«Σιδερένια Φλόγα» & «Θύελλα Όνυξ» της Ρεμπέκα Γιάρος: Μεσαιωνικό μυστήριο, παιχνίδια στρατηγικής και μπόλικο ρομάντζο για μεγάλους εφήβους και νεαρούς ενήλικες

Τα βιβλία της Ρεμπέκα Γιάρος [Rebecca Yarros] αποτελούν το νέο εκδοτικό hot-trend, κάνοντας παγκοσμίως ρεκόρ πωλήσεων. Οι «φανατικοί» αναγνώστες ανά την υφήλιο περίμεναν με αγωνία τα επόμενα βιβλία, της (μέχρι τώρα) τριλογίας της σειράς Empyrean.

Η Γιάρος απευθύνεται στο κοινό των νέων αναγνωστών, στην κατηγορία young adults, αν και η δυναμική στο ενήλικο κοινό είναι εντυπωσιακά ανοδική, όπως και στο ώριμο εφηβικό. Εκεί, στο νοητό όριο της ενηλικίωσης, οι έφηβοι αναγνώστες που ετοιμάζονται να το διαβούν, ανήκουν στη δεξαμενή στην οποία στοχεύουν οι μεταμοντέρνες, εκλεκτικιστικές ιστορίες της Γιάρος. Οι αναγνώστες, που ως παιδιά γαλουχήθηκαν με τον Χάρι Πότερ και τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, μπορούν δυνάμει να ανακαλύψουν στα μετα-επικά αφηγήματα της Γιάρος κάτι από την αύρα στην οποία είχαν εντρυφήσει, αλλά σε ένα πλαίσιο περισσότερο χωροχρονικά εκλεκτικιστικό και ναι, οπωσδήποτε ρομαντικό. Η συγγραφέας συνεχίζει με τη μέθοδο που της εγγυήθηκε την επιτυχία στο πρώτο βιβλίο της σειράς την Τέταρτη Πτέρυγα.

Λαβυρινθώδης πλοκή, μεσαιωνικό μυστήριο, παιχνίδια στρατηγικής και μπόλικο ρομάντζο

Όταν παρουσιάσαμε πριν από ένα χρόνο το πρώτο βιβλίο είχαμε εντοπίσει την έμφαση της συγγραφέα στην λαβυρινθώδη πλοκή, η οποία συνδυάζει στοιχεία από μυθολογίες διαφόρων λαών, μεσαιωνικό μυστήριο, επιστημονικοφανείς επινοήσεις στο πλαίσιο μια αλλόκοσμης τεχνολογικής προόδου, μεταφυσικά φαινόμενα, αλλά και πολιτικές δολοπλοκίες, παιχνίδια στρατηγικής, ανατροπές και φυσικά μπόλικη δόση από ρομάντζο. Έτσι λοιπόν ο αναγνώστης των ιστοριών της μπορεί να βρει σημεία στα οποία θα συμπλεύσει αισθητικά. Σε πρώτο επίπεδο βρίσκεται πάντα η Στρατιωτική Σχολή Μπασγκάιαθ, όπου φοιτούν οι μελλοντικοί ιππείς των δράκων, οι ατρόμητοι πολεμιστές που αποτελούν και την ελίτ του Ναβάρ, το μέρος όπου βρίσκονται επίσης οι γραφείς και αρχειοφύλακες της γνώσης. Στρατιωτική δομή, πειθαρχία, ελεγχόμενη βία, μηχανορραφίες, πόλεμοι, επαναστάσεις, εσωτερικοί και εξωτερικοί εχθροί, φίλοι και ανταγωνιστές, στήνονται πάνω σε μια σπειροειδή «σκακιέρα» και κάνουν τις κινήσεις τους. Μυθικά πλάσματα, δράκοι και γρύπες, αλλά και ονομασίες ειδολογικές όπως γουίβερν, βένιν, γουορντστόουν (wardstone), ξίφη, στιλέτα, στολές και εξαρτύσεις, μαγικές πέτρες και φυλαχτά, περίτεχνες μάχες στη γη και στον αέρα, τυλίγονται στην αχρονική, υπερφυσική αχλύ που εντατικά συνθέτει η Γιάρος. Από κοντά οι οικογενειακές σχέσεις, φιλίες, προδοσίες, η αυταπάρνηση, το έλεος και ο φόβος. Και φυσικά, στο κέντρο όλων, το μεγάλο ειδύλλιο της Βάιολετ Σόρενγκεϊλ, της πρωταγωνίστριας της σειράς, και του Ζέιντεν Ράιερσον, του αρρενωπού επαναστάτη και αρχηγού πτέρυγας στη Σχολή, που τώρα όμως, στα επόμενα βιβλία, αναπτύσσεται ακόμα περισσότερο ως χαρακτήρας. Το βασικό ζεύγος προσώπων, περιστοιχίζεται από πολλούς άλλους χαρακτήρες που παίρνουν τις θέσεις τους σε ένα παιχνίδι αενάως μεταβαλλόμενης, εμπόλεμης συνθήκης.

