«Το Λίνε: Μια ευθεία που έγινε καμπύλη» του Κυριάκου Μούρτζη (κριτική) – Περιπέτεια σε μιλιμετρέ χαρτί

Το Λίνε είναι ένα πλάσμα ευθύ και άκαμπτο. Λεπτό και μακρόστενο. Η αυστηρότητα της παρουσίας του ομονοεί με τον ορθοκανονικό κόσμο στον οποίο ζει. Ακόμα και το χαμόγελό του είναι μια ευθεία γραμμή.

Ο πρωταγωνιστής στο νέο βιβλίο του Κυριάκου Μούρτζη, για μικρά παιδιά (έως 7 ετών ή εναλλακτικά ως τις ηλικίες της Α’ και Β’ δημοτικού), Το Λίνε – Μια ευθεία που έγινε καμπύλη (εκδ. Key Books), ζει σε μια πόλη όπου οι ευθείες γραμμές είναι ο απαράβατος κανόνας. Όλα είναι «ίσια». Η αυστηρή γεωμετρία καθορίζει την αρχιτεκτονική των χώρων αλλά και των σχέσεων.

Ορθογώνια και τετράγωνα, τραπέζια και τρίγωνα, κάθε είδους παραλληλόγραμμο, κάθε συνδυαστική των γραμμών που μέχρι εκεί όπου φτάνει το μάτι είναι ευθείες, συνθέτουν τον τόπο στον οποίο το Λίνε και όλοι οι άλλοι ζουν. Τα στόματα και τα σώματα, ακόμα και τα στοιχεία της φύσης, είναι ευθείες και άκαμπτες γραμμές που ορίζουν και τρόπους συμπεριφοράς. Όλα ακολουθούν τον υπερκείμενο κανόνα: πρόβλεψη, πειθαρχία, ευθύτητα, αυστηρότητα, επανάληψη και διόρθωση οποιασδήποτε παρέκκλισης.

Μέχρι που μια μέρα, καθώς παρατηρεί το Λίνε τα νερά του ποταμού, διαπιστώνει ότι όλα δεν είναι μια ευθεία γραμμή τελικά. Μικρά κυματάκια αψηφούν την ευθύγραμμη κανονιστικότητα. Αργότερα, το Λίνε συναντά ένα δέντρο, που το θρόισμα των φύλλων και η κίνηση από τον άνεμο, το καμπυλώνει με χάρη, ενώ το φύλλο που προσγειώνεται στο κεφάλι του είναι και αυτό μια καμπύλη, κάτι σαν χαμόγελο, το οποίο είναι μεταδοτικό και εγκαθίσταται αποφασιστικά στο πρόσωπο του Λίνε, επικυρώνοντας την απόκλιση από τον κανόνα.

Ένα τρομακτικό χαμόγελο

Τώρα το Λίνε έχει ένα χαμόγελο καμπύλο, που τρομοκρατεί τους κατοίκους της πόλης. Το ρήγμα γίνεται μη αναστρέψιμο. Σιγά σιγά η αρχική έκπληξη έναντι της γραμμικής διαφοράς και μετατόπισης μεταβάλλεται σε εχθρότητα, επιθετικότητα και προσπάθεια επιβολής με κάθε μέσο. Όμως η δύναμη της καμπύλης στο πρόσωπο του Λίνε αποδεικνύεται πολύ ισχυρότερη και μεταδοτική, με αποτέλεσμα βαθμιαία τα καμπύλα χαμόγελα να παίρνουν θέση στα πρόσωπα των κατοίκων και από εκεί να ξεγλιστρούν και να καμπυλώνουν τα πάντα, οδηγώντας την πόλη σε μια παράδοξη και διασκεδαστική αναρχία, αυτή που υπαγορεύουν οι καμπύλες, ώστε στο τέλος να γίνει κατανοητό ότι μια ευθεία και μια καμπύλη μπορούν να συνυπάρξουν αφού μπορούν να είναι κάλλιστα η ίδια γραμμή.

