Για το μυθιστόρημα για νέους «Ήμουν ένας bully – Η αληθινή ιστορία του Ντάνιελ Τσάκαρο» του Αντρέα Φραντσόζο (μτφρ. Φοίβος Μπότσης) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Κεντρική εικόνα: Από θεατρική παράσταση στην Ιταλία που βασίστηκε στο βιβλίο.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Συχνά, η μυθοπλασία για νέους αναμένεται να φέρει τους αναγνώστες σε επαφή με σκοτεινές πλευρές του κόσμου μας, άγνωστες για αυτούς, παρουσιάζοντας σκληρές αλήθειες για τις δυσκολίες της εφηβείας, τη διαφορετικότητα, τον ρατσισμό, τους εθισμούς κ.ά. σύνθετα ζητήματα. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα βιβλίο τέτοιου τύπου καλό είναι να μην εξωραΐζει και ηθικολογεί άστοχα, να παρουσιάζει με ειλικρίνεια τα δύσκολα θέματα που πραγματεύεται, διατηρώντας, πάντα, λεπτές ισορροπίες, εφόσον απευθύνεται στο ανήλικο κοινό.
Το μυθιστόρημα του Αντρέα Φραντσόζο Ήμουν ένας bully – Η αληθινή ιστορία του Ντάνιελ Τσάκαρο πραγματεύεται με επιτυχία ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μαθητές, οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς, τον σχολικό εκφοβισμό, συνδέοντάς τον, μάλιστα, με τη νεανική παραβατικότητα.
Η πρώτη αποτυχία
Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου, Ντάνιελ Τσάκαρο, ξεκινά ως πολλά υποσχόμενος ποδοσφαιριστής, ένα ανερχόμενο ταλέντο κι υποψήφιος παίκτης για την ομάδα της Ίντερ. Στο πρώτο κεφάλαιο, βιώνει μια μεγάλη ήττα, όταν ένα σουτ καθοριστικής σημασίας καταλήγει άουτ. Ο Ντάνιελ έρχεται αντιμέτωπος με τα γιουχαΐσματα από τις κερκίδες, τα οποία είναι «όλα δικά του». Με μία μόνο φράση, ο συγγραφέας ορίζει υπαινικτικά τον Ντάνιελ ως ένα άτομο που παίρνει προσωπικά κάθε αναποδιά.
Μετά από τη λήξη του, ο αναγνώστης μαθαίνει τον κύριο λόγο για τον οποίο το νεαρό πουλέν υποφέρει από το άγχος και την ανασφάλεια: ο πατέρας του, Λορέντζο, είναι ένα παράδειγμα γονιού προς αποφυγήν, που υπογραμμίζει κάθε αστοχία του γιου του και τον αντιμετωπίζει ως μια μελλοντική πηγή εσόδων, ποντάροντας σε μια πιθανώς λαμπρή καριέρα για να αντιμετωπίσει τα οικονομικά του προβλήματα. Από το γήπεδο μεταφερόμαστε στο σπίτι, όπου η κατάσταση είναι αποκαρδιωτική. Η μητέρα του Ντάνιελ, Ρίτα, αδυνατεί να διαχειριστεί τον Λορέντζο, ακόμα και από την απόσταση ασφαλείας στην οποία έχει βρεθεί μετά από το διαζύγιό τους. Από τον κόσμο του Ντάνιελ λείπει η στοργή.
Ντάνιελ, ο νταής
Κάπως έτσι ξεκινά η κάθοδος του μικρού Ντάνιελ. Από λαμπρό αστέρι στην μπάλα, μετατρέπεται κλιμακωτά στον νταή του σχολείου, αναπαράγοντας τη βία που αντιμετωπίζει ο ίδιος στο οικογενειακό του περιβάλλον στους χώρους του σχολείου. Για να γίνει αρεστός, μετατρέπεται σε μικρό τύραννο, σχήμα οξύμωρο.
Στην πραγματικότητα, ο Ντάνιελ, ο «bully» του τίτλου, βλέπει τον εαυτό του ως ένα αδικημένο θύμα που δικαιολογείται να ξεσπά.
