«Με ελκύουν οι στιγμές που δύο κόσμοι συναντιούνται, κόσμοι που ξέρουν ελάχιστα ο ένας για τον άλλον και που όμως μοιράζονται τον ίδιο θεμελιώδη ανθρώπινο πόθο: την ανάγκη για αποδοχή» είπε ο Έβαλντ Φλίσαρ (Evald Flisar) με αφορμή το μυθιστόρημά του για εφήβους «Κοίτα από το παράθυρο» (μτφρ. Λάρα Ούνουκ, εκδ. Βακχικόν). Πηγή εικόνας: Wikipedia.
Συνέντευξη στη Βίκυ Πορφυρίδου
Ο Έβαλντ Φλίσαρ είναι Σλοβένος συγγραφέας, δοκιμιογράφος και μεταφραστής. Έχει γράψει δεκαέξι μυθιστορήματα, δύο συλλογές διηγημάτων, τρία ταξιδιωτικά βιβλία, δεκαέξι θεατρικά έργα και δύο παιδικά βιβλία. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε 42 γλώσσες και έχουν λάβει πολυάριθμα βραβεία στη Σλοβενία και στο εξωτερικό.
Από τις εκδόσεις Βακχικόν κυκλοφορούν σε μετάφραση Αλεξάνδρας Παπαμανώλη, τα μυθιστορήματά του Μακάρι να είχα χρόνο (2022) και Αμαρτία (2023), ενώ πρόσφατα κυκλοφόρησαν δύο εφηβικά μυθιστορήματά του Η Αλίκη στη Χώρα των Τεράτων και Κοίτα από το παράθυρο, σε μετάφραση της Λάρα Ούνουκ.
Ο τίτλος φέρνει στον νου εικόνες παρατήρησης και στοχασμού. Πώς λειτουργεί μεταφορικά στο έργο το να κοιτά κάποιος «μέσα από το παράθυρο»;
Αυτή η αναφώνηση, το ρεφρέν που αντηχεί σε όλο το βιβλίο, είναι πάνω από όλα μια πρόσκληση προς τους αναγνώστες· μια πρόσκληση για στοχασμό γύρω από τον κόσμο, τον εαυτό μας και όλες τις προκαταλήψεις που κουβαλάμε μέσα μας. Στο κάτω-κάτω, οι ίδιες μας οι προκαταλήψεις είναι αυτές που κάνουν τον κόσμο επικίνδυνο, και ενίοτε ακόμα και βάναυσο. Όλοι μας είμαστε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, δέσμιοι των περιορισμένων οριζόντων της σκέψης μας.
Μακάρι να ξέραμε τον τρόπο, και να βρίσκαμε το θάρρος μια μέρα, να ανοίξουμε το παράθυρο, να κοιτάξουμε έξω και να αντιμετωπίσουμε την δική μας επίμονη στενομυαλιά. Ίσως τότε θα ζούσαμε σε έναν πιο σπλαχνικό και καλύτερο κόσμο.
Τι σας ενέπνευσε να αφηγηθείτε αυτή την ιστορία από την οπτική ενός νέου αγοριού που η κοινωνία το θεωρεί διαφορετικό; Πώς θέλατε να συνδεθούν οι αναγνώστες με τον εσωτερικό του κόσμο;
Συνήθως έτσι ξεκινάει το γράψιμο: με μια ιδέα, έπειτα έναν χαρακτήρα και σταδιακά έναν κόσμο που χτίζεται γύρω του. Από εκεί και έπειτα, ο συγγραφέας απλώς ακολουθεί τον χαρακτήρα και την ιστορία. Στην αρχή, δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσουν, αυτό μόνο στο τέλος γίνεται ξεκάθαρο. Φυσικά, πάντα ελπίζουμε ότι ο αναγνώστης θα συνδεθεί με τον εσωτερικό κόσμο του πρωταγωνιστή, ανεξάρτητα από το πόσο διαφορετικός, ασυνήθιστος ή συνηθισμένος μπορεί να φαίνεται.
Η Ευρώπη, με αυτή την έννοια, δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός χώρος, αλλά ένας χάρτης των ανθρώπινων επιθυμιών και προκαταλήψεων, η γη της Επαγγελίας για μετανάστες που σύντομα ανακαλύπτουν ότι δεν ήταν στ’ αλήθεια όπως φαινόταν.
