Για το εικονογραφημένο βιβλίο για μικρά παιδιά «Ο βασιλιάς μυγιάστηκε» της Βάσιας Παρασκευοπούλου, σε εικονογράφηση Φωτεινής Τίκκου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Ο οίστρος στα αρχαία ελληνικά αναφέρεται σε εκείνο το έντομο που τσιμπά τα ζώα και τον άνθρωπο και τους προκαλεί έντονη αντίδραση. Όπως δηλαδή οι μύγες, για παράδειγμα η αλογόμυγα, που τσιμπούν τόσο πολύ ώστε μπορούν όχι απλώς να ενοχλήσουν αλλά να εξαγριώσουν το «θύμα» τους. Οίστρο, «αλογόμυγα» ή «μύγα», παρομοίαζε ο Σωκράτης, ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, τον εαυτό του, γιατί έθετε συνεχή και συχνά ενοχλητικά ερωτήματα στους ανθρώπους, ώστε να εκμαιεύσει από αυτούς την αλήθεια. Η εικόνα της μύγας που παρενοχλεί τους ανθρώπους και τα ζώα, δεν τους αφήνει σε ησυχία, δημιουργεί αναστάτωση δυσανάλογη του μεγέθους του εντόμου, είναι εξάλλου πολύ διαδεδομένη στις παραδόσεις και τις αφηγήσεις. Ενόχληση, αγωνία, σωματικές αντιδράσεις αλλά και ψυχική ανατροπή ή έξαρση συνοδεύουν συχνά την παράσταση της μύγας, η οποία με τρομερή επιμονή γυρίζει γύρω από τα κεφάλια μας.
Μια μύγα που δεν αφήνει σε ησυχία έναν βασιλιά
Η μύγα λοιπόν, που δεν αφήνει σε ησυχία κανέναν, είναι το εύρημα που χρησιμοποιεί η Βάσια Παρασκευοπούλου στο παραμύθι της, Ο Βασιλιάς Μυγιάστηκε, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, σε εικονογράφηση Φωτεινής Τίκκου.
Ο βασιλιάς του παραμυθιού είναι βασιλικότερος όλων των υπολοίπων. Δεν αποχωρίζεται την κορώνα του ποτέ, ζει σε ένα παλάτι όπου όλα είναι χρυσά, παίζει με την αγαπημένη του συλλογή από χρυσούς ιπποπόταμους, και είναι πολύ αυστηρός σε ό,τι αφορά τους κανόνες του βασιλείου του. Το παλάτι του περιβάλλεται από πάμπολλες πινακίδες με απαγορεύσεις, ενώ όποιος επιθυμεί να τον επισκεφθεί χρειάζεται να τηρήσει σαφείς και πολυάριθμες εντολές. Όλοι πειθαρχούν στις επιθυμίες και τους ορισμούς του.
Μέχρι που ένα απόγευμα, ένας απρόσκλητος επισκέπτης εισβάλλει στο παλάτι και φέρνει τα πάνω κάτω με το ζουζούνισμα και τη συμπεριφορά του. Μια μαύρη μύγα αμφισβητεί όλους τους κανόνες και τα πρωτόκολλα, κάθεται με θράσος στη βασιλική κορώνα και ατενίζει ένα γύρω το χώρο, θέτοντας δικούς της κανόνες. Ο βασιλιάς χάνει τον ύπνο και την ησυχία του και έχει ως μόνη έννοια πώς να ξεφορτωθεί τη μαύρη μύγα, που σαν κακόγουστη μουτζούρα χαλάει την εικόνα που έχει φτιάξει για τον εαυτό του. Η μύγα συνοδεύει το βασιλιά παντού, μέχρι και στο αυτί του ψιθυρίζει ποιήματα, λόγια, τραγούδια και παραμύθια. Αίφνης η μύγα εξαφανίζεται και ο βασιλιάς νιώθει μεγάλη ανακούφιση. Επιτέλους κανονικότητα. Ή μήπως όχι; Μήπως η μύγα ήταν μια πραγματική παρέα; Μήπως του λείπει; Και αν ναι, τι είναι διατεθειμένος να κάνει για να την ξαναβρεί; Πόσα θα αλλάξουν στη ζωή του και στο βασίλειο;
Ανάγνωση που δεν είναι μονοσήμαντη και δίνει παραστασιακές δυνατότητες από τη θεατρική σκηνή ως την αυτοσχέδια σκηνή του σπιτιού
Η ιστορία της Παρασκευοπούλου είναι από τα κείμενα που φέρουν στη δομή τους την παραστασιακή δυνατότητα. Ο Βασιλιάς Μυγιάστηκε αφενός θα χαρίσει μια ευφρόσυνη αναγνωστική εμπειρία στα παιδιά, αφετέρου ως κείμενο, έχει δραματική αρχιτεκτονική και οικονομία και επομένως μπορεί άνετα να βρει το δρόμο για τη σκηνή. Και όταν λέμε «σκηνή» δεν εννοούμε μόνο την αμιγώς θεατρική, αλλά οπωσδήποτε τις σκηνές που μπορούν να λειτουργήσουν στις τάξεις, στο πλαίσιο της θεατρικής αγωγής, όσο και τις αυτοσχέδιες σκηνές στο σπίτι, στη βιβλιοθήκη κ.λπ., όπου παιδιά και μεγαλύτεροι μπορούν να προσεγγίσουν και να αναπαραστήσουν την ιστορία με πολυάριθμους τρόπους. Ίσως αυτό να είναι το μεγάλο κέρδος από την ανάγνωση και την ενασχόληση με το βιβλίο της Παρασκευοπούλου, η οποία έχει κάνει σπουδές θεάτρου αλλά έχει και εργασιακή εμπειρία σε αυτό.
Σύνθετο και απολαυστικό εικονο-ανάγνωσμα για παιδιά.
Η ανάγνωση παύει να είναι μονοσήμαντη, μπορεί να γίνει εμπειρία αλληλόδρασης και ενίσχυσης της φαντασίας. Εξάλλου το ίδιο το κείμενο ως προς τον τρόπο συγγραφής του, λειτουργεί ως σενάριο. Σε αυτή την κατεύθυνση συνηγορεί η εικονογράφηση της Φωτεινής Τίκκου. Οι σελίδες γεμίζουν συντεταγμένα με χρώμα, με κολλάζ και παστέλ και ξυλομπογιές, αλλά και τέμπερες. Η Τίκκου επιστρατεύει μικτές τεχνικές που ζωντανεύουν την παιγνιώδη ιστορία και συνηγορούν στη δημιουργική αναπαράστασή της, αλλά και σε εικαστικές ασκήσεις μετά την ανάγνωση και τη δραματοποίηση. Συντάσσει προσεκτικά τις εικόνες και τις εντάσσει με σκηνοθετική ματιά στο χώρο των σελίδων, ώστε να συμπορεύονται με το κείμενο, να συνδιαλέγονται με αυτό και να το εμπλουτίζουν.
Ο Βασιλιάς Μυγιάστηκε αποτελεί σύνθετο και απολαυστικό εικονο-ανάγνωσμα για παιδιά, που προσεγγίζει με απλότητα, χιούμορ και ευρηματικότητα το ζήτημα της φιλίας, της διαφορετικότητας, της ουσιαστικής επικοινωνίας, πέρα από τα κοινωνικά στεγανά και τις ταξικές ή οικονομικές σκηνοθεσίες που επιβάλλει η σύγχρονη πραγματικότητα ακόμα και στη φαντασία.
* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου
