Τρία πρόσφατα βιβλία με θέμα την αντιμετώπιση διατροφικών διαταραχών με έμφαση στην εφηβεία και τις νεαρές ηλικίες. Ένας οδηγός αυτοβοήθειας, ένα γκράφικ νόβελ, ένα μυθιστόρημα. ©istock
Επιλογή-παρουσίαση: Αγγελική Σπηλιοπούλου
Υπάρχουν θέματα ευαίσθητα που δύσκολα συζητιούνται, πόσο μάλλον στη λογοτεχνία. Ένα πολύ σημαντικό, που απασχολεί και ταλανίζει κυρίως τις γυναίκες, από την εφηβεία ακόμα, είναι οι διατροφικές διαταραχές. Η σχέση φαγητού, συναισθημάτων και συμπεριφοράς επηρεάζεται από ποικίλους παράγοντες, που είτε ανεξάρτητα είτε συνδυαστικά καθορίζουν τις διατροφικές συνήθειές μας. Είναι επίσης πολύ σοβαρό ζήτημα, καθώς οι διατροφικές διαταραχές δεν έχουν παροδικές επιπτώσεις στην υγεία, αλλά ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την ίδια τη ζωή του ασθενή. Με τη «ασθενής» υπογραμμίζεται πως όσοι αντιμετωπίζουν αυτή τη στρεβλή σχέση με το φαγητό καθοδηγούνται από θέματα διαχείρισης συναισθημάτων, που κλονίζουν την ψυχική τους υγεία και χρήζουν ανάλογης ιατρικής παρακολούθησης και θεραπείας.
Τρία βιβλία που πραγματεύονται το θέμα αυτό, και που ανήκουν σε διαφορετικά είδη, κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Ένας οδηγός αυτογνωσίας που απευθύνεται σε νεαρούς αναγνώστες, ένα κόμικ με μια έφηβη ηρωίδα που παλεύει ενάντια στη βουλιμία και ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο για το τραύμα.
Andrea Wachter, Ξεπερνώντας την υπερφαγία για παιδιά στην εφηβεία (μτφρ. Έλλη Γκαλτέμη, εκδ. Gutenberg)
Όπως μας πληροφορεί ο υπότιτλος της παρούσας έκδοσης, πρόκειται για «ένα βιβλίο ασκήσεων που θα μεταμορφώσει τη σχέση μας με το φαγητό, αξιοποιώντας τη γνωστική συμπεριφορική θεραπεία, την ενσυνειδητότητα και τη διαισθητική διατροφή».
Η ψυχοθεραπεύτρια, συγγραφέας και δασκάλα Αντρέα Βάχτερ δημιούργησε το συγκεκριμένο βιβλίο αυτοβοήθειας απευθυνόμενη σε νεαρούς αναγνώστες. Το βιβλίο μπορεί να αξιοποιηθεί και ως υλικό εργασίας στο πλαίσιο μιας ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας. Στόχος είναι αντιμετώπιση της υπερφαγίας ή της αδηφαγίας και γενικότερα της αρνητικής σχέσης με το φαγητό ως συμπτώματα βαθύτερων αιτιών, όπως η συναισθηματική καταστολή.
Με τον οδηγό αυτό, τα παιδιά καταφέρνουν να διαγνώσουν τη σχέση που έχουν με την κατανάλωση τροφής, να κατανοήσουν τις διατροφικές τους συνήθειες και να εφοδιαστούν με τη γνώση και τα εργαλεία επιλογής υγειών προτύπων και υγιεινής διατροφής. Μαθαίνουν καλύτερα τα συναισθήματά τους, σε ένα ταξίδι όπου η συγγραφέας τούς προσφέρει καθοδήγηση καθ’ όλη τη διαδρομή, με γλώσσα προσιτή και κατανοητή, ώστε να αποσαφηνίσουν τα αίτια της υπερκατανάλωσης φαγητού. Μαθαίνουν να εκφράζουν όσα νιώθουν, να μην καταπνίγουν τα αισθήματά τους, αλλά να τα διαχειρίζονται, ώστε να μην καταφεύγουν στην υπερβολική πρόσληψη τροφής.
