήρεμη νύχτα, που τόσο έχουν ανάγκη τα παιδάκια προσχολικής ηλικίας αλλά και οι μικροί μαθητές τη νέα σχολική χρονιά.
*Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Βασιλική Νίκα γεννήθηκε στην Χαλκίδα το 1963. Σπούδασε παιδαγωγικά και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στη μεταφρασεολογία. Είναι διδάκτωρ Κοινωνικής Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Τα τελευταία χρόνια διδάσκει στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ, όπου υπηρετεί ως Ε.ΔΙ.Π.
Από το 2001 μεταφράζει βιβλία κυρίως από τα ιταλικά. Το 2007 τιμήθηκε από την Εταιρεία Μεταφραστών Λογοτεχνίας με το Βραβείο Μετάφρασης ξένου λογοτεχνικού έργου για παιδιά ενώ το 2006 αναγράφηκε στον Τιμητικό Πίνακα Άντερσεν 2006. Παράλληλα είναι συγγραφέας πολλών εκπαιδευτικών βιβλίων, ενώ διευθύνει και τις λογοτεχνικές σειρές “Χωρίς Σωσίβιο” και “Στα Βαθιά” που κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Πατάκη.
Λίγα λόγια για την εικονογράφο
Η Φωτεινή Τίκκου είναι απόφοιτος της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας. Ξεκίνησε να εργάζεται ως εικονογράφος, κυρίως για παιδικά βιβλία, το 2009. Στη συνέχεια συνεργάστηκε και συνεχίζει να συνεργάζεται με πολλούς ελληνικούς και διεθνείς εκδοτικούς οίκους.
Σήμερα η δουλειά της περιλαμβάνει εικονογραφήσεις για παιδικά βιβλία, εξώφυλλα, περιοδικά, pattern design, art licensing και ασχολείται επίσης με την κεραμική. Είναι το δημιουργικό μυαλό πίσω από το brand The Good Stuff, όπου διαθέτει τις εικονογραφήσεις και τα κεραμικά της. Το εργαστήρι της βρίσκεται στα Εξάρχεια.