Αν αυτή η σύνδεση αποτύχει, αν ο αναγνώστης δεν μπορεί να ταυτιστεί με τον ήρωα με κάποιον τρόπο, τότε το βιβλίο αργά ή γρήγορα θα παραγκωνιστεί. Παρ’ όλα αυτά, ο τρόπος με τον οποίο ο κάθε αναγνώστης συνδέεται με κάποιον χαρακτήρα είναι ένα ιδιαίτερα περίπλοκο ζήτημα, που διαμορφώνεται από την προσωπικότητά του, τις αναμνήσεις, τα τραύματα και τις εμπειρίες. Θα ήταν αφέλεια να φανταστούμε ότι ο συγγραφέας ελπίζει να έχει αποφασιστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, μιας και αυτή η ελπίδα δεν είναι παρά η έκφραση των αναγκών, των τραυμάτων και του εσωτερικού κόσμου του ίδιου του συγγραφέα.
Το μυθιστόρημα ακολουθεί μια πραγματική αλλά και συναισθηματική διαδρομή μέσα από την Ευρώπη. Πώς βρήκατε ισορροπία ανάμεσα στην περιπέτεια και τις «βαθύτερες» θεματικές, όπως η αποδοχή, η προκατάληψη και η ανθεκτικότητα;
Αυτό που μου κέντριζε το ενδιαφέρον ποτέ δεν ήταν η διαδρομή ως μια σειρά από περιπέτειες, αλλά πιο πολύ ως μια εσωτερική διαδικασία. Η Ευρώπη, με αυτή την έννοια, δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός χώρος, αλλά ένας χάρτης των ανθρώπινων επιθυμιών και προκαταλήψεων, η γη της Επαγγελίας για μετανάστες που σύντομα ανακαλύπτουν ότι δεν ήταν στ’ αλήθεια όπως φαινόταν.
Η ενσυναίσθηση δεν είναι κάτι αυτόματο ή αυταπόδεικτο. Εμφανίζεται μόνο όταν είμαστε πρόθυμοι να ακούσουμε έναν άλλον άνθρωπο χωρίς τα εμπόδια της προκατάληψης.
Η περιπέτεια λειτουργεί ως ένα αφηγηματικό τέχνασμα, το σκηνικό μέσα στο οποίο οι πρωταγωνιστές κινούνται και αντέχουν, αλλά ποτέ δεν ήθελα τα εξωτερικά γεγονότα να επισκιάσουν το βαθύτερα επίπεδα του μυθιστορήματος. Η αποδοχή, η προκατάληψη και η ανθεκτικότητα δεν βρίσκονται σε δημόσιες «σκηνές», αλλά σε ήσυχες, σχεδόν ανεπαίσθητες στιγμές, στη συσσώρευση απλών ανθρώπινων επιλογών. Κάθε διαδρομή είναι τελικά μια πρόκληση για να διαπιστώσουμε την ικανότητά μας να δούμε τόσο τους άλλους όσο και τον ίδιο μας τον εαυτό όπως είμαστε πραγματικά.
Χαρακτήρες όπως ο Αχμέντ εισαγάγουν νέες πολιτισμικές και κοινωνικές διαστάσεις στην ιστορία. Ποιος ο ρόλος της διαφορετικότητας και της ενσυναίσθησης στην αφηγηματική προσέγγιση της σύνδεσης μεταξύ των ανθρώπων;
Με ελκύουν οι στιγμές που δύο κόσμοι συναντιούνται, κόσμοι που ξέρουν ελάχιστα ο ένας για τον άλλον και που όμως μοιράζονται τον ίδιο θεμελιώδη ανθρώπινο πόθο: την ανάγκη για αποδοχή. Η ενσυναίσθηση δεν είναι κάτι αυτόματο ή αυταπόδεικτο. Εμφανίζεται μόνο όταν είμαστε πρόθυμοι να ακούσουμε έναν άλλον άνθρωπο χωρίς τα εμπόδια της προκατάληψης. Μέσω τέτοιων χαρακτήρων θέλησα να εξερευνήσω τόσο την ευθραυστότητα όσο και την ανθεκτικότητα της ανθρώπινης σύνδεσης, καθώς και το πόσο γρήγορα διαλύονται οι προκαταλήψεις όταν σταματήσουμε να βλέπουμε τον άλλον ως εκπρόσωπο μιας θρησκείας, μια εθνικότητας ή ως κάτι ξένο, και αρχίσουμε να τον βλέπουμε απλώς ως άνθρωπο.