«Στάχτη. Όλα. Τώρα.»

Για να βάλουμε όμως τα πράγματα σε μια φαινομενική τουλάχιστον τάξη, σε ό,τι αφορά τα νέα βιβλία της σειράς, θα προβούμε αναγκαστικά και σε λίγα… spoilers. Έτσι, στο δεύτερο βιβλίο με τον τίτλο Σιδερένια Φλόγα, (Iron Flame, μτφρ. εκδ. Διόπτρα) η ιστορία αρχίζει από εκεί που περίπου μπαίνει μια άνω τελεία στην Τέταρτη Πτέρυγα.

Ο μεγάλος αδελφός της Βάιολετ, ο Μπρέναν ζει και ηγείται της επανάστασης εναντίον του Ναβάρ. Το μυστικό των βένιν, των σκοτεινών μαγικών πλασμάτων, έχει αποκαλυφθεί και η Βάιολετ πρέπει να μάθει να ελέγχει ακόμα περισσότερο τις μαγικές της ικανότητες, ώστε να είναι αποτελεσματική και φυσικά να μπορέσει να επιβιώσει στη Σχολή. Ο Ζέιντεν αποφοιτά και τοποθετείται στη Σαμάρα. Επειδή όμως οι δράκοι τους, η Σγκέιλ και ο Τερν είναι ζευγάρι, έχουν την άδεια να συναντιούνται. Ο Ζέιντεν υπόσχεται στη Βάιολετ να τη βοηθήσει να χτίσει τις πνευματικές της άμυνες για να προστατευτεί από τον Ντέιν αλλά και άλλους που την περιτριγυρίζουν. Τα Αρχεία της Σχολής και οι γραφείς έχουν περισσότερη παρουσία στην ιστορία, μια και οι καλά κρυμμένες πληροφορίες που κρατούν, είναι απαραίτητες για να χτιστούν οι άμυνες της Αρίσια. Η Βάιολετ στην πορεία του βιβλίου υποβάλλεται σε ποικίλες και δύσκολες δοκιμασίες, οι απώλειες σε ανθρώπους είναι επίσης σημαντικές, όπως και οι συνεχείς αλλαγές των συσχετισμών. Το τέλος του βιβλίου είναι εξίσου καταιγιστικό με εκείνο του πρώτου, αφήνοντας ανοικτές τις διόδους για το επόμενο, καθώς η αυτοθυσία του Ζέιντεν, προκειμένου να σώσει τη Βάιολετ θα αλλάξει ριζικά όλες τις ισορροπίες… Τα μυστικά και τα ψέματα, ακόμα και έναντι στους πιο κοντινούς ανθρώπους και συνεργάτες της Βάιολετ είναι απαραίτητα, καθώς το τοπίο είναι ζοφερό και κανείς δεν ξέρει ποιος υποστηρίζει ποιον. Στο κέντρο της θυελλώδους περιπέτειας μέσα και έξω από τα τείχη της Σχολής, βρίσκεται πάντα το ειδύλλιο των Βάιολετ και Ζέιντεν, το οποίο έχει οπωσδήποτε περιπλοκές μέχρι τα όρια της τοξικότητας, ενώ περιλαμβάνονται και πολλά φλας-μπακ σχετικά με την παλαιότερη φίλη του Ζέιντεν, και το ρόλο της στα τεκταινόμενα. Στην περιπέτεια προστίθενται πολλά καινούρια πρόσωπα, περιοχές δράσης, ονόματα, ενώ το ζεύγος των πρωταγωνιστών φαίνεται να αμφιρρέπει μέχρι… εξαντλήσεως.