Η ιστορία του Κυριάκου Μούρτζη είναι χαριτωμένη και παραβολική. Τίποτα δεν μπορεί να είναι μονίμως πειθαρχημένο, ακόμα και η ζωή η ίδια ανατρέπει την τάξη την οποία προηγουμένως είχε επιβάλει. Μοιράσου το χαμόγελο αλλά και τη λύπη, την ηρεμία αλλά και το θυμό, τις καμπύλες που κάνουν τη διαφορά στο πρόσωπο και το σώμα, συνδέσου με όλα όσα σε περιβάλλουν, οι ευθείες συχνά μένουν χωρίς συναπάντημα, ζήσε με κανόνες αλλά και με την πρόνοια της αλλαγής τους, όταν γίνονται μηχανισμοί στείρου πειθαναγκασμού. «Ευθείες» και «καμπύλες» συνέχουν την ταυτότητα και συνάμα την ετερότητα του καθενός. Το ζήτημα είναι η αλληλεπίδραση και ο αλληλοσεβασμός, η εσωτερική και εξωτερική συνοχή, η ζωντανή, ουσιαστική σχέση με τον εαυτό και τους άλλους. Το θάρρος να είσαι ο εαυτός σου αλλά και το θάρρος να κατανοείς και να δημιουργείς δίκτυα με τους εαυτούς των άλλων είναι αυτό που φτιάχνει τις «γεωμετρίες».

Το σχέδιο της Ιφιγένειας Καμπέρη

Το εννοιολογικό και αφηγηματικό πλαίσιο, στη σκληρόδετη, καλαίσθητη έκδοση, εξεικονίζει επινοητικά η Ιφιγένεια Καμπέρη. Με πινέλα, μολύβια, κολάζ, σχεδιάζει τα τοπία και τις φιγούρες οι οποίες βαθμιαία αλλάζουν από ευθείες σε καμπύλες, από συστήματα μορφικής και χρωματικής τάξης σε χρωματική και σχηματική αναταραχή. Η ιστορία του Λίνε αποτυπώνεται από την Καμπέρη ως μια περιπέτεια σε μιλιμετρέ χαρτί, το οποίο χρησιμοποιεί η εικονογράφος ποικιλοτρόπως για να οργανώσει περιβάλλοντα και σχέσεις.

Το Λίνε, είτε ως ευθεία είτε ως καμπύλη, είναι μια πρωτότυπη σύλληψη με ενδιαφέρουσα δυναμική 

Η έκδοση περιλαμβάνει ασκήσεις εμπέδωσης της ιστορίας, ενώ συνοδεύεται και από QR code, στο οποίο παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικοί μπορούν να βρουν ενδιαφέρουσες δραστηριότητες για παιδιά προσχολικής ηλικίας, Α΄και Β΄Δημοτικού, ενισχύοντας την εικαστική και θεατροπαιδαγωγική οπτική. Το Λίνε, είτε ως ευθεία είτε ως καμπύλη, είναι μια πρωτότυπη σύλληψη με ενδιαφέρουσα δυναμική και ανοικτότητα στη διαχείρισή του σε δομημένα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα.

 *Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.

Λίγα λόγια για τους δημιουργούς

O Κυριάκος Μούρτζης σπούδασε γραφικές και εικαστικές τέχνες. Έχει εργαστεί στον χώρο της διαφήμισης και της επικοινωνίας, αλλά και της μετάφρασης και της διερμηνείας στη Γαλλία.

Διδάσκει στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση το μάθημα των εικαστικών. Έχει δημοσιεύσει τέσσερα βιβλία για παιδιά.

Η Ιφιγένεια Καμπέρη γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε γραφιστική στην Σχολή Βακαλό, ζωγραφική στο Edinburgh College of Art και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην οπτική επικοινωνία και τα νέα μέσα στο Kent Institute of Art & Design.

Παράλληλα με τη ζωγραφική παρακολούθησε μαθήματα χαρακτικής και δημιουργικής ραπτικής. Ασχολείται με τη ζωγραφική, την εικονογράφηση και διδάσκει εικαστικές τέχνες σε παιδιά.