Η ανάγνωση ως δικαίωμα των παιδιών: Πολιτικές φιλαναγνωσίας στη Βρετανία για μην χαθεί μια γενιά αναγνωστών

Ο συγγραφέας Φρανκ Κοτρέλ-Μπόις, ο Children's Laureate της Μεγάλης Βρετανίας για τη διετία 2024-2026, στον οποίο έχει ανατεθεί το καθήκον της προώθησης της παιδικής λογοτεχνίας, προέτρεψε τους ιθύνοντες χάραξης πολιτικήςβιβλίου να αντιμετωπίζουν την ανάγνωση των παιδιών ως «δικαίωμα» και όχι ως γονικό καθήκον.

Σε ομιλία του στο Royal Institution με θέμα «Τα παιδιά δεν είναι εντάξει», ο Κοτρέλ-Μπόις αναφέρθηκε στα στοιχεία που παρουσιάστηκαν πρόσφατα από τον οργανισμό BookTrust, που δείχνουν ότι η καθημερινή ανάγνωση μεταξύ οικογενειών με παιδιά ηλικίας οκτώ ετών και κάτω έχει μειωθεί από 60% το 2021 σε 49% το 2025.

Ωστόσο, το ποσοστό των παιδιών που «αγαπούν ή τους αρέσει η ανάγνωση» έχει αυξηθεί από 66% σε 80% κατά την ίδια περίοδο, υποδηλώνοντας ότι ο ενθουσιασμός για τα βιβλία παραμένει ισχυρός.

Φτώχεια, στεγαστική κρίση, μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Ο Κοτρέλ-Μπόις προειδοποίησε πως η Βρετανία δεν κατανοεί τη συναισθηματική και κοινωνική αξία της ανάγνωσης και συνέδεσε τη μείωση της ανάγνωσης με τη φτώχεια, τη στεγαστική κρίση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Τα παιδιά μας έχουν βρεθεί στην πρώτη γραμμή δύο μεγάλων κρίσεων: της πανδημίας του Covid και της, εξίσου καταστροφικής, λιτότητας» είπε στη διάλεξή του. «Μπορούμε να μιλάμε όσο θέλουμε για [τη σημασία των] παραμυθιών πριν από τον ύπνο, αλλά τι σημαίνει αυτό για ένα παιδί που δεν έχει καν κρεβάτι; Ή δεν έχει χώρο για κρεβάτι;»

Πέρα από τις οικονομικές πιέσεις, ο Μπόις μίλησε στην εφημερίδα Guardian και για τον αντίκτυπο των οθονών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην προσοχή των παιδιών. Είπε πως οι ανησυχίες σχετικά με τις «εθιστικές» τεχνολογικές πλατφόρμες είναι πλέον αναπόφευκτες, υποστηρίζοντας ότι η προσοχή των παιδιών αιχμαλωτίζεται όλο και πιο έντονα. 

Ο Κοτρέλ-Μπόις συμπλήρωσε πως μια από τις επιπτώσεις της στεγαστικής κρίσης είναι ότι τα παιδιά δεν μπορούν να δημιουργήσουν μια σταθερή ρουτίνα που να συμπεριλαμβάνει την ανάγνωση. «Δεν πηγαίνεις στη Νάρνια άμα δεν έχεις ντουλάπα» είπε. «Τα ρούχα σου είναι αποθηκευμένα σε σακούλες σκουπιδιών, έτοιμα για την επόμενη μετακόμιση».

Ο Φρανκ Κοτρέλ-Μπόις, ο Children's Laureate της Μεγάλης Βρετανίας για τη διετία 2024-2026.

Η θέσπιση του Παιδικού Μπούκερ

Αυτό συμβαίνει την ώρα που το Ηνωμένο Βασίλειο γιορτάζει το «Εθνικό Έτος της Ανάγνωσης», μια πρωτοβουλία της κυβέρνησης που υποστηρίζεται από το National Literacy Trust με στόχο την καταπολέμηση της πτώσης των ποσοστών της ανάγνωσης για ψυχαγωγία. Η εκστρατεία περιλαμβάνει την καθιέρωση του Παιδικού Βραβείου Μπούκερ, με κριτική επιτροπή υπό την προεδρία του Κοτρέλ-Μπόις. Τρία παιδιά ηλικίας 8-12 ετών θα επιλεγούν για να συμμετάσχουν στη διαδικασία αξιολόγησης. Η εκστρατεία περιλαμβάνει επίσης τη διανομή 72.000 βιβλίων σε παιδιά που έχουν ανάγκη, καθώς και την προώθηση μιας «εθνικής αποστολής» για να γίνει η ανάγνωση καθημερινή συνήθεια.

Πέρα από τις οικονομικές πιέσεις, ο Μπόις μίλησε στην εφημερίδα Guardian και για τον αντίκτυπο των οθονών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην προσοχή των παιδιών. Είπε πως οι ανησυχίες σχετικά με τις «εθιστικές» τεχνολογικές πλατφόρμες είναι πλέον αναπόφευκτες, υποστηρίζοντας ότι η προσοχή των παιδιών αιχμαλωτίζεται όλο και πιο έντονα. 

Παρά το μέγεθος των προκλήσεων, ο Κοτρέλ-Μπόις δήλωσε ότι παραμένει αισιόδοξος όσον αφορά τις αναγνωστικές συνήθειες των παιδιών και το έργο που ήδη επιτελείται στις κοινότητες. «Ο πεσιμισμός είναι μια πολυτέλεια που δεν μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά» είπε.

«Τα παιδιά καταλήγουν να εργάζονται για τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας. Όλοι αυτό κάνουμε. Αλλά εργάζεστε για κάποιον που δεν σας αγαπά, που δεν πρόκειται να σας πληρώσει και δεν ενδιαφέρεται για το πόσες ώρες εργάζεστε. Είναι μια συγκλονιστική κατάσταση στην οποία έχουμε περιέλθει».

Προσέθεσε ότι η Βρετανία δεν έχει καταφέρει να κατανοήσει τα οφέλη της ανάγνωσης πέρα από την ενίσχυση των μαθησιακών δεξιοτήτων. «Η ανάγνωση έχει συνδεθεί τόσο στενά με την ακαδημαϊκή επίδοση και την αλφαβητισμό, που δεν έχουμε καταφέρει να αναδείξουμε τα συναισθηματικά οφέλη, το γεγονός ότι είναι διασκεδαστική και πρέπει να γίνεται για ευχαρίστηση» είπε.

• Διαβάστε επίσης: Παιδικό βραβείο Μπούκερ: Γιατί δημιουργείται – Το ανησυχητικό καμπανάκι για μια γενιά αναγνωστών που χάνεται

Παρά το μέγεθος των προκλήσεων, ο Κοτρέλ-Μπόις δήλωσε ότι παραμένει αισιόδοξος όσον αφορά τις αναγνωστικές συνήθειες των παιδιών και το έργο που ήδη επιτελείται στις κοινότητες. «Ο πεσιμισμός είναι μια πολυτέλεια που δεν μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά» είπε. «Πραγματικά αισθάνομαι αισιόδοξος. Έχω γνωρίσει καταπληκτικούς ανθρώπους και έχω δει εκπληκτικές πρακτικές που δεν κοστίζουν σχεδόν τίποτα».

Ο Κοτρέλ-Μπόις είναι περισσότερο γνωστός στη χώρα μας από τα βιβλία του Εκατομμύριααα! και Κι άλλα εκατομμύριααα! (μτφρ. Κώστια Κοντολέων, εκδ. Ψυχογιός, αμφότερα).