learning_disabilities
Του Σωτήρη Βανδώρου

Μια πολύτιμη, ψυχαναλυτική ματιά στο φαινόμενο της σχολικής αποτυχίας.

Κανένα βιβλίο, πόσω μάλλον ο μικρός θησαυρός με τον ευρηματικό τίτλο «Κουμπούρες δεν υπάρχουν», δεν είναι απλώς και μόνο ένα κείμενο. Είναι ένα κείμενο το οποίο συνομιλεί πότε ρητά πότε άρρητα με άλλα βιβλία, με ιδέες, με τη ζώσα πραγματικότητα. Αλλά ενίοτε η αξία του και τα αποτελέσματα αυτής της συνομιλίας μπορούν να αναδειχθούν και να εκτιμηθούν πλήρως υπό συγκεκριμένες περιστάσεις και συγκυρίες. Η επανέκδοση του υπό παρουσίαση βιβλίου δεκατρία χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του έρχεται σε μια στιγμή που δείχνει ιδανική για τουλάχιστον τέσσερις λόγους. Πρώτον, στο μεσοδιάστημα έχει πλέον εκδοθεί ένα ικανό σώμα ψυχαναλυτικών έργων έγκυρα μεταφρασμένων κι επιμελημένων, μεταξύ των οποίων κείμενα του Λακάν ή για τον Λακάν, η κλινική σκέψη και πράξη του οποίου αποτελεί πηγή έμπνευσης για την ψυχαναλύτρια Αννύ Κορντιέ.

Δεύτερον, υπάρχει μια ραγδαία ανάπτυξη κάθε είδους ψυχοθεραπευτικών υπηρεσιών. Τρίτον, ζητήματα που σχετίζονται με «μαθησιακές δυσκολίες» αναγνωρίζονται πια ως προβλήματα από γονείς κι εκπαιδευτικούς –π.χ. βλ. τη δυσλεξία και τη διάδοση της λογοθεραπείας–, ενώ βέβαια είναι περιττό να αναφέρει κανείς τα γενικευμένα κι επιδεινούμενα προβλήματα της ελληνικής εκπαίδευσης. Τέταρτον, διεθνώς κάνει πολύ ισχυρή επανεμφάνιση μια αναγωγιστική προσέγγιση που αναζητά τα αίτια κάθε είδους διανοητικού αλλά και συναισθηματικού προβλήματος στη βιολογία και τα γονίδια. Αυτή η τάση έχει λάβει ακόμη και γελοίες μορφές, όπως είναι το αποκαλούμενο σύνδρομο υπερκινητικότητας το οποίο αντιμετωπίζεται με φάρμακα, ιδίως στις ΗΠΑ.

Μολονότι έχουμε πλέον απομακρυνθεί αποφασιστικά από απλοϊκές προσεγγίσεις του τύπου «δεν τα ‘παίρνει τα γράμματα» η οποία μεταθέτει αστόχαστα στο παιδί την υποτιθέμενη, ενδιάθετη και τελικά αθεράπευτη ανικανότητα να μορφωθεί, εξακολουθεί να μην είναι ξεκάθαρη για τους περισσότερους η πολυπαραγοντική φύση του προβλήματος. Η Κορντιέ τονίζει ακριβώς τις διαφορετικές διαστάσεις που εμπλέκονται και ταυτόχρονα είναι προσεκτική κι ακριβολόγος αφού μας καλεί να σεβαστούμε ως διακριτά, μολονότι διαπλεκόμενα, τα πεδία των κοινωνικών σχέσεων και του ατομικού ψυχισμού. Τι σημαίνει αυτό; Ότι δεν υπάρχει κάποια αιτιώδης ή αναγκαστική σχέση ανάμεσα στο κοινωνικό περιβάλλον και το πώς αντιδρά το υποκείμενο σε αυτό. Η κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή και ιδιαίτερη και έχει να κάνει με τη βιογραφία του καθενός.