Υπάρχουν θεματικές και χαρακτήρες από αυτό το βιβλίο που θα θέλατε να ερευνήσετε ξανά σε μελλοντικά έργα, ή ιστορίες που ενέπνευσε αυτό το μυθιστόρημα που θα θέλατε να αναπτύξετε περαιτέρω;
Με ενδιέφερε πάντα περισσότερο το άτομο σε αντιπαράθεση με τον εαυτό του παρά με τον κόσμο. Ίσως σε αυτό το βιβλίο οι δύο αυτές συγκρούσεις έχουν ίση βαρύτητα. Γενικά, δεν επιστρέφω στους ίδιους χαρακτήρες, ίσως μόνο πολύ σπάνια. Η φαντασία είναι μια παράξενη δύναμη: ποτέ δεν σταματάει να δημιουργεί νέες θεματικές, νέους κόσμους, νέες φωνές που σε απορροφούν πλήρως, και, όταν το κάνουν, είναι σχεδόν αδύνατον να μην τις ακολουθήσεις και να δεις που θα σε οδηγήσουν.
Τι ελπίζετε να κρατήσουν οι νεαροί αναγνώστες από αυτό το βιβλίο, ειδικά σε σχέση με το πώς αντιλαμβάνονται τη διαφορετικότητα και την αίσθηση του ανήκειν;
Το μυθιστόρημα είναι, με πολλούς τρόπους, σκοπίμως προκλητικό και πολυεπίπεδο και πιστεύω ότι εμφανίζει ένα μεγάλο εύρος θεμάτων προς συζήτηση. Περισσότερο από όλα, ελπίζω να είναι αφορμή για διάλογο μεταξύ των αναγνωστών, γιατί ο διάλογος είναι ένας από τους πιο πολύτιμους τρόπους που διαθέτουμε για να προκαλούμε τα πιστεύω μας, να διευρύνουμε την κατανόησή μας και να εξετάζουμε το πώς προσεγγίζουμε τα θέματα που αυτό το βιβλίο φέρνει στην επιφάνεια.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
O Έβαλντ Φλίσαρ (Evald Flisar) είναι Σλοβένος συγγραφέας, δοκιμιογράφος και μεταφραστής. Έχει σπουδάσει συγκριτική λογοτεχνία στη Λιουμπλιάνα, αγγλική γλώσσα και λογοτεχνία στο Λονδίνο και ψυχολογία στην Αυστραλία. Είναι αρχισυντάκτης του μακροβιότερου λογοτεχνικού περιοδικού της Σλοβενίας, του Sodobnost (Σύγχρονη επιθεώρηση), ενώ μαζί με τη συγγραφέα παιδικών βιβλίων Γιάνα Μπάουερ (Jana Bauer) συνδιευθύνουν τον εκδοτικό οίκο KUD Sodobnost International. Έχει διατελέσει πρόεδρος της Ένωσης Σλοβένων Συγγραφέων (1995–2002).
Έχει γράψει δεκαοχτώ μυθιστορήματα, δύο συλλογές διηγημάτων, τρία ταξιδιωτικά βιβλία, δεκαέξι θεατρικά έργα και δύο παιδικά βιβλία. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε 42 γλώσσες και έχουν λάβει πολυάριθμα βραβεία στη Σλοβενία και στο εξωτερικό.
Από τις εκδόσεις Βακχικόν κυκλοφορούν τα μυθιστορήματα ενηλίκων Μακάρι να είχα χρόνο (2022, μτφρ. Αλεξάνδρα Παπαμανώλη) και Αμαρτία (2023, μτφρ. Αλεξάνδρα Παπαμανώλη) και το εφηβικό μυθιστόρημα Η Αλίκη στη Χώρα των Τεράτων (2025, μτφρ. Λάρα Ούνουκ).
Το εφηβικό μυθιστόρημα Κοίτα από το παράθυρο έχει μεταφραστεί στα αγγλικά, γερμανικά, κροατικά, ιταλικά, αραβικά, λετονικά, αζέρικα, ινδικά, αλβανικά και μακεδονικά. Για την ιταλική του μετάφραση έλαβε το βραβείο “Premio speciale la Magna Capitana”. Είναι το πέμπτο βιβλίο του που κυκλοφορεί στα ελληνικά.
