Η εικονογράφος Ναταλία Καπατσούλια μιλά για την έμπνευση που αντλεί από τα τοπία και τα χρώματα της Κεφαλονιάς, τον φόβο της για την άνοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης αλλά και τη νοσταλγία της τρυφερότητας που προσπαθεί να αποδώσει στα έργα της.
Συνέντευξη στην Ευλαλία Πάνου
Τη Ναταλία Καπατσούλια δεν είχα την τύχη να τη γνωρίσω από κοντά, μιας και τα τελευταία χρόνια ζει μόνιμα στην Κεφαλονιά, αλλά αυτό δεν με εμπόδισε από το να μάθω πράγματα γι' αυτή και να τη ρωτήσω ό,τι με απασχολεί για την εικονογράφηση. Άλλωστε, η μακρά και «γεμάτη» πορεία της στον χώρο μαρτυρά έναν άνθρωπο που τον εμπιστεύονται όλοι – συγγραφείς και εκδότες.
Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία, αλλά σύντομα κατέληξε στο Εργαστήρι του Σπύρου Ορνεράκη όπου ασχολήθηκε με το σκίτσο, την εικονογράφηση και τη γελοιογραφία. Το 1996 εικονογράφησε τα πρώτα βιβλία, αλλά το ταξίδι της στον κόσμο της εικονογράφησης ουσιαστικά ξεκίνησε γύρω στο 2000 – και από τότε έχει ξεπεράσει τα 300 βιβλία! Μάλιστα, έχει γράψει και ένα, το Η μαμά πετάει.
Δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχει πέσει στα χέρια σας κάποια δουλειά της. Οι συνεργασίες της δεν έχουν τελειωμό. Από τον Ευγένιο Τριβιζά, τη Βούλα Μάστορη, τη Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη μέχρι τον Φίλιππο Μανδηλαρα, τον Κυριάκο Χ. Αθανασιάδη και τη Λίνα Σωτηροπούλου – και συνεχίζει!
Ποια είναι η αγαπημένη σας τεχνική εικονογράφησης; Πώς θα χαρακτηρίζατε το στυλ σας;
Αγαπώ εξίσου το σκίτσο με μαύρο περίγραμμα και το ζωγραφικό σχέδιο με παστέλ χρώματα. Το στιλ μου θα το χαρακτήριζα μάλλον ανάλαφρο, παιδικό και εκφραστικό.
[...] προσπαθώ να βρω στοιχεία που με συγκινούν στις ιστορίες που εικονογραφώ: δε θα γινόταν διαφορετικά.
Από που παίρνετε έμπνευση; Προσπαθείτε να βρείτε στις ιστορίες στοιχεία που σας «συγκινούν»;
Έμπνευση παίρνω από τα όμορφα τοπία και τα χρώματα της Κεφαλονιάς, καθώς και από την παρατήρηση της συμπεριφοράς, των εκφράσεων και της κίνησης των ανθρώπων. Σίγουρα όμως προσπαθώ να βρω στοιχεία που με συγκινούν στις ιστορίες που εικονογραφώ: δε θα γινόταν διαφορετικά. Μάλλον πρόκειται για την καλύτερη συνταγή για ένα καλό εικονογραφημένο βιβλίο.
Πόση ελευθερία έχετε κατά την εικονογράφηση; Πού τελειώνουν τα όρια του συγγραφέα και πού ξεκινούν αυτά του εικονογράφου;
Τις περισσότερες φορές είμαι πολύ ελεύθερη να εικονογραφήσω την ιστορία όπως θέλω ή όπως μου βγει. Εξάλλου συνεργάζομαι εδώ και πολλά χρόνια με ανθρώπους που γνωριζόμαστε καλά, μπορούμε να συννενοηθούμε, έχουμε αμοιβαία εκτίμηση και ξέρει ο καθένας τα όριά του.
Ήμουν αρκετά εσωστρεφής και ζούσα σε μεγάλο βαθμό με την παρέα των ηρώων των βιβλίων.
Τι σας τράβηξε στον χώρο του βιβλίου και της εικονογράφησης; Ένας καλός εικονογράφος πρέπει να είναι και φανατικός αναγνώστης ή δεν έχει και τόση σημασία;
Δεν μπορώ να φανταστώ έναν εικονογράφο που δεν είναι και αναγνώστης. Όσο με αφορά, σίγουρα το ενδιαφέρον μου για την εικονογράφηση προέκυψε από την αγάπη μου για το βιβλίο, μια αγάπη που είχα από παιδί. Ήμουν αρκετά εσωστρεφής και ζούσα σε μεγάλο βαθμό με την παρέα των ηρώων των βιβλίων. Ήθελα να σκέφτομαι και να οπτικοποιώ τις ιστορίες που διάβαζα, να ζωγραφίζω τους χαρακτήρες, να φαντάζομαι τη φυσιογνωμία τους, την εμφάνιση, την εσωτερική ζωή τους.
