Για το εικονογραφημένο παραμύθι «Μια άλλη μαϊμού» της Ντανιέλας Σταματιάδη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Αναζητώντας την εικόνα του εαυτού. Για παιδιά από 4 ετών.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Σε κλασικά παραμύθια, σε μύθους αρχαίους και θρύλους λαϊκούς, ο καθρέφτης και το είδωλο του προσώπου έχουν σημασίες πολλές. Είτε πρόκειται για την «κακιά μάγισσα» που θέλει να είναι η ομορφότερη στον κόσμο, είτε πρόκειται για το μυθικό Νάρκισσο που από τον αυτοθαυμασμό του, καθώς καθρεφτιζόταν εμμονικά στα νερά της λίμνης στο τέλος πνίγεται (συμβολικά και πραγματικά), ο βασικός άξονας που διατρέχει τις αφηγήσεις είναι οπωσδήποτε η ταυτότητα, η πρόσληψη και η επιρροή της εικόνας του εαυτού. Από την αναμέτρηση με την εικόνα και το πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους δεν ξεφεύγει κανείς.
Τα παιδιά, σε πολλά περιβάλλοντα, είναι πολλαπλώς εκτεθειμένα στη διαδικτυακή, τηλεοπτική «ζούγκλα» της εικόνας και των συμπεριφορών που διακινούνται.
Συχνά, πίσω από πολλές «αναμετρήσεις» στη ζωή μας βρίσκεται η αγωνία για το αν είμαστε επαρκείς στα μάτια των άλλων, αν έχουμε εκείνα τα στοιχεία που θα μας κάνουν αποδεκτούς, ελκυστικούς, «θριαμβευτές» με τα κριτήρια που θέτει η κοινωνία ή η εκάστοτε ομάδα επιρροής. Τα κριτήρια αυτά αφορούν όλους τους τομείς της ζωής, οπωσδήποτε όμως εκείνα που έχουν να κάνουν με την εμφάνιση, τις συμπεριφορές που καθιστούν κάποιον δημοφιλή και ως εκ τούτου επιτυχημένο είναι και τα πλέον διαδεδομένα. Όμως αυτό το «καθρέφτισμα», όπως ο αρχαίος ελληνικός μύθος εννοεί, είναι εθιστικό, απορροφά τη βούληση, δεν αφήνει χώρο στη διαφορετικότητα, αλλοιώνει την αντίληψη, απορρίπτει εντέλει κάθε δυνατότητα αυτογνωσίας, προόδου και ουσιαστικής, αγαπητικής σχέσης με τον «άλλο».
Όταν μάλιστα το κυνήγι της τέλειας εικόνας, της ομορφιάς που υπακούει στις μόδες, της αποδοχής είναι τόσο επιδραστικό μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τότε τα αποτελέσματα δεν αργούν να φανούν στις νεανικές ηλικίες, στους εφήβους και φυσικά και στα παιδιά. Τα παιδιά, σε πολλά περιβάλλοντα, είναι πολλαπλώς εκτεθειμένα στη διαδικτυακή, τηλεοπτική «ζούγκλα» της εικόνας και των συμπεριφορών που διακινούνται.
