Για το εικονογραφημένο βιβλίο «Ο φυσητής των ονείρων» (μτφρ. Πετρούλα Γαβριηλίδου) του Μπερνάρ Βιγιό που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μάρτης.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Τα όνειρα των παιδιών χρειάζονται πίστη και τέχνη. Στο εικονογραφημένο παραμύθι του Μπερνάρ Βιγιό [Bernard Villiot], Ο φυσητής των ονείρων, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μάρτης, σε εικονογράφηση του Τιμπό Πρίνιε [Thibault Prugne], μια ιδιαίτερη κατάληξη της ιστορίας περιμένει τους μικρούς και μεγάλους αναγνώστες.
Ο Βιγιό δεν γράφει απλώς ένα παραμύθι για παιδιά (προτείνεται για ηλικίες από 6 έως 9 ετών, χωρίς όμως αυτό να είναι δεσμευτικό). Δημιουργεί έναν κόσμο ονειροφαντασίας, με ιστορικά στοιχεία, ισχυρή πολιτισμική ώση και υψηλή αισθητική. Η ιστορία του φυσητή είναι προσεκτικά δομημένη, περιλαμβάνει τα αναγκαία σημεία δραματικής θέσης, σύγκρουσης, κορύφωσης και κατάληξης που καθιστούν το αφήγημα όχι μόνο αναγνωστικά αιχμαλωτιστικό αλλά οπωσδήποτε ιδανικό για θεατρικά ανεβάσματα στις θεατρικές σκηνές (επαγγελματικές και σχολικές).
Η ιστορία του αποσυνάγωγου «Χορευτή» που έγινε Φυσητής των ονείρων
Στη γοητευτική Βενετία, στα βόρεια της πόλης των δόγηδων, στη Λιμνοθάλασσα της Βενετίας ή Laguna Veneta στην ενετική διάλεκτο, βρίσκεται ένας μικρός μα φημισμένος τόπος. Στο νησιωτικό σύμπλεγμα με το όνομα Μουράνο, οι τεχνίτες του γυαλιού δημιουργούν έργα τέχνης από φυσητό γυαλί, ξακουστά σε όλο τον κόσμο. Σε ένα από τα εργαστήρια εργάζεται ο μικρός μαθητευόμενος τεχνίτης, ο νεαρός Ζορζί Μπαλαρί. Ο Ζορζί μαθαίνει να φυσά το γυαλί περίτεχνα δίπλα στον μεγάλο τεχνίτη Πιέτρο Σπαλάτο. Ο ορφανός έφηβος ποθούσε με όλη του την ψυχή να γίνει ο επόμενος μεγάλος καλλιτέχνης του φυσητού γυαλιού. Όμως η ατυχία χτύπησε τον νέο και από ένα ατύχημα την ώρα της απαιτητικής εργασίας, το πόδι του σακατεύτηκε. Μα τι θα μπορούσε να προσφέρει ένα πλέον ανήμπορος εκπαιδευόμενος στον μέγα τεχνίτη Σπαλάτο; Το αφεντικό του τον διώχνει από τη δουλειά και ο Ζορζί δεν μπορούσε να βρει δουλειά σε κανένα από εργαστήρια του Μουράνο. Οι άλλοι τεχνίτες περιγελώντας τον, του έδωσαν το παρατσούκλι «ο Χορευτής», πληγώνοντας τον νεαρό κατάβαθα στην ψυχή. Ο Ζορζί μετατράπηκε έτσι από μαθητευόμενος υαλουργός-φυσητής σε περιθωριακή φιγούρα, κυκλοφορώντας μόνο τη νύχτα για να αποφεύγει τη χλεύη.
Άραγε υπήρχε ελπίδα για τον Ζορζί ή ίσχυε αυτό που διέδωσαν κάποιοι κουτσομπόληδες, ότι δηλαδή έφυγε για άλλα μέρη της Ιταλίας; Κανείς δεν ήξερε τι απόγινε ο έφηβος. Η ανάμνησή του ξεχάστηκε σιγά σιγά στο νησί των υαλουργών. Αλλά ο Ζορζί δεν έφυγε ποτέ από το νησί. Σαν στοιχειό, τα βράδια, έμπαινε κρυφά στα άδεια εργαστήρια και προσπαθούσε να μάθει μόνος του πώς να φυσάει αριστοτεχνικά το γυαλί. Ένα από τα βράδια, ο μικρός Τζάκομο, ένας μικρός ζητιάνος, συναντά τον φυσητή πριν μπει λαθραία σε ένα από τα εργαστήρια. Το παιδί ομολόγησε τον καημό του: ήταν πολύ εξαντλημένο, και άλλο τόσο απελπισμένο, ώστε να μπορεί να ονειρευτεί.
