Για το εικονογραφημένο βιβλίο των Βαγγέλη Ηλιόπουλου και Αντρέα Κώστα «Το αγόρι που ήθελε να περπατήσει ένα ολόκληρο νησί γύρω γύρω» (εικονογράφηση: Έφη Κοκκινάκη, εκδ. Πατάκη).
Γράφει ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος
Όσο περνάει ο χρόνος τόσο περισσότερο αποδεικνύεται βασανιστικά άπραγη και επιδεικτικά άδικη η δικαιοσύνη του λεγόμενου ελεύθερου κόσμου, για την Κύπρο που εδώ και πάνω από μισόν αιώνα οι τόποι της ασμένως αναζητούν την επανένωση και την ειρηνική διαβίωση των κατοίκων τους. Γιατί μια Μεγάλη Ντροπή δηλώνεται ανερυθρίαστα με πράσινες γραμμές, με συρματοπλέγματα και με άδεια χωριά και σπίτια που περιμένουν τους ιδιοκτήτες τους κι από μια πόλη, την Αμμόχωστο, που αδημονεί να ξανανοίξει τις πύλες της. Και δεν μπορεί ένας ενήλικος, διαβάζοντας το εικονογραφημένο βιβλίο των Ηλιόπουλου και Κώστα Το αγόρι που ήθελε να περπατήσει ένα ολόκληρο νησί γύρω γύρω, να μη συγκινηθεί και να μη θέλει να το διαβάσει μαζί με τα παιδιά σου, ως γονιός ή ως εκπαιδευτικός, αφηγούμενος εκείνα τα γεγονότα, παράλληλα, συζητώντας και για το ποιο πρέπει να είναι το δίκαιο μέλλον του νησιού.
Ως αδιάλειπτο και αδιάσπαστο συμβολικό σύνορο του νησιού της Κύπρου λειτουργεί ο τίτλος του βιβλίου. Ένας τίτλος που περιέχει την ανθρώπινη παρουσία, τη θέληση και το νησί στην ολότητά του ως αίσθηση, γεωγραφία και ιστορία.
Συγκεκριμένα, ένα αγόρι κι ένα κορίτσι, ανάμεσα στο όνειρο και στην πραγματικότητα, συζητούν για γεγονότα που καίνε έχοντας ως αρχικό σύμβολο τη θάλασσα. Εκεί το αγόρι είδε το όνειρό του για το νησί, εκεί παρουσιάστηκε το κορίτσι έχοντας έναν στόχο: να του γνωρίσει σε βάθος το νησί. Όλα εκκινούν από τη θάλασσα: το όνειρο και η διαδρομή. «Το νερό είναι η μόνη ποιητική αλήθεια», θα πει ο Μπασελάρ1. Πρόκειται για ρήση που αναφέρεται στην ονειροπόληση του συγγραφέα και η οποία δεν αφορά μόνο τον ίδιο αλλά και τους άλλους στους οποίους προσφέρει «ποιητικές απολαύσεις»2, στην περίπτωσή μας εικόνες συγκίνησης που αναδύθηκαν μέσα από την γενεσιουργό ομορφιά του τοπίου και των ανθρώπων.
Το κορίτσι -που θα μπορούσε να είναι μια συμβολοποιημένη Κύπρος- αφηγείται εραλδικές εικόνες με χαμένους κήπους, σπίτια και πόλεις και μέρη που κρατούνται παράνομα.
«Ες γην εναλίαν Κύπρον, ού μ’ εθέσπισεν», θα υπογραμμίσει ο Σεφέρης3, με φράση παρμένη από την «Ελένη» του Ευριπίδη. Αυτήν ακριβώς την Κύπρο θέλουν να περιέλθουν τα δυο παιδιά έχοντας στο μυαλό τους το δράμα της προσφυγιάς με αλήθειες που αποτελούν στίγμα για τη σύγχρονη εποχή. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μετατρέπονται σε κήρυκες ενός δράματος που επιζητεί άμεση δικαίωση. Το κορίτσι -που θα μπορούσε να είναι μια συμβολοποιημένη Κύπρος- αφηγείται εραλδικές εικόνες με χαμένους κήπους, σπίτια και πόλεις και μέρη που κρατούνται παράνομα.
Μνήμη και ελπίδα
Στο κείμενο αναδύεται μικρή πλημμυρίδα εμβληματικών λέξεων και φράσεων που κρατάνε μια διηλικιακή ανάγνωση με βαθιά αποφθεγματικά νοήματα: «Η μνήμη είναι η δύναμή σου. Απ’ το μυαλό κανείς δεν μπορεί να σβήσει τίποτε […] Γιατί τις ιστορίες πρέπει να τις μοιραζόμαστε. Είναι κληρονομιά μας». Οι σελίδες του βιβλίου μέσα από τον κειμενικό και ζωγραφικό λόγο αναδεικνύουν τη μνήμη, εκείνη που συντηρεί την ελπίδα για την πλήρη δικαίωση: «Πώς μπορώ να ξεχάσω; Μπορεί κανείς να ξεχάσει;», θα ειπωθεί στην κατακλείδα του κειμένου. Γιατί με τη μνήμη ζωντανή στις καρδιές της νεότητας, δεν μπορεί παρά κάποια μέρα η δικαιοσύνη, εκείνη η ιστορημένη από χέρια του λαϊκού ζωγράφου, στο εκκλησάκι της Παναγίας της Ασίνου, να επικρατήσει.