Μια μικρή μαϊμού μέσα στη ζούγκλα ψάχνει τον εαυτό της
Τη «ζούγκλα» με τα κάτοπτρα λοιπόν, τις παραπλανητικές εικόνες και τα ψεύτικα διλήμματα που πολιορκούν τα παιδιά, όπως και τη δυνατότητα να μη χαθεί κανείς μέσα εκεί, παρουσιάζει αλληγορικά η Ντανιέλα Σταματιάδη στο νέο της παραμύθι με τίτλο Μια άλλη μαϊμού, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Ο κεντρικός χαρακτήρας του παραμυθιού είναι η μικρή μαϊμού. Έξυπνη αλλά ανασφαλής, φοβάται ότι δεν είναι αρκετά όμορφη, αρκετά ελκυστική, αρκετά διαφορετική ώστε τα άλλα ζώα στη ζούγκλα να θέλουν να κάνουν παρέα μαζί της, να παίζουν και να μοιράζονται τις εμπειρίες της ομάδας. Με χαμηλή αυτοπεποίθηση κοιτούσε το είδωλό της στα νερά της λίμνης και αυτό που έβλεπε δεν της άρεσε. Ήθελε να έχει επιβλητική χαίτη σαν του λιονταριού, δυνατή πανοπλία σαν του ρινόκερου, τέλεια χρώματα με ιριδισμούς σαν το δέρμα του φιδιού, εντυπωσιακά κέρατα σαν της αντιλόπης, ικανή προβοσκίδα σαν του ελέφαντα και φυσικά φτερά όμορφα σαν των πουλιών. Και επειδή ήταν πολύ επινοητική φρόντισε με μέσα τεχνητά να μιμηθεί εκείνα τα μορφολογικά χαρίσματα που έβλεπε στα άλλα ζώα. Μόνο που στην πορεία, καθώς αρματώνεται με επίκτητα αλλά διόλου δικά της χαρακτηριστικά, γίνεται όλο και πιο αγνώριστη, όλο και πιο ξένη, κάτι ριζικά ακατάτακτο, μιμητικά απόμακρο.
Μέσα από τις σταδιακές προσθετικές στρώσεις υλικών στο σώμα της, στο τέλος αποφασίζει να αλλάξει και το όνομά της. Είναι άραγε πια μαϊμού ή κάτι άλλο; Και όταν τα ζώα τη δέχονται στην παρέα τους, καθότι φιλόξενα και ευγενικά, αποκαλύπτουν ότι το ζώο που τους λείπει πραγματικά και το αναζητούν είναι η καλή τους φίλη, η μαϊμού!
Μεταχειρίζεται το λόγο με εξυπνάδα και χιούμορ, αφήνοντας να κυκλοφορήσουν τα σημαντικά μηνύματα και να φτάσουν αβίαστα στα παιδιά που βρίσκονται μπροστά στο στοίχημα της κοινωνικοποίησης και του χτισίματος της ταυτότητάς τους.
Η Σταματιάδη εστιάζει με παραμυθιακό τρόπο στο ζήτημα της εικόνας του εαυτού και τις τεχνικές μεταλλαγές, στις οποίες μπορούν οι άνθρωποι να καταφύγουν, νομίζοντας ότι θα γίνουν κάποιοι άλλοι, πιο αποδεκτοί, παραμένοντας εντέλει χωρίς αυτογνωσία. Μεταχειρίζεται το λόγο με εξυπνάδα και χιούμορ, αφήνοντας να κυκλοφορήσουν τα σημαντικά μηνύματα και να φτάσουν αβίαστα στα παιδιά που βρίσκονται μπροστά στο στοίχημα της κοινωνικοποίησης και του χτισίματος της ταυτότητάς τους. Η γλώσσα δεν δυσκολεύει, οι λέξεις συμπλέκονται με ρυθμό, χωρίς περιττά στολίδια.
Η εικονογράφηση της συνδιαλέγεται με τα νοήματα που φέρει η γλώσσα. Μέσα από τις εικόνες, τα χρώματα, τη διαχείριση του χώρου και των μορφών, οργανώνεται ένα γεγονός παράστασης, πολύ χρήσιμο για τις ηλικίες στις οποίες απευθύνεται η συγγραφέας-εικονογράφος.
Πράγματι το παραμύθι δεν διαβάζεται μόνο, κάλλιστα μπορεί να είναι η βάση για θεατρική διαχείριση των θεμάτων που θίγει. Στο σπίτι, στο σχολείο και την τάξη, στη σκηνή αλλά και στο εικαστικό εργαστήρι, η ιστορία της μαϊμούς που θέλει να είναι μια άλλη θα βρει τον τρόπο να «μιλήσει» στα παιδιά. Να τους πει ότι ο καθένας αξίζει και είναι μοναδικός και μπορεί να γίνει ακόμα καλύτερος όχι μιμούμενος ή αντανακλώντας κάποιους άλλους˙ αντιθέτως, βλέποντας καθαρά αυτό που είναι πραγματικά, έχοντας αγάπη, υγιή αυτοπεποίθηση και διάθεση για ουσιαστική πρόοδο. Με υπομονή, επιμονή και πίστη.
*Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και βιβλίου.