Τότε κάτι μαγικό συνέβη. Ο Ζορζί χάρισε στον Τζάκομο ένα «όνειρο». Μια μπάλα από γαλάζιο γυαλί, σαν το χρώμα των ματιών του, τόσο εύθραυστη και αιθέρια όπως τα παιδικά όνειρα. Ο μικρός ζητιάνος έκπληκτος και ευτυχής, αποκοιμήθηκε με τον τρόπο που πρέπει όλα τα παιδιά να μπορούν να κοιμηθούν: νιώθοντας γαλήνη. Μετά από το γεγονός, και το πρώτο γυάλινο όνειρο, η φήμη του μυστηριώδους φυσητή δεν άργησε να εξαπλωθεί. Ο άνθρωπος που δεν μπορούσε κανείς να συναντήσει δημιουργούσε όνειρα φυσώντας το γυαλί και μαζί με τον μικρό Τζάκομο τρυπώνουν σαν αερικά στα παιδικά δωμάτια για να χαρίσουν όνειρα, μοναδικής χάρης και ομορφιάς στα παιδιά. Οι γονείς ψάχνουν τον μυστηριώδη φυσητή που δημιουργεί τα μοναδικά γυάλινα όνειρα. Είναι ο μόνος από τον οποίο θέλουν να αγοράσουν κάτι από την μαγεία της τέχνης του: τα φυσητά, πολύτιμα όνειρα, διαφορετικά για κάθε παιδί, πολύχρωμα, αέρινα, ιδιαίτερα.
Οι άλλοι τεχνίτες δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν αυτά τα κομψοτεχνήματα, όσο και αν προσπαθούσαν. Ο αρχιμάστορας Σπαλάτο, παρακινεί τους υπόλοιπους, ώστε να αιχμαλωτίσουν τον Τζάκομο προκειμένου να τους οδηγήσει στον μυστηριώδη καλλιτέχνη του γυαλιού. Η καταδίωξη του φυσητή γίνεται ανηλεής. Άραγε θα υπάρξει η τιμωρία για τους άστοργους τεχνίτες και η λύτρωση για τον Ζορζί; Και αν ναι, υπάρχει ακόμα άραγε ένας φυσητής που μπορεί να κάνει τον ύπνο των παιδιών ονειρεμένο...;
Όταν η φαντασία των παιδιών κινητοποιείται για να συλλάβει μεγάλα ζητήματα
Στην ιστορία, το συναίσθημα μπολιάζει την πλοκή. Ο φυσητής των ονείρων όμως δεν είναι μελό. Είναι μια ιστορία που κινητοποιεί τη φαντασία, ενισχύει την συναισθηματική έκφραση και συγχρόνως, μέσα από μια ασαφή πλην αισθητικά ελκυστική χωροχρονική πλαισίωση, θέτει μια σειρά από διαχρονικά ζητήματα: την παιδική εργασία, την εργοδοτική αυθαιρεσία, την σκληρή, αθέατη πλευρά σε κάθε τέχνη, την προκατάληψη, τη φτώχεια και την περιθωριοποίηση, αλλά και την επιμονή στους στόχους, την συνεχή προσπάθεια, την πίστη στο καλό, τη συμπόνια, τη συμπερίληψη, την τέχνη του να μετατρέπεται η εργασία σε κάτι ανώτερο από τον βιοπορισμό, την αισθητική η οποία μπορεί και πρέπει να είναι παρούσα στα έργα των χεριών και της διάνοιας κ.λπ.
Ο φυσητής των ονείρων είναι ένα βιβλίο που τείνει να έχει διαχρονική επιρροή, διηγηματική αλλά και παραστασιακή ευρύτητα. Αξίζει να βρίσκεται στη συλλογή βιβλίων τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο, αλλά και στο ραντάρ των υποψιασμένων δημιουργών του θεάτρου για παιδιά.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται η ατμοσφαιρική, ονειροδραματική και χωροπλαστική εικονογράφηση του ταλαντούχου Τιμπό Πρίνιε. Το ζωγραφικό ύφος του Πρίνιε, με τις τεχνικές της γκουάς και της ακουαρέλας γεμίζει γενναιόδωρα τις σελίδες του παραμυθιού, χρησιμοποιώντας επίσης τη σχέση του φωτός και της σκιάς, τις χρωματικές συμπληρώσεις, αρμονίες και αντιθέσεις, όπως και την έμφαση στο σχέδιο, για να αποδώσει την ατμόσφαιρα των υαλουργείων του Μουράνο και της αρχιτεκτονικής ταυτότητας των χώρων, που ακροβατούν μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου.
Η σκληρόδετη, προσεγμένη έκδοση του 2026 παίρνει την σκυτάλη από την προηγούμενη κυκλοφορία του βιβλίου (εκδ. Λιβάνη, 2017) που στη Γαλλία πρωτοκυκλοφόρησε το 2015, ώστε νέες γενιές αναγνωστών να συναντηθούν με αυτή την τόσο ελκυστική ιστορία.
Ο φυσητής των ονείρων είναι ένα βιβλίο που τείνει να έχει διαχρονική επιρροή, διηγηματική αλλά και παραστασιακή ευρύτητα. Αξίζει να βρίσκεται στη συλλογή βιβλίων τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο, αλλά και στο ραντάρ των υποψιασμένων δημιουργών του θεάτρου για παιδιά.
* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Σεναριογράφος και σκηνοθέτης, ο Μπερνάρ Βιγιό [Bernard Villiot] αποφάσισε να μπει στον κόσμο του παιδικού βιβλίου πριν από περίπου είκοσι χρόνια. Πολυβραβευμένος για τα βιβλία του για παιδιά, συνεχίζει και σήμερα αυτή την περιπέτεια με ενθουσιασμό χαρακτηρίζοντας την παιδική λογοτεχνία μορφή της «μείζονος λογοτεχνίας».
