Οικογενειακές ιστορίες: Τρία απολαυστικά μυθιστορήματα για παιδιά, με φαντάσματα, πνεύματα και πολύ χιούμορ

Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους, γράφει στην Άννα Καρένινα ο Λέον Τολστόι. Παραδόξως, οι οικογένειες των συγκεκριμένων μυθιστορημάτων για παιδιά ηλικίας από 10 ετών δεν αποτελούν εξαίρεση – ακόμα κι όταν αποδεικνύεται ότι οι γονείς των ηρώων είναι φαντάσματα. Τα θεμέλια για την ειρηνική συνύπαρξη βασίζονται σε πανανθρώπινες αξίες, ακόμα κι αν είναι δύσκολο να τα οικοδομήσεις.

Βεβαίως, η παραπάνω παρατήρηση δεν αναιρεί το γεγονός πως οι πρωταγωνιστές των έργων που παρουσιάζουμε, μπλέκουν σε εξωφρενικές περιπέτειες, τραβώντας μαζί τους και τους αναγνώστες. Η πλοκή κάθε βιβλίου είναι αξιοπρόσεκτη, μοναδική, όμως, τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγουν οι ήρωες μοιράζονται ένα κοινό: μας αφορούν όλους, μικρούς και μεγάλους, εφόσον κανένας μας δεν φύτρωσε έτσι απλώς, κι όλοι προερχόμαστε από ένα σπίτι.

Οικογένεια Άντερσον (εικονογράφηση Αλέκος Παπαδάτος, εκδ. Ίκαρος) της Ευλαμπίας Τσιρέλη

Το ξεχωριστό αυτό βιβλίο, από Έλληνες δημιουργούς, δεν διαδραματίζεται στη χώρα μας, αλλά στη Σκωτία, όπου μετακομίζει η πενταμελής οικογένεια Άντερσον, έχοντας κληρονομήσει μια μεγαλοπρεπή έπαυλη από τον μακρινό τους θείο, τον Άλαν. 

Τα τρία παιδιά της οικογένειας είναι αρκετά δυσαρεστημένα, εφόσον θα αποχωριστούν τους φίλους τους και θα διακόψουν προσωρινά τις αγαπημένες τους ασχολίες - όπως την ξιφασκία, την οποία λατρεύει ο μικρός Άρθουρ, συλλέκτης σπαθιών, τόσο μανιώδης που διαθέτει ακόμα κι ένα ομοίωμα του ξίφους του Τζένγκις Χαν, καθώς κι ένα φωτόσπαθο των πολεμιστών τζεντάι από τον «Πόλεμο των Άστρων».

Στο νέο τους σπίτι, βέβαια, δεν θα προλάβουν να βαρεθούν, καθώς συμβαίνουν πολλά αλλόκοτα κι αναπάντεχα: τα λαχανικά του κήπου εξαφανίζονται, ο υπολογιστής και η τηλεόραση ενεργοποιούνται μόνα τους και τα γυαλιά ηλίου της Έμιλι μετατοπίζονται από το δωμάτιό της σε… ένα σεντούκι που βρίσκεται στο δάσος. Τα παιδιά δεν θα αργήσουν να ανακαλύψουν πως ένα απ’ τα βιβλία του γραφείου είναι στην πραγματικότητα μοχλός, που ανοίγει την είσοδο μιας κρύπτης.

στο μυθιστόρημα για παιδιά της Τσιρέλη ο μεγάλος εχθρός δεν είναι κάποιο μεταφυσικό στοιχείο, αλλά η ανθρώπινη μικροψυχία και η απληστία.

Τι συμβαίνει, λοιπόν; Είναι το σπίτι στοιχειωμένο; Κατά κάποιον τρόπο, ναι. Μόνο που δεν κατοικείται από φαντάσματα, αλλά από μια άλλη οικογένεια – μια οικογένεια βρικολάκων. Όπως είναι αναμενόμενο, οι Άντερσον αντιμετωπίζουν αρχικά με φόβο και σκεπτικισμό τους κρυφούς συγκατοίκους τους. Στη συνέχεια, όμως, μαθαίνουν πως οι βρικόλακες είναι παρεξηγημένα πλάσματα – οι περισσότεροι δεν είναι κακοί, παρά τις μοχθηρές απεικονίσεις στα δημοφιλή μυθιστορήματα που διαβάζουν οι άνθρωποι. Τουναντίον, είναι πλάσματα που διώκονται συνεχώς εξαιτίας των προκαταλήψεων κι αναγκάζονται να μετακινούνται από τόπο σε τόπο.

