Η είδηση πως ο μεγαλύτερος «διανομέας» βιβλίων για παιδιά στη Γαλλία δεν είναι άλλος από τα McDonald's μας κάνει να θυμηθούμε πως ο ασφαλέστερος τρόπος για να πετύχεις κάτι όταν δεν έρχεται αυτό σε εσένα είναι να πας εσύ σε αυτό. Είναι όμως και ο πιο μακροπρόθεσμα αποτελεσματικός;
Της Ελένης Κορόβηλα
Αυτές τις μέρες διεξάγεται στη Γαλλία η σημαντικότερη στη χώρα έκθεση βιβλίου για παιδιά και εφήβους καθώς και για τον ειδικό Τύπο που καλύπτει το βιβλίο για παιδιά, η έκθεση του Μοντρέιγ. Με αυτή την αφορμή αναδείχθηκε η είδηση ότι η εταιρεία ταχυφαγείων McDonald's είναι η πρώτη σε διανομή βιβλίων για παιδιά σε όλη τη χώρα.
(..) στη Γαλλία είναι πολλά τα παιδιά που στη βιβλιοθήκη του σπιτιού τους έχουν μόνο βιβλία McDo
Η γαλλική θυγατρική της αμερικάνικης αλυσίδας ταχυφαγείων λανσάρει εδώ και χρόνια πολλές εκστρατείες με σκοπό να δείξει ότι δεσμεύεται για την καλλιέργεια καλών πρακτικών στα παιδιά και τους νέους. Με το παιδικό βιβλίο αυτό που συγκεκριμένα έγινε είναι ότι σχεδιάστηκε μια στρατηγική για να καλυφθεί ένα κενό που οι μελετητές της αγοράς εντόπισαν εύκολα. Όλα ξεκίνησαν περίπου το 2013 με τέσσερις τίτλους το χρόνο (και διανομή τους σε συγκεκριμένες περιόδους) που από το 2015 έγιναν δέκα με δώδεκα. Μέχρι σήμερα, η εταιρεία ανακοίνωσε πως έχει διανείμει στα 1500 ταχυφαγεία της σε όλη τη Γαλλία 80 εκατομμύρια βιβλία. Κι επειδή ο συνδυασμός book + burger φάνηκε πως πήγαινε καλά, πλέον έχει μπει σε εφαρμογή μια ακόμα πιο στοχευμένη δράση: Την Τετάρτη τα παιδιά στη Γαλλία δεν πηγαίνουν στο σχολείο και άρα δεν τρώνε (το επιδοτούμενο για τα χαμηλά οικονομικά στρώματα γεύμα της ημέρας) στο σχολικό εστιατόριο. Έτσι το θέλει το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα. Τι κάνουν οι γονείς τα παιδιά τους; Τα πηγαίνουν κατά χιλιάδες (για λόγους που δεν χρειάζονται ανάλυση) στα McDonald's όπου μαζί με το παιδικό γεύμα το παιδί έχει την επιλογή να πάρει ή ένα παιχνίδι ή ένα βιβλίο.
Συγκεκριμένα, από τον Σεπτέμβριο του 2020 τα ταχυφαγεία καθιέρωσαν τις λεγόμενες «Τετάρτες της ανάγνωσης» και μόνο σε αυτό το διάστημα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασαν στην έκθεση του Μοντρέιγ, έχουν διανεμηθεί 3,5 εκατομμύρια βιβλία μαζί με παιδικά μενού. Τα McDonald's έχουν γίνει έτσι μέσα σε λίγα χρόνια ο μεγαλύτερος διανομέας βιβλίων για παιδιά στη Γαλλία. Και βέβαια, από το 2017 περιλαμβάνονται μεταξύ των εκθετών στην έγκυρη και σημαντική έκθεση του Μοντρέιγ με την οποία σχεδιάζουν και άλλες δράσεις σε συνεργασία (π.χ. για την ανάγνωση στις διακοπές, κ.ά), εδώ και έξι χρόνια, και με τον επίσημο φορέα για την χάραξη πολιτικής βιβλίου στη Γαλλία, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (CNL). Οι διοργανωτές της έκθεσης απαντούν προς όσους εκφράζονται με σκεπτικισμό για αυτές τις συνεργασίες και τις υπερασπίζονται βάζοντας πάνω απ΄ όλα τον σκοπό: «η αξία του βιβλίου και της ανάγνωσης πρέπει να αναδεικνύονται παντού όπου υπάρχουν παιδιά».