Είχατε κάποιο αγαπημένο εικονογραφημένο βιβλίο ως παιδί; Επηρέασε, πιστεύετε, τον τρόπο που δημιουργείτε σήμερα;
Οι εικονογραφημένες επιρροές που είχα εκείνη την εποχή ήταν το πολυαγαπημένο «Αλφαβητάρι» με τα χαρακτικά του Γραμματικόπουλου, τα «Κλασσικά εικονογραφημένα», που λάτρευα, ο «Μικρός Νικόλας» με την εικονογράφηση του Σεμπέ (αξεπέραστου όχι μόνο για το πενάκι του, αλλά και για το πνεύμα του).
Όμως ως μεγάλη επιρροή, και όχι μόνο εικονογραφική, θα ανέφερα τον «Μικρό Πρίγκιπα» του Σεντ Εξιπερύ. Δεν ήμουν σε ηλικία να καταλάβω όλο το περιεχόμενο του βιβλίου όταν πρωτοέπεσε στα χέρια μου, αλλά είναι ένα βιβλίο που σίγουρα επηρέασε τη σκέψη μου γενικότερα.
Ε, αν είναι να αντικατασταθούμε, θα πει οτι το ΑΙ μιλάει στην ψυχή και το μυαλό μας περισσότερο από τους άλλους ανθρώπους!
Σας τρομάζει η άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης; Πιστεύετε ότι υπάρχει πιθανότητα να αντικατασταθείτε από το AI;
Ομολογώ ότι αρχικά με τρόμαξε λίγο. Σκέφτομαι όμως ότι θα είναι τελικά σε όφελός μας αν φερθούμε έξυπνα ως κοινωνίες και θεσπίσουμε νόμους που θα θέτουν όρια στη χρήση της. Δεν έχω τις γνώσεις για να μιλήσω, αλλά, απ’ ό,τι ξέρω, κάθε τεχνολογία στην αρχή αντιμετωπίστηκε με φόβο και δυσπιστία. Σίγουρα θα χρειαστεί να προσαρμοστούμε και να μάθουμε να χειριζόμαστε το ΑΙ και προφανώς θα χρειαστούμε νέου είδους «ταλέντο». Η τεχνολογία είναι εργαλείο. Η ουσία της δημιουργικότητας είναι στο μυαλό μας. Ε, αν είναι να αντικατασταθούμε, θα πει ότι το ΑΙ μιλάει στην ψυχή και το μυαλό μας περισσότερο από τους άλλους ανθρώπους.
Γιατί θα ήταν καλό για τα παιδιά να ζωγραφίζουν περισσότερο και να ασχολούνται με τα εικαστικά; Προτείνετε ένα-δυο πρακτικά κόλπα, ενόψει καλοκαιριού.
Από τη δική μου εμπειρία, μπορώ να πω ότι είναι λυτρωτικό και για τα παιδιά, αλλά και για τους μεγάλους, να μπορούν να εκφραστούν μέσω της ζωγραφικής. Προσφέρει πολύτιμες στιγμές ήρεμης μοναχικότητας, εκτόνωσης έντονων συναισθημάτων, συγκέντρωσης και δημιουργικότητας. Δεν είμαι καλή στα κόλπα. Αν υπάρχει πρόχειρο ένα μπλοκάκι κι ένα μολύβι, ή ένα τάμπλετ με γραφίδα, κάποιος θα επωφεληθεί. Συμβουλή: αφήστε τον ελεύθερο να δημιουργήσει!
Το βιβλίο του Κυριάκου Αθανασιάδη Το κορίτσι που πετούσε (εκδ. Μίνωας) στο οποίο επιμελείστε την εικονογράφηση, είναι ένα βιβλίο για τα καλοκαίρια και τη φιλία. Τι εικόνες της παιδικής σας ηλικίας φέρατε στο μυαλό για να αποδώσετε την ανεμελιά που έχουν οι καλοκαιρινές διακοπές όταν είσαι παιδί; Πώς και επιλέξατε να είναι ασπρόμαυρες οι ζωγραφιές;
Κατ’ αρχάς, πρέπει να πω ότι είναι μία ιστορία που με κέρδισε αμέσως με το που άρχισα να τη διαβάζω. Για τη λεπτότητα, την τρυφερότητα και τη νοσταλγία της. Νομίζω οτι τα καλοκαίρια όλων μας εδώ στην Ελλάδα είναι γεμάτα θαλασσινές αναμνήσεις. Όχι εικόνες μόνο, αλλά και αισθήσεις. Στο βιβλίο αυτό, οι ζωγραφιές είναι ασπρόμαυρες και μέσα σε πλαίσια για να θυμίζουν παλιές φωτογραφίες, να βρίσκονται μακρυά από το «τώρα» του αναγνώστη μας και του συγγραφέα του βιβλίου. Αυτή τη νοσταλγικότητα προσπάθησα να αποδώσω.