Μάλιστα, αναλύει χαρακτηριστικές περιπτώσεις ασθενών της, παιδιών κι εφήβων με προβληματικές σχολικές επιδόσεις, παρουσιάζοντας τη μέθοδο που ακολούθησε, αξιοποιώντας βασικές ψυχαναλυτικές κατηγορίες όπως το ασυνείδητο και το ιδεώδες του εγώ. Αυτές είναι και οι συγκλονιστικότερες σελίδες του βιβλίου, καθώς ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον ψυχικό πόνο που βιώνουν τα υποκείμενα όταν κάτι έχει αποτύχει στην έκφραση της επιθυμίας τους σε συνάφεια προς το αίτημα των γονιών ή και τις απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος. Και δείχνει ανάγλυφα πώς, τουλάχιστον για την ψυχανάλυση, η σχολική αποτυχία είναι της τάξης του συμπτώματος. Δηλαδή με εξαίρεση ελάχιστες περιπτώσεις, μέσω αυτής εκφράζεται μια ενδοψυχική σύγκρουση, μια αναστολή της σκέψης ή της επιθυμίας για γνώση που κατά κανόνα δεν έχει τίποτα να κάνει με την ευφυΐα του παιδιού. Για παράδειγμα, «η απαγόρευση της γνώσης» που βιώνει ένα υιοθετημένο παιδί μπορεί να εκπορεύεται από μια απαγόρευση της γνώσης όσον αφορά την καταγωγή του που του έχει επιβληθεί από τους θετούς γονείς. Αυτή την απαγόρευση ενδέχεται να τη διαισθανθεί ασυνείδητα και να αντιδράσει σαν «διανοητικά καθυστερημένο». Τι μπορούν να πουν τα γονίδια για αυτό; Ποια φάρμακα θα διορθώσουν την κατάσταση;

learning-disabilities2

Είναι άλλωστε δριμεία η κριτική που ασκεί η συγγραφέας στα τεστ ευφυΐας και τα ψυχομετρικά τεστ, τα οποία σε κάθε περίπτωση αδυνατούν να πουν οτιδήποτε για το «νόημα» του όποιου αποτελέσματος. Δηλαδή, πέραν μιας αμφιβόλου κατάταξης σε κάποιο νοητικό επίπεδο ή απόδοσης ενός χαρακτηρισμού –π.χ. νοητική καθυστέρηση όπως στην προηγούμενη περίπτωση– δεν παρέχουν μια βαθύτερη, ουσιαστικά αξιοποιήσιμη πληροφορία. Αντίστοιχα, η Κορντιέ επιχειρεί να θεμελιώσει τη ριζικά διαφορετική ψυχαναλυτική ματιά αντιδιαστέλλοντάς την προς ψυχολογικές και ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις που επικεντρώνονται στο «εγώ» και την προσωπικότητα, υποβαθμίζοντας το ρόλο του ασυνείδητου και του «διχασμού του υποκειμένου», και οι οποίες ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν αποσπασματικά την ευφυΐα ως αυτοτελή ικανότητα, αντί να την εντάσσουν και να την συνεξετάζουν στο ευρύτερο πλαίσιο των νοητικών και ψυχικών δυνάμεων του ανθρώπου.

Το βιβλίο είναι αναμφίβολα απαιτητικό για τον αμύητο στην ψυχαναλυτική οπτική αναγνώστη, ωστόσο η Κορντιέ γράφει απαράμιλλα προσιτά μέχρι το σημείο να μην προδώσει το αντικείμενό της και με αληθινή αγάπη για αυτό. Αν και η μετάφραση είναι συνολικά αξιόπιστη, υπάρχουν κάποιες αστοχίες που θα μπορούσαν να διορθωθούν σε αυτή την επανέκδοση με πλέον ενοχλητική την απόδοση του «αυτό» (id) λανθασμένα ως «εκείνο».