Η Γιάρος, μετά τη δυναμική και υφολογικά καινοφανή Τέταρτη Πτέρυγα, εδώ στη Σιδερένια Φλόγα, φαίνεται σαν να επιμηκύνει κάπως αργόσυρτα τις καταστάσεις, προσθέτοντας επιπλέον επίπεδα διαπλοκής. Το πληροφοριακό υλικό είναι πλούσιο έως και εξουθενωτικό, μια και ο αναγνώστης, ακόμα και ο πιο «μελετηρός» θα δυσκολευτεί να έχει τον έλεγχο των στοιχείων, εκτός και αν καταφύγει στην τεχνική των καταλόγων και των σημειώσεων στο πλάι της ανάγνωσης. Οπότε οι επιλογές είναι μάλλον οι εξής δύο: είτε θα συνεχίσει κανείς τη βύθιση στη σπειροειδή saga σαν… γραφιάς και αρχειοθέτης των πληροφοριών, χάνοντας όμως το γοητευτικό σκέλος της υπόθεσης, είτε θα δράσει ως πολεμιστής-ιππέας, όπου θα ριχτεί στη μάχη της ανάγνωσης φτιάχνοντας τους δικούς του κανόνες και εξάγοντας ερμηνείες. Σε κάθε περίπτωση οι περίπου 750 σελίδες του βιβλίου απαιτούν αναγνωστική αποφασιστικότητα και υπομονή.

«Αψήφησε το Σκοτάδι»

Το τρίτο βιβλίο της σειράς έχει τον τίτλοΘύελλα Όνυξ (Onyx Storm), που κυκλοφορεί, όπως και τα προηγούμενα, από τις εκδόσεις Διόπτρα. Αν ο υπότιτλος στη Σιδερένια Φλόγα ήταν «Στάχτη. Όλα. Τώρα», εδώ, η νέα φράση-κλειδί των διαθέσεων της συγγραφέα είναι «Αψήφησε το Σκοτάδι».

Το τρίτο βιβλίο αρχίζει, πιάνοντας το νήμα από το τέλος του δεύτερου, με την απειλή της καταστροφικής μαύρης μαγείας να πλανάται πάνω από τη μυθική Ήπειρο και πάνω από τα πρόσωπα της ιστορίας. Oι υποψίες ότι ο Ζέιντεν μεταμορφώθηκε σε απειλητική δύναμη, στοιχειώνουν την υπόθεση καταλυτικά. Αν η Σιδερένια Φλόγα μοιάζει να είναι αργόσυρτη, κάνοντας διηγηματικούς κύκλους, η Θύελλα Όνυξ, θέτει τα ζητούμενα στο προσκήνιο με πολύ πιο γρήγορο ρυθμό και με ευρύτερη οπτική. Στο Θύελλα Όνυξ, δεν είναι μόνο η δράση μέσα στη Σχολή Μπασγκάιαθ ή η ευρύτερη πολιτική σκηνή που φωτίζονται πολυπρισματικά. Τώρα η Βάιολετ πρέπει να αναζητήσει την «έβδομη γενιά»-το «έβδομο είδος» δράκου, να φτιάξει συμμαχίες και φυσικά να βρει τη θεραπεία αντιστροφής για τον πλέον αγαπημένο της που έχει μετατραπεί σε βένιν. Για να πετύχει τους διαπλεκόμενους στόχους, θα ταξιδέψει στις εσχατιές της «Ηπείρου», σε περιοχές πέρα από τα συμβατικά όρια, σε τόπους ακόμη αχαρτογράφητους, ενώνοντας τις δυνάμεις της με ετερόκλητες ομάδες ιππέων, πολεμιστών και πλασμάτων.

Τα «romantasy» βιβλία της Γιάρος, που συνδυάζουν το ρομαντικό έως αρκετά τολμηρά ρομαντικό στοιχείο με το επικό ύφος και τους μεταμοντέρνους φανταστικούς, μυθικούς κόσμους, απευθύνονται σε αναγνώστες που είναι πρόθυμοι να βυθιστούν στην ονειροφαντασία, χωρίς ορθολογικές άμυνες.