«Vivement le Mcbookrger»
Και πράγματι, στη Γαλλία φαίνεται πως είναι πολλά τα παιδιά που στη βιβλιοθήκη του σπιτιού τους έχουν μόνο βιβλία McDo ή που το πρώτο τους βιβλίο, η πρώτη τους εξωσχολική αναγνωστική εμπειρία ήταν με ένα βιβλίο McDo, όπως εξηγούσε αυτές τις μέρες σε δημοσιογράφους η πρόεδρος του CNL Régine Hatchondo, συμπληρώνοντας ότι τα McDonald’s είναι για μεγάλο μέρος της γαλλικής κοινωνίας σημείο αναφοράς για τη διασκέδαση και το φαγητό τους.
Είναι τα βιβλία που διανέμουν τα McDonald’s κακά βιβλία; Κάθε άλλο. Τα περισσότερα παράγονται σε συνεργασία με πολύ σημαντικούς εκδοτικούς οίκους (Hachette, Nathan), υπογράφονται από εξίσου αξιόλογους δημιουργούς (Béatrice Alemagna, Katherine Pancol, Alexandre Jardin, Eric-Emmanuel Schmitt, κ.ά.) και πλέον φέρουν και τη βούλα, το λόγκο, του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. «Vivement le Mcbookrger» - «Ζήτω το Mcbookrger» διαβάζουμε εύστοχα στο άρθρο του Νικολά Γκαρί στον ιστότοπο Actualitte από όπου αντλήσαμε τα στοιχεία.
Για τα ταχυφαγεία τα πράγματα είναι ξεκάθαρα: θέλουν η εταιρεία τους να είναι χρήσιμη για τον καταναλωτή ο οποίος θα γνωρίζει ότι εκεί θα καλύψει πάνω από μία ανάγκη του και άρα θα πάει και θα ξαναπάει. Για το βιβλίο, τους εκδότες, τους δημιουργούς, τι είναι;
Συγκεκριμένα, για τις «Τετάρτες της ανάγνωσης» τυπώνονται τριακόσιες χιλιάδες αντίτυπα επιλεγμένων βιβλίων σε ειδικές εκδόσεις και «προσφέρονται» από τα καταστήματα. Τις μέρες αυτές το βιβλίο δίνεται με την αγορά παιδικού γεύματος ανεξάρτητα από άλλη «προωθητική ενέργεια».
Μέλος της επιτροπής που επιλέγει τα βιβλία είναι κι ο παιδοψυχίατρος Μαρσέλ Ρυφό που επιμένει πως
«η ανάγνωση είναι βασικό στοιχείο για την οικοδόμηση της φαντασίας του παιδιού και το σημαντικό είναι να υπάρχει πρόσβαση σε αυτή τη δραστηριότητα που δίνει χαρά».
Για τα παιδιά λοιπόν και την καλλιέργεια αναγνωστικών συνηθειών και αγάπης για το βιβλίο, τι είναι; Στη χώρα που πριν μερικές δεκαετίες ο αγροτοσυνδικαλιστής Ζοζέ Μποβέ ριχνόταν με το τρακτέρ του σε υποκατάστημα των McDonald’s για να καταγγείλει τις περιβαλλοντικά καταστρεπτικές και εργασιακά αναχρονιστικές πολιτικές της εταιρείας, πλέον ένα σημαντικό κομμάτι των παιδιών μεγαλώνει ταυτίζοντας το βιβλίο με το γρήγορο, βιομηχανοποιημένο και αμφίβολης ποιότητας φαγητό.
Μια σκέψη που ίσως δεν έχουν κάνει οι εμπνευστές της «φιλαναγνωστικής δράσης» είναι πως καλλιεργώντας στα παιδιά την ανάγνωση ως απόλαυση, αργά ή γρήγορα θα αναζητήσουν και το «αργό φαγητό» ως απόλαυση. Όπως και να 'χει, η εικόνα παιδιών απορροφημένα από ένα βιβλίο, σαν κι αυτή στα δεξιά μας, είναι μια εικόνα αρκούντως εύγλωττη από μόνη της.
* Η Ελένη Κορόβηλα είναι δημοσιογράφος.