Απόσπασμα

«Η σχολική αποτυχία είναι πρόσφατο παθολογικό φαινόμενο. Εμφανίστηκε με την εισαγωγή της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και απασχόλησε πολύ τους σημερινούς ανθρώπους λόγω μιας ριζικής αλλαγής στην κοινωνία. Και εδώ, επίσης, τα προβλήματα δεν τα γεννούν μόνες τους οι απαιτήσεις της σημερινής κοινωνίας, όπως πολύ συχνά πιστεύουμε, αλλά ένα υποκείμενο που εκφράζει τη δυσφορία του στη γλώσσα μιας εποχής όπου οι κυρίαρχες αξίες είναι η δύναμη του χρήματος και η κοινωνική επιτυχία. Η κοινωνική πίεση επενεργεί σαν παράγοντας αποκρυστάλλωσης ενός προβλήματος που εγγράφεται με μοναδικό τρόπο στην ιστορία του κάθε ανθρώπου». (σελ. 15)

 

b5395  Κουμπούρες δεν υπάρχουν
  Ψυχανάλυση και σχολική αποτυχία
  Αννύ Κορντιέ
  Μτφρ. Ακριβή Αλεξιάδη
  Ολκός 2008
  ΣΕΛ. 235, ΤΙΜΗ €19,33

 politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ANNY CORDIE 

* Πρώτη δημοσίευση: "Ελεύθερος Τύπος της Κυριακής"

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το βιβλίο γνώσεων για παιδιά: Ιστορικές αναζητήσεις – Σύγχρονες προκλήσεις» της Ρόζης-Τριανταφυλλιάς Αγγελάκη (κριτική) – Ένα ελπιδοφόρο κεφάλαιο

«Το βιβλίο γνώσεων για παιδιά: Ιστορικές αναζητήσεις – Σύγχρονες προκλήσεις» της Ρόζης-Τριανταφυλλιάς Αγγελάκη (κριτική) – Ένα ελπιδοφόρο κεφάλαιο

Για το «Βιβλίο γνώσεων για παιδιά: Ιστορικές αναζητήσεις – Σύγχρονες προκλήσεις» της Αγγελάκη Ρόζης-Τριανταφυλλιάς (εκδ. University Studio Press). Kεντρική εικόνα: Από την ταινία «The Dangerous Book for Boys». 

Γράφει ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος

...
«Οδηγός για νέους εκπαιδευτικούς» της Βασιλικής Νίκα – Πληροφορίες, συμβουλές, προτεινόμενες πρακτικές

«Οδηγός για νέους εκπαιδευτικούς» της Βασιλικής Νίκα – Πληροφορίες, συμβουλές, προτεινόμενες πρακτικές

Για το βιβλίο «Οδηγός για νέους εκπαιδευτικούς» της Βασιλικής Νίκα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Πληροφορίες, συμβουλές, προτεινόμενες πρακτικές που δεν επιβάλλονται, αλλά ανοίγουν τη βεντάλια των επιλογών, δίνοντας την ευκαιρία σε κάθε εκπαιδευτικό που διδάσκει στα δημοτικά σχολεία να αρχίσει κάθε νέ...

Έφηβοι και δημοτικό τραγούδι: Η παράσταση «Το γεφύρι της Άρτας και οι Λυγερές του Κάτω Κόσμου» και 6 χρήσιμα βιβλία

Έφηβοι και δημοτικό τραγούδι: Η παράσταση «Το γεφύρι της Άρτας και οι Λυγερές του Κάτω Κόσμου» και 6 χρήσιμα βιβλία

Για το δημοτικό τραγούδι στη σχολική τάξη και στο θέατρο για εφήβους, με αφορμή την παράσταση «Το Γιοφύρι της Άρτας και οι Λυγερές του Κάτω Κόσμου» ( Θέατρο Τέχνης, σκηνοθεσία Κωνσταντίνας Τάκαλου και δραματουργική-σκηνοθετική επιμέλεια Μαριάννας Κάλμπαρη). Αναγνωστικές προτάσεις και διαπιστώσεις για τα κε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γεωργοστάθη, Παπαδημητράκη, Φραγκεσκάκη: Τρία νέα βιβλία για παιδιά και μερικές χρήσιμες σκέψεις για την παιδική λογοτεχνία

Γεωργοστάθη, Παπαδημητράκη, Φραγκεσκάκη: Τρία νέα βιβλία για παιδιά και μερικές χρήσιμες σκέψεις για την παιδική λογοτεχνία

Για τα βιβλία «Φίλοι δεμένοι με κλωστή» (Ελένη Γεροστάθη, εικον. Χρύσω Χαραλάμπους), «Μια φωλιά για μένα» (Βαλεντίνα Παπαδημητράκη, εικον. Μαρίνα Δημοπούλου) και «Το ποδήλατό του» (Χριστίνα Φραγκεσκάκη, εικον. Πέτρος Μπουλούμπασης) -όλα εκδ. Καλειδοσκόπιο- σκέψεις για την παιδική λογοτεχνία και την «άναρχη» κατηγορι...