Στο βιβλίο της Ευλαμπίας Τσιρέλη αναπλάθεται με δημιουργικό τρόπο ο μύθος του «βρικόλακα» - έχει ενδιαφέρον ότι, στην πλούσια πεζογραφική παράδοσή μας, ο χαρακτήρας του βαμπίρ συνήθως απεικονίζεται ως κοινωνικά απόκληρος και κατατρεγμένος, παρά ως αυταρχικός άρχοντας, πρότυπο που καθιερώθηκε από τον Μπραμ Στόκερ. Πράγματι, στο μυθιστόρημα για παιδιά της Τσιρέλη ο μεγάλος εχθρός δεν είναι κάποιο μεταφυσικό στοιχείο, αλλά η ανθρώπινη μικροψυχία και η απληστία.

Χάρη στα πενάκια του Αλέκου Παπαδάτου, οι ήρωες αποκτούν σάρκα και οστά. Το στυλ του, με τις λεπτές γραμμές και τις σκιάσεις, κι η επιλογή του ασπρόμαυρου σχεδίου, ταιριάζουν με το ύφος της αφήγησης του κειμένου.

Οι Σουίφτ (μτφρ. Τατιάνα Γαλάτουλα, εικονογράφηση Κλερ Πάουελ, εκδ. Διόπτρα) της Μπεθ Λίνκολν

Κάθε φορά που η οικογένεια Σουίφτ μεγαλώνει, με τη γέννηση ενός νέου μέλους, οι μεγαλύτεροι επιλέγουν ένα όνομα γι’ αυτό από το λεξικό. Εκ πρώτης όψεως, κάθε επιλογή μοιάζει επιτυχημένη: ο μεγαλόσωμος θείος Υδροστρόβιλος είναι ντυμένος σαν ναυτικός κι η θεία Σάντενφροϊντε -που στα γερμανικά πάει να πει «απόλαυση από τη δυστυχία των άλλων»- φαίνεται να τυραννά τους συγγενείς της, υποχρεώνοντάς τους να συμμετέχουν σ’ ατέλειωτες πρόβες για τη μελλοντική κηδεία της. 

Με τη σειρά της, η μικρή Ατίθαση μοιάζει να αποδέχεται το όνομα που της έχει δοθεί, αλλά και την ιδιότητα που αυτό υπαινίσσεται. Όμως, όταν κάποιος Σουίφτ επιχειρεί να δολοφονήσει τη θεία Σάντενφροϊντε, σπρώχνοντάς τη από τις σκάλες, η Ατίθαση θα αναλάβει να βρει τον ένοχο και θα συνειδητοποιήσει πως οι πρώτες εντυπώσεις παραπλανούν, οι λεγόμενοι «παραδοσιακοί» ρόλοι έχουν να κάνουν με στερεότυπα και η επιλογή της ταυτότητας είναι ένα ζήτημα πολύ πιο σύνθετο.

Χρησιμοποιεί το κλασικό πρόσχημα του «murder mystery», για να αιχμαλωτίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, κι ύστερα, υφαίνει μια ιστορία για τη σημασία του να σκέφτεσαι αυτόνομα και την ανάγκη της αποδοχής.

Βιβλίο έξυπνα γραμμένο, με μαύρο χιούμορ, που φαίνεται από την πρώτη κιόλας παράγραφο: «Εκείνη τη μέρα, στις αρχές του Μάη, το πρωινό ήταν ηλιόλουστο και έμοιαζε να έχει φορέσει τα καλά του. Οι Σουίφτ βρίσκονταν σε μια κηδεία» - ευφυώς, βέβαια, το σκηνικό ανατρέπεται, αφού, όπως είπαμε και παραπάνω, δεν πρόκειται για πραγματική κηδεία, αλλά για μια πρόβα της.

Η Μπεθ Λίνκολν καταφέρνει να παρουσιάσει σύνθετα θέματα με απλό τρόπο προκρίνοντας προοδευτικές ιδέες. Χρησιμοποιεί το κλασικό πρόσχημα του «murder mystery», για να αιχμαλωτίσει το ενδιαφέρον των νεαρών αναγνωσών, κι