Για τα βιβλία γνώσεων «Πλανήτης Γη» της Άννα Κλέιμπορν [Anna Claybourne] και «Αστρονομία» του Τζάιλς Σπάροου [Gilles Sparrow] που κυκλοφορούν, και τα δύο, σε μετάφραση Νίκου Ζαρταμόπουλου στη σειρά «Ψαγμένα παιδιά» των εκδόσεων Ελληνικά Γράμματα. Κεντρική εικόνα: Λεπτομέρεια από την εικονογράφηση του Άλεξ Φόστερ για το βιβλίο «Πλανήτης Γη».
Γράφει η Ελένη Κορόβηλα
Αναζητώντας τρόπους διασύνδεσης της γνώσης με σκοπό την προώθηση της κριτικής σκέψης και την επίλυση προβλημάτων, η προσέγγιση STEM έχει προσφέρει εδώ και χρόνια μια αξιόπιστη απάντηση. Είναι ένας τρόπος ολιστικής αντιμετώπισης πολυσύνθετων προκλήσεων, ειδικά σε ό,τι αφορά ζητήματα σχετικά με την κλιματική αλλαγή και την προστασία του περιβάλλοντος μέσω της βιώσιμης ανάπτυξης.
Κάνει τη σύνδεση των επιστημονικών γνώσεων μια διασκεδαστική διαδικασία ανακάλυψης σε κάθε βήμα της οποίας το παιδί αποκτά ευελιξία στη σκέψη, οξύνει την παρατηρητικότητά του και αντιλαμβάνεται τη «μεγάλη εικόνα».
Στην εκπαίδευση, η προσέγγιση STEM (αρκτικόλεξο για τις αγγλικές λέξεις Επιστήμη, Τεχνολογία, Μηχανική, Μαθηματικά) δίνει στα παιδιά ένα πλαίσιο βασισμένο σε επιστημονικές γνώσεις, εξετάζοντας όμως πώς αλληλεπιδρά ο ένας τομέας γνώσης με τον άλλον και πώς μπορεί η αλληλεπίδραση αυτή να δώσει καινοτόμα αποτελέσματα. Κυρίως, όμως, συνδέει τις επιστημονικές γνώσεις με μια διασκεδαστική διαδικασία ανακάλυψης σε κάθε βήμα της οποίας το παιδί αποκτά ευελιξία στη σκέψη, οξύνει την παρατηρητικότητά του και αντιλαμβάνεται τη «μεγάλη εικόνα». Με την προσθήκη, δε, του Α (Arts, Τέχνες) το αρκτικόλεξο γίνεται STEAM, έτσι που τα πράγματα απογειώνονται ωθώντας τα παιδιά σε ακόμα πιο δημουργικές διασυνδέσεις.
Δύο βιβλία, Πλανήτης Γη και Αστρονομία, που κυκλοφορούν στη σειρά «Ψαγμένα παιδιά» που εγκαινίασαν οι εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, είναι βιβλία γνώσεων με πλούσιο, τεκμηριωμένο περιεχόμενο και εντυπωτική εικονογράφηση τα οποία βασίζονται σε αυτή ακριβώς την προσέγγιση, του STEM. Τα βιβλία διαβάζονται αυτοτελώς αλλά και συμπληρωματικά, καθώς νήματα αναζήτησης ξεκινούν από τις σελίδες του ενός και οδηγούν σε απαντήσεις στις σελίδες του άλλου και τανάπαλιν.
Πλανήτης Γη της Άννα Κλέιμπορν σε εικονογράφηση Άλεξ Φόστερ
Ακολουθώντας μια καλοσχεδιασμένη δομή ανάπτυξης της ύλης σε έξι κεφάλαια των περίπου είκοσι σελίδων, η Άννα Κλέιμπορν, έμπειρη και βραβευμένη συγγραφέας βιβλίων επιστημονικών γνώσεων για παιδιά, παρουσιάζει την ιστορία του πλανήτη μας από τις απαρχές του μέχρι τις προκλήσεις του σήμερα και τα μεγάλα ερωτήματα του αύριο.
Η εικονογράφηση του επίσης βραβευμένου Άλεξ Φόστερ συμβάλλει ώστε να εντυπωθούν στα παιδιά οι νέες πληροφορίες.
Υποστηρίζοντας θέματα που αφορούν κάθε μια από τις συνιστώσες του STEM παράλληλα με τη σχολική διαδικασία, το βιβλίο κάνει μια εισαγωγή στην επιστήμη της γεωγραφίας, των επιστημών της γης και της βιολογίας καθώς και της οικολογίας, κάτι που το καθιστά ιδανικό ανάγνωσμα για παιδιά ηλικία από 8 ετών και πάνω έως το ξεκίνημα του γυμνασίου.