«Μικρασιατική Καταστροφή, Η μεγάλη εικόνα της μικρασιατικής μας περιπέτειας» της Δέσποινας Μ. Δαμιανού (κριτική) – Μια αφήγηση για παιδιά και εφήβους

«Μικρασιατική Καταστροφή, Η μεγάλη εικόνα της μικρασιατικής μας περιπέτειας» της Δέσποινας Μ. Δαμιανού (κριτική) – Μια αφήγηση για παιδιά και εφήβους

Για το βιβλίο της Δέσποινας Μ. Δαμιανού «Μικρασιατική Καταστροφή – Η μεγάλη εικόνα της μικρασιατικής μας περιπέτειας» (εκδ. Αρτέον). Μια αφήγηση κατάλληλη για το εφηβικό και νεανικό κοινό.

Γράφει ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος

Η Μικρασιατική Καταστρο...

«Άλκη Ζέη, μάτια σαν γαλάζια θάλασσα» της Μαρίζας Ντεκάστρο – Η πολυτάραχη ζωή της

«Άλκη Ζέη, μάτια σαν γαλάζια θάλασσα» της Μαρίζας Ντεκάστρο – Η πολυτάραχη ζωή της

Για το βιβλίο «Άλκη Ζέη, μάτια σαν γαλάζια θάλασσα» της Μαρίζας Ντεκάστρο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Μια βιογραφία της μεγάλης συγγραφέα για να γνωρίσουν τα παιδιά τη ζωή της. 

Γράφει η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Θέατρο για παιδιά: «Πούπουλapp» των Άγγελου Αγγέλου και Έμης Σίνη – Κυνηγώντας την περιπέτεια στην εποχή της επαυξημένης πραγματικότητας

Θέατρο για παιδιά: «Πούπουλapp» των Άγγελου Αγγέλου και Έμης Σίνη – Κυνηγώντας την περιπέτεια στην εποχή της επαυξημένης πραγματικότητας

Για την παράσταση «Πούπουλapp» της ομάδας Κοπέρνικος των Άγγελου Αγγέλου και Έμης Σίνη που ανεβαίνει στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. 

Γράφει η Ελευθερία Ράπτου

Εικονική πραγματικότητα, ηλεκτρονικά κοινωνικά δίκτυα, εμβυθιστική και ...

«Ποιος σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα» του Μαρκ Χάντον: Από τις σελίδες του βιβλίου στη θεατρική σκηνή – Μια άλλη ματιά στον αυτισμό

«Ποιος σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα» του Μαρκ Χάντον: Από τις σελίδες του βιβλίου στη θεατρική σκηνή – Μια άλλη ματιά στον αυτισμό

Για το μυθιστόρημα του Μαρκ Χάντον «Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Ψυχογιός) και τη μεταφορά του σε θεατρική παράσταση στο «θέατρο Λαμπέτη» σε διασκευή/σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη.  Κεντρική εικόνα από την παράσταση.

Γράφει η Ελευθερία Ράπτου...

Η Αμέλια Έρχαρτ και το «καναρίνι» της: Δύο βιβλία για μικρά παιδιά για τη θρυλική πιλότο

Η Αμέλια Έρχαρτ και το «καναρίνι» της: Δύο βιβλία για μικρά παιδιά για τη θρυλική πιλότο

Με αφορμή την πιθανή ανακάλυψη του αεροπλάνου της Αμέλια Έρχαρτ που κατέπεσε στον Ειρηνικό το καλοκαίρι του 1937, προτείνουμε δύο εικονογραφημένα βιβλία που αφηγούνται στα μικρά παιδιά την παιδική ηλικία της πρωτοπόρου πιλότου που έγινε θρύλος. Βιβλία που εμπνέουν τους μικρούς αναγνώστες, τους γεμίζουν αυτοπεποίθηση...

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