Στο τρίτο βιβλίο, η πλοκή προχωράει γοργά και φαίνεται ότι η συγγραφέας αποφασίζει να «αποφλοιώσει» κάπως την υπόθεση από τις αναρίθμητες στοιβάδες που πρόσθεσε πρωτύτερα. Η δομή είναι πιο στέρεα, αν και ακολουθεί την εμπρόθετη πολυπλοκότητα ως στυλ. Οι περιγραφές των νέων τόπων στους οποίους απλώνεται η περιπέτεια, οι γενιές των δράκων, οι ιερές τοποθεσίες με τις οποίες φαίνεται να έχει μια μυστική, υπερφυσική σχέση, η Βάιολετ, τα νέα όπλα στη μάχη με το κακό, οι προσθήκες ορισμένων καλοχτισμένων χαρακτήρων που βοηθούν στην εξέλιξη της ιστορίας συγκαταλέγονται στα θετικά του βιβλίου. Το νησί, το ιερό και οι ιερείς του Ντιουν (Dunne) φαίνεται ότι μάλλον θα παίξουν ειδικό ρόλο και σε επόμενο βιβλίο της σειράς. Φυσικά τα κεντρικά επίδικα που είναι επί της ουσίας η μάχη του καλού με το κακό και οπωσδήποτε η μάχη του έρωτα αποτελούν τους βασικούς άξονες. Το βιβλίο κλείνει με το μοτίβο μιας ακόμη μάχης μέχρις εσχάτων, στο τέλος της οποίας η Βάιολετ είναι ακόμα πιο μπερδεμένη σε προσωπικό επίπεδο και ακόμα πιο δεσμευμένη στον αγώνα της κυριαρχίας επί των μαγικών δυνάμεων και της αντιμετώπισης των θανάσιμων απειλών. Αν πούμε κάτι παραπάνω μάλλον θα χαλάσουμε την έκπληξη και δεδομένου ότι κρύβονται πολλές, είναι κρίμα να μην έχει ο αναγνώστης την εμπειρία από πρώτο χέρι.

Σε ό,τι αφορά την ελληνική εκδοχή της τριλογίας, οι εκδόσεις Διόπτρα επενδύουν οπωσδήποτε και στην τυποτεχνική φροντίδα των βιβλίων ως αντικειμένων

Η σειρά Empyrean, απαιτεί τη «μύηση» του αναγνώστη στον επικό, φανταστικό και ρομαντικό κόσμο της. Τα «romantasy» βιβλία της Γιάρος, που συνδυάζουν το ρομαντικό έως αρκετά τολμηρά ρομαντικό στοιχείο με το επικό ύφος και τους μεταμοντέρνους φανταστικούς, μυθικούς κόσμους, απευθύνονται σε αναγνώστες που είναι πρόθυμοι να βυθιστούν στην ονειροφαντασία, χωρίς ορθολογικές άμυνες. Σε μια ονειροφαντασία που χτίζεται σαν νευρωνικό σύστημα, με αλλεπάλληλες συνάψεις, ερεθίσματα και διαδρομές. Σίγουρα τα βιβλία του Empyrean κόσμου μπορούν να είναι διασκεδαστικά έως και εθιστικά, εφόσον οι αναγνώστες θέλουν και μπορούν να συντονιστούν με το ύφος τους. Το σίγουρο είναι ότι κάθε νέο βιβλίο της σειράς προκαλεί φρενίτιδα, με τη συγγραφέα να αποζημιώνει τους θαυμαστές της, προσφέροντάς τους χορταστικά αναγνώσματα, με το καθένα να αριθμεί περί τις 600 με 750 σελίδες, ενώ και τα τρία κυκλοφόρησαν μέσα σε 20 μήνες, από τον Μάιο 2023 μέχρι τον φετινό Ιανουάριο.

Βιβλία στα όρια του φετίχ

Σε ό,τι αφορά την ελληνική εκδοχή της τριλογίας, οι εκδόσεις Διόπτρα επενδύουν οπωσδήποτε και στην τυποτεχνική φροντίδα των βιβλίων ως αντικειμένων. Σκληρόδετα βιβλία, με πολυτελές εξώφυλλο, προσεγμένες γραμματοσειρές, χάρτες, αλλά και ασημένια, μαύρα και χρυσαφιά τελειώματα στις σελίδες και σχήματα, συνθέτουν βιβλία στα όρια του φετίχ, ενισχύοντας έτσι τη λογική που θέλει τη διαμόρφωση μιας ολιστικής εμπειρίας και μιας καλτ κοινότητας γύρω από τα βιβλία της Γιάρος.