Διαβάζοντας αυτό το ξεχωριστό βιβλίο μαζί με τα παιδιά και συζητώντας ανάλογα, για την προσφυγιά, για τη φιλία, την ειρήνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη συναδέλφωση των λαών μέσα από τη μακραίωνη ιστορία της Κύπρου, διαπιστώνουμε πώς ένα ολιγοσέλιδο βιβλίο, χωρίς να κραυγάζει, αφυπνίζει συνειδήσεις, αποτυπώνοντας εύγλωττα και μέσα από εικόνες της φύσης και της καθημερινότητας, από περιγραφές του τοπίου και από ανθρώπινα περιστατικά, το κυπριακό πρόβλημα, τη μνήμη και την ελπίδα, ένα πρόβλημα που όσο δεν λύνεται δίκαια, δεν μπορεί ο κόσμος να επαίρεται ότι εξελίσσεται και προοδεύει. Η εικονογράφηση στο ίδιο αφηγηματικό πλαίσιο προσφέρει συνάμα και πινελιές picturebook.
＊Ο ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ είναι συγγραφέας, κριτικός βιβλίων για παιδιά και εφήβους, τ. πανεπιστημιακός. Τελευταίο του βιβλίο «Ο Αρμάνδος και η ψυχή των βιβλίων» (εκδ. Καλέντη).
1Bachelard, G. (41982). H ποιητική του χώρου. Μτφρ. Ε. Βέλτσου. Αθήνα: Χατζηνικολή, σσ. 10-11, 228-229.
2Bachelard, G. (31985). Το νερό και τα όνειρα. Δοκίμια πάνω στη φαντασία της ύλης. Μτφρ. Έ. Τσούτη. Αθήνα: Χατζηνικολή, σ. 21.
3Σεφέρης, Γ. (81972). Ποιήματα. «Ελένη», Αθήνα: Ίκαρος , σ. 239.
Λίγα λόγια για τους δημιουργούς
Ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε παιδαγωγικά και θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Εργάζεται στην πρωτοβάθμια ιδιωτική εκπαίδευση. Το 1995 εκδόθηκε Η περιπέτεια της ζαρωμένης κάλτσας (εκδ. Δελφίνι), το πρώτο του βιβλίο για παιδιά. Δυο χρόνια μετά κυκλοφόρησε το βιβλίο του Ο Τριγωνοψαρούλης (εκδ. Πατάκη) με τον πλέον διάσημο ήρωα της ελληνικής λογοτεχνίας για παιδιά.
Από τότε ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος έχει γράψει πολλά βιβλία για παιδιά και νέους. Πολλά από αυτά κυκλοφορούν και σε άλλες χώρες της Ευρώπης και της Ασίας. Βιβλία του έχουν τιμηθεί µε το Κρατικό Βραβείο, το Βραβείο Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ – Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου κ.ά. Το 2018 το Ελληνικό Τμήμα της ΙΒΒΥ- Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου τον ανακήρυξε Πρεσβευτή Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου. Το 2023 έγραψε το μήνυμα που χρησιμοποίησε η ΙΒΒΥ σε όλο τον κόσμο στις 2 Απριλίου, για την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου.
Ο Ανδρέας Κώστα γεννήθηκε το 1972 στην Αμμόχωστο. Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, μεγάλωσε σε αντίσκηνα και σε προσφυγικούς συνοικισμούς. Σήμερα ζει με την οικογένειά του στη Λάρνακα, όπου εργάζεται ως δάσκαλος.
Εδώ και 35 χρόνια οργανώνει την εκστρατεία συλλογής βιβλίων «Βιβλία για όλους», με την οποία έχει συμβάλει στη δημιουργία δώδεκα βιβλιοθηκών. Συντονίζει εκδηλώσεις παιδικής λογοτεχνίας σε ολόκληρη την Κύπρο, με αφηγήσεις παραμυθιών και θεατρικό παιχνίδι. Έχει εκδώσει το αυτοβιογραφικό βιβλίο Ο δρόμος των αστεριών (2020) και έχει διασκευάσει σε επαγγελματική παιδική θεατρική παράσταση το βιβλίο της Αγγελικής Βαρελλά Τα παπουτσάκια που λένε παραμύθια, με την οποία ο θίασος Αερόστατο περιόδευσε σε ολόκληρη την Κύπρο.
Η Έφη Κοκκινάκη γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στο εργαστήριο του Ν. Κεσσανλή απ' όπου αποφοίτησε με άριστα. Από το 1995 εργάζεται στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ως καθηγήτρια εικαστικών και ζει στο Ρόδο. Παράλληλα, ασχολείται από το 2014 με την εικονογράφηση παιδικών βιβλίων στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Έχει συμμετάσχει επίσης σε πολλές εκθέσεις ζωγραφικής. Έργα της βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