Μεριτσέλ Μποσκ, Εγώ, χοντρή (μτφρ. Κυριακή Χριστοφορίδη, εκδ. Πεζοδρόμιο, ΚΨΜ)
Σε αυτό το κόμικ, η Καταλανή μητέρα, καθηγήτρια σχεδίου και εικονογράφος Μεριτσέλ Μποσκ, ακολουθώντας τη συμβουλή του πρώην συντρόφου της, αναζητά θέματα που απασχόλησαν την ίδια και τα αφηγείται στην εικονογραφημένη ιστορία της.
Ένα έφηβο κορίτσι εξομολογείται την τραυματική εμπειρία του με τη βουλιμία και εξηγεί πώς έφτασε στην υπερκατανάλωση τροφής, που στη συνέχεια απέβαλε προκαλώντας στον εαυτό της εμετό. Από μικρή ηλικία αντιμετώπιζε το πρόβλημα της υπερφαγίας, κατανάλωνε δηλαδή περισσότερο φαγητό από όσο χρειαζόταν, με αποτέλεσμα να είναι υπέρβαρη και να γίνεται στόχος κοροϊδίας και περιθωριοποίησης στο σχολείο.
Μέσα από την αφήγηση αυτής της έφηβης που γίνεται γυναίκα αναδύονται η τοξική σχέση με τη μητέρα, το κακοποιητικό οικογενειακό περιβάλλον, οι λόγοι που οδηγούν ένα παιδί να υπερκαταναλώνει τροφή, καταπίνοντας έτσι τα συναισθήματά του. Η εικόνα και η αποδοχή του εαυτού -και σε αυτή την ιστορία, όπως και σε κάθε εμπειρία διατροφικής διαταραχής- καθορίζονται από την ψυχική ισορροπία του υποκειμένου, που διαταράσσεται από κοινωνικούς και οικογενειακούς παράγοντες. Σκληρό, αληθινό, διεισδυτικό στην ψυχοσύνθεση μιας νεαρής έφηβης που κοίταξε το τέρας της βουλιμίας κατάματα και επιβίωσε.
Μαντώ Παπαρρηγοπούλου, Μαρία Θάνου, Μπράβο Μαρία, φτιάχνεις ωραίες σαλάτες (εκδ. Yusra)
Το βιβλίο της Μαντώς Παπαρρηγοπούλου εκτυλίσσεται σε δύο χρόνους. Το 2018, μετά την πυρκαγιά στο Μάτι, η Μαντώ θα ανακαλύψει στο κατεστραμμένο σπίτι της μητέρας της στο Νέο Βουτζά τα γράμματα που η νεαρή Μαρία είχε στείλει στον τότε σύντροφό της και μετέπειτα σύζυγό της και πατέρα της Μυρτώς, ο οποίος εκείνη την περίοδο βρισκόταν στην Αμερική για σπουδές. Στις επιστολές αυτές, που ξεκινούν το 1983, η Μαρία μοιράζεται τη διαδρομή της και τη μάχη που έδινε με την νευρική ανορεξία. Περιγράφει τη σχέση της με το φαγητό, τη σωματική και ψυχολογική της κατάσταση, τις σχέσεις με τους γονείς της, την επιθυμία της να ζήσει, να βρει κάτι να πιαστεί για να ξεφύγει από τη νόσο.
Μιλάει για την νοσηλεία της στο Αιγινήτειο, τις ευθύνες που επιρρίπτει στο περιβάλλον της και την οδήγησαν στην αυτοτιμωρία. Έχοντας διαβάσει τα γράμματα της μητέρας της, η Μαντώ δημιουργεί αυτό το βιβλίο παραθέτοντάς τα αυτούσια, ξεκινώντας με τη δική της αφήγηση, τη δική της σχέση με το φαγητό σε μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής της, διαμορφώνοντας τη σύνδεση των βιωμάτων και τη συνομιλία μητέρας-κόρης. Πρόκειται για μια συγκλονιστική κατάθεση ψυχής που χαρτογραφεί την επιθυμία, την αποδοχή, τη συναισθηματική ευθραυστότητα, όσα διαμορφώνουν την αντίληψη της εικόνας που έχουμε για τον εαυτό μας, την ουσία της ψυχογενούς ανορεξίας.
* Η ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ είναι αρθρογράφος.