Αστρονομία του Τζάιλς Σπάροου σε εικονογράφηση Νικ Νέβες
Και αυτό το βιβλίο της σειράς αναπτύσσεται σε έξι αναλυτικά κεφάλαια περίπου είκοσι σελίδων το καθένα. Εδώ, οι μικροί αναγνώστες αποκτούν μια πλήρη εικόνα για το τι σημαίνει η μελέτη του διαστήματος αλλά και πώς μόνα τους τα παιδιά μπορούν να παρατηρήσουν τον έναστρο ουρανό σαν μικροί αστρονόμοι, πόσες χιλιάδες χρόνια απασχολεί τον άνθρωπο, πώς σήμερα προχωρά η έρευνα και γιατί τα άστρα μπορούν ταυτόχρονα να είναι αφορμή για ονειροπόληση, φιλοσοφικές ανησυχίες και επιστημονικές διαπιστώσεις.
Ο Τζάιλς Σπάροου, Βρετανός συγγραφέας βιβλίων εκλαϊκευμένης επιστήμης και βιβλίων για παιδιά, με σπουδές αστρονομίας στο University College του Λονδίνου, είναι μέλος της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας. Με άλλα λόγια είναι ένας εξπέρ στον τομέα του.
Ο Βραζιλιάνος γραφίστας και εικονογράφος Νικ Νέβες διαβάζουμε ότι έχει εξειδίκευση, μεταξύ άλλων, σε εικονογραφημένους χάρτες και ότι συνεργάζεται με το National Geographic. Η εικονογράφησή του στην «Αστρονομία» έχει σαφήνεια που βοηθά τα παιδιά να αφομοιώνουν το πλήθος των πληροφοριών.
Καλύπτοντας κεφάλαια από την κοσμολογία, την αστροφυσική, την πλανητική επιστήμη και την αστροβιολογία, και αυτό το βιβλίο υποστηρίζει τη μάθηση STEM και είναι ιδανικό για αναγνώστες ηλικίας 8 ετών και πάνω.
Τα γλωσσάρια και τα ευρετήρια (από ένα δισέλιδο και μία σελίδα στο τέλος κάθε βιβλίου αντίστοιχα) λειτουργούν ως οδοδείκτες για να μπορούν τα παιδιά να επιβεβαιώνουν μια σημασία αλλά και να επανέρχονται στοχευμένα στα σημεία που τους κέντρισαν περισσότερο το ενδιαφέρον ή στα οποία θέλουν να διασταυρώσουν μια πληροφορία. Με λεξιλόγιο τεκμηριωμένο, και στην ορθή του απόδοση στα ελληνικά (στην περίπτωση της Αστρονομίας ο φυσικός Σπύρος Γκιώκας ανέλαβε την επιστημονική επιμέλεια της ελληνικής έκδοσης), τα δύο βιβλία δεν θα συμπληρώσουν απλώς τη σχολική γνώση αλλά θα την προεκτείνουν.
Ψαγμένα παιδιά αναζητούν τη γνώση με καύσιμο την περιέργεια
Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση των δύο βιβλίων, στεκόμαστε στην απόδοση του γενικού τίτλου της σειράς που στην αγγλική γλώσσα είναι "curious kids". Ο μεταφραστής δεν επέλεξε την κατά λέξη μετάφραση «περίεργα παιδιά» θέλοντας ενδεχομένως να αποφύγει την παραπομπή στα παιδιά που έχουν κάποιου είδους διαφορετικότητα, κάτι που ξενίζει, που δεν είναι συνηθισμένο ή που αφορά ένα άτομο αδιάκριτο και άρα δεν έχει θετικό πρόσημο. Η επιλογή «ψαγμένα», αντιθέτως, είναι εύστοχη καθώς παραπέμπει σε άτομο που ξέρει να ξεχωρίζει το ιδιαίτερο, το καινοτόμο και πρωτοποριακό ή ακόμη και αυτό που μόλις έχει ανακαλυφθεί και σύντομα θα διαδοθεί και θα επικρατήσει.
Από την πλευρά μας θα πούμε ναι στα βαθειά περίεργα παιδιά που ψάχνουν, συνδυάζουν γνώσεις και ανακαλύπτουν νέες διαδρομές για να πλοηγηθούν στον περίπλοκο κόσμο μας.
Ωστόσο, μια που η περιέργεια είναι το καύσιμο που μας κινεί προς την ανακάλυψη της γνώσης και μια που, στην κατεύθυνση που προτείνουν και τα παρουσιαζόμενα βιβλία, η πλαισίωση μέσω της προσέγγισης STEM διασφαλίζει ότι δίνονται στα παιδιά τα απαραίτητα κριτικά εργαλεία, από την πλευρά μας θα πούμε «ναι» και στα «περίεργα παιδιά». Τα παιδιά που μεγαλώνοντας με τέτοιες προσλαμβάνουσες μαθαίνουν να ψάχνουν επίμονα, να συνδυάζουν γνώσεις με αναπάντεχους τρόπους και να γίνονται σταδιακά εκείνοι οι «περίεργοι» ενήλικες που ανακαλύπτουν νέες ανεξερεύνητες διαδρομές για να πλοηγηθούμε όλοι στον περίπλοκο κόσμο μας.
Τα βιβλία Πλανήτης Γη και Αστρονομία είναι οπωσδήποτε εργαλεία που θα συντροφεύσουν όλα τα παιδιά στην κατανόηση του κόσμου γύρω τους αλλά και του κόσμου που έρχεται και ως τέτοια έχουν τη θέση τους σε σπιτικές και σχολικές βιβλιοθήκες.
* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.