Στην επιτυχία της ελληνικής έκδοσης συμβάλλει τα μέγιστα ο μεταφραστικός άθλος της Νοέλα Ελιασά, η οποία καταφέρνει να εμπλουτίσει με αξιόλογες χροιές το κείμενο, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες της ελληνικής γλώσσας έναντι του πρωτότυπου, το οποίο είναι μάλλον συμβατικό στον πυρήνα του. Η Ελιασά, όταν χρειάζεται, αποδίδει στα ελληνικά τους νεολογισμούς, ενώ όταν η εξωτική ατμόσφαιρα το απαιτεί αφήνει αμετάφραστες τις λέξεις, συμπλέοντας με την πληθωριστική γραφή της Γιάρος. Η μεταφράστρια έχει κατανοήσει πλήρως τον τρόπο που η συγγραφέας δομεί την ιστορία και με τον τρόπο της δίνει ευπρόσδεκτη καθοδήγηση στο λαβύρινθο των λέξεων.

Κλείνοντας, κάποιες επιμέρους παρατηρήσεις: Και στα τρία βιβλία της σειράς η Γιάρος θα μπορούσε να δώσει μερικά βοηθητικά «νήματα» ώστε ο αναγνώστης, ακόμα και ο πιο «παθιασμένος» με την πολύπλοκη, σχεδόν χαοτική ιστορία που αναπτύσσεται αλυσιτελώς, να έχει αξιόπιστες πυξίδες. Για παράδειγμα, ευρετήριο τοποθεσιών, χαρακτήρων, αλλά και ευρετήριο δράκων, γρυπών, παράρτημα ονομασιών των προσώπων, ποικίλων φανταστικών εννοιών και νεολογισμών, θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο υλικό, ώστε οι αναγνώστες να μετέχουν ακόμα πιο ολοκληρωτικά στο εμπρόθετα χαοτικό saga, στο οποίο προστίθενται επίπεδα δράσης και διαπλοκές σχέσεων με εκθετικό ρυθμό. Από την άλλη πλευρά μπορεί να υποστηριχθεί η άποψη ότι η Γιάρος, η οποία έχει περισσότερο την ιδιότητα του «plotter» παρά της «ορθόδοξης» συγγραφέα που θα συστήσει μια ιστορία με ντετερμινιστική, τελεολογική οπτική, μάλλον χρησιμοποιεί το νεφέλωμα πληροφοριών, σχέσεων, ονομασιών και ιδιοτήτων προς όφελος τόσο του συγγραφικού ιδιώματος όσο και του υβριδικού λογοτεχνικού ύφους που υπηρετεί.

Η Ρεμπέκα Γιάρος, γεννημένη το 1981 στην αμερικανική πρωτεύουσα, Ουάσινγκτον DC, είναι μία συγγραφέας-φαινόμενο που έχει εκδώσει πάνω από είκοσι μυθιστορήματα, έχει λάβει πολύ καλές κριτικές των Publishers Weekly και Kirkus Best Book of the Year και έχει σημειώσει παγκόσμια επιτυχία με τη σειρά Emyrean. Παντρεμένη εδώ και είκοσι χρόνια με στρατιωτικό, βετεράνο του Αφγανιστάν, είναι μητέρα έξι παιδιών και ζει στο Κολοράντο με την οικογένειά της, τα πεισματάρικα μπουλντόγκ της, δύο σκανταλιάρικα τσιντσιλά και μια γατούλα με το όνομα Άρτεμις.Η μικρότερη κόρη της είναι υιοθετημένη, εμπειρία που οδήγησε τη Γιάρος στην ίδρυση μαζί με τον σύζυγό της το 2019 του μη κερδοσκοπικού οργανισμού One October για την προσφορά βοήθειας σε θετές οικογένειες.

Σε αναμονή του τέταρτου βιβλίου της σειράς, καθώς πολλά ζητήματα εξακολουθούν να μένουν εκκρεμή, οι νεανικές διαδικτυακές κοινότητες μπορούν να αφιερωθούν στις αναλύσεις και τις υποθέσεις που πυροδοτεί η ανάγνωση της τριλογίας και οι αναγνώστες του νέου είδους ρομαντικών ιστοριών να απολαύσουν εγγυημένη ονειροπόληση με μπόλικη δράση και ένταση.

* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και βιβλίου.