Ο συγγραφέας αναπαριστά με ακρίβεια στοιχεία από τον ψυχικό κόσμο ενός νταή. Στην πραγματικότητα, ο Ντάνιελ, ο «bully» του τίτλου, βλέπει τον εαυτό του ως ένα αδικημένο θύμα που δικαιολογείται να ξεσπά. Φοβούμενος για τη θέση του στην κοινωνική πυραμίδα του σχολείου, δεν στοχεύει τους αρεστούς, όσους βρίσκονται υψηλότερα, αλλά τους ανυπεράσπιστους, τους από κάτω, για να επιβεβαιώσει τη θέση του. Ένα από τα θύματά του, ο Τζουν, το ήσυχο αγόρι από τις Φιλιππίνες. Ένα άλλο, η Νικόλ, η «απαγορευμένη φαντασίωση όλων των αγοριών του σχολείου», η οποία είναι μεν δημοφιλής, αλλά στο μυαλό του Ντάνιελ δεν παύει να είναι κορίτσι.
Από το κακό στο χειρότερο
Η κατάσταση του Ντάνιελ επιδεινώνεται όσο εξελίσσεται η ιστορία. Καθώς δεν του αρκεί το περιορισμένο χαρτζιλίκι που λαμβάνει, θα αρχίσει τις μικροκλοπές, που σύντομα θα μεγαλώσουν. Σε συνεργασία με τον φίλο του, τον Μαξίμ, θα αποφασίσουν να ληστέψουν μια τράπεζα. Ύστερα, μια δεύτερη και πάει λέγοντας. Την «παρθενική» του φορά, ο Ντάνιελ κυριεύεται από τον φόβο μην τον πάρει χαμπάρι η μητέρα του. Στη συνέχεια, όμως, αποκτά μια επίπλαστη αυτοπεποίθηση, που οφείλεται στα χρήματα που συγκεντρώνει και στις επιτυχίες του στα κορίτσια. Είναι αρεστός. Οι φίλοι του στο σχολείο, εξίσου παραμελημένα παιδιά, τον κοιτούν με δέος. Η φυλακή, όμως, αποτελεί δαμόκλειο σπάθη πάνω απ' το κεφάλι του. Ο Πίτζι, ένας βετεράνος των ληστειών, που καθοδηγεί τα παιδιά, είναι ξεκάθαρος στην πρώτη του συνάντηση μαζί τους: «Φίλε, αργά ή γρήγορα θα σε πιάσουν: είναι μαθηματικώς βέβαιο, βαλ’ το καλά στο κεφάλι σου. Εμένα μ’ έπιασαν αφού είχα κάνει έξι δουλειές. Λίγη φυλακή πρέπει να την κάνεις. Αλλιώς τι διάολο εγκληματίας θες να γίνεις;»
Όλα τελειώνουν, σαν πυροτέχνημα που σκάει, όταν οι Καραμπινιέροι, η εθνική στρατιωτική αστυνομία της Ιταλίας, χτυπούν την πόρτα τους.
Η φυλακή και η δεύτερη ευκαιρία
Ο Ντάνιελ καταλήγει πίσω από τα κάγκελα της φυλακής ανηλίκων. Αποφασισμένος να επιβιώσει, να μην λυγίσει, αρχίζει να μελετά τους κανόνες του νέου παιχνιδιού. Μαθαίνει να επιβάλλεται και γίνεται ταραξίας. Για να του κάμψουν το ηθικό, τον μετακινούν από φυλακή σε φυλακή. Οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι τον θεωρούν καμένο χαρτί για ένα διάστημα.
Όλα αλλάζουν με την είσοδο του Ντον Κλαούντιο στην ιστορία. Ο Ντον, όπως τον αποκαλούν εν συντομία οι κρατούμενοι, είναι ο ιερέας των φυλακών και ο υπεύθυνος της κοινότητας επανένταξης «Καιρός». Έχει «δυο μεγάλα, φωτεινά, καταγάλανα μάτια», «φωνή καμπάνα», καθώς και αστείρευτη υπομονή. Ο Ντάνιελ κερδίζει μια θέση στην κοινότητά του μετά από μια πανηγυρική νίκη της ομάδας των αγοριών των φυλακών απέναντι στην ομάδα ενός κλασικού λυκείου. Αυτό τραβά την προσοχή του Ντον, που ενδιαφέρεται για τους πρώτους σκόρερ, μιας και η ομάδα του «Καιρού» είναι πολύ δυναμική.
Στην κοινότητα ο Ντάνιελ χτίζει «σχέσεις βασισμένες σε αμοιβαίο σεβασμό και όχι σε εκφοβισμό» και μαθαίνει τη σημασία των δεύτερων ευκαιριών. Κάποια στιγμή, ρωτάει τον Ντον: «Γιατί δεν μου έχεις μιλήσει ποτέ για το Θεό; Σε τελική ανάλυση, είσαι ιερέας, αυτή είναι η δουλειά σου…»
Κι ο Ντον τού απαντά: «Ντάνιελ, υπάρχουν πολλοί τρόποι να μιλήσεις για το Θεό. Η μαρτυρία προηγείται των λόγων». Και συμπληρώνει: «[…] χωρίς ένα γνήσιο ερώτημα, τα ερωτήματα για το Θεό κινδυνεύουν να παραμείνουν μια ανούσια φλυαρία. Υπάρχει το εξής γνωμικό: “Όταν ο μαθητής είναι έτοιμος, εμφανίζεται ο δάσκαλος”».
Οι σπουδές στο πανεπιστήμιο
Αφού αποκτήσει την ελευθερία του, ακόμα ένα φαινομενικά άπιαστο όνειρο γίνεται πραγματικότητα: ο Ντάνιελ σπουδάζει και αποφοιτά από ένα πανεπιστήμιο με πτυχίο στα παιδαγωγικά. Το θέμα της πτυχιακής του εργασίας έχει ττίτλο "Η σχέση του απόντα Οδυσσέα και του Τηλεμάχου". Η επιλογή μόνο τυχαία δεν είναι. Ο Ντάνιελ έχει αντιληφθεί πως η έντονη ανάγκη του για αποδοχή σχετιζόταν με τον κακοποιητικό πατέρα του.
Στην υποστήριξη της εργασίας ενώπιον της εξεταστικής επιτροπής είναι παρόντες οι περισσότεροι άνθρωποι που στάθηκαν στον Ντάνιελ. Ο Λορέντζο, βέβαια, που έχει δημιουργήσει μία νέα οικογένεια, παραμένει απόντας. Ο Ντάνιελ δεν πτοείται όμως: θριαμβεύει και δέκα χρόνια μετά από τη σύλληψή του, βρίσκεται εκτός φυλακής, να διηγείται στον νεαρό Ματία, που έχει μόλις αστοχήσει σε ένα σουτ, τη μεγάλη περιπέτειά του.
Μια αληθινή ιστορία
Όπως και ο μυθιστορηματικός ήρωας του Φρατσόζο, ο πραγματικός Ντάνιελ Τσάκαρο (φωτογραφία), μεγάλωσε στις κακόφημες γειτονιές του Μιλάνου.
Για τη συμμετοχή του σε ληστείες τραπεζών, καταδικάστηκε και πέρασε τα δέκατα όγδοα γενέθλιά του στη φυλακή. Μετά από τη γνωριμία του με τον Ντον Κλαούντιο και τη συμμετοχή του στον «Καιρό», ο Ντάνιελ άρχισε σταδιακά να αλλάζει. Σήμερα είναι εκπαιδευτικός κι εργάζεται στην κοινότητα που τον βοήθησε να εξιλεωθεί.
Ο Αντρέα Φραντσόζο, που εργαζόταν για χρόνια ως αξιωματικός στο σώμα των Καραμπινιέρων, προτού γίνει δάσκαλος και συγγραφέας, αποδίδει την ιστορία με λεπτό χιούμορ, αλλά και ρεαλισμό. Γνωρίζει καλά τον κόσμο που περιγράφει, τη νεανική αργκό, τις συνήθειες εντός των σωφρονιστικών ιδρυμάτων, αλλά και το μονοπάτι της επιστροφής στην κοινωνία.
Βασιζόμενος σε μια αληθινή ιστορία με πλούσιο πραγματολογικό υλικό, ο Φραντσόζο έφτιαξε πειστικά πορτρέτα νεαρών που μετατρέπονται από θύματα σε θύτες, απορρίπτουν και απορρίπτονται, αλλά εντέλει, καταφέρνουν να σωθούν.
＊Ο ΣΟΛΩΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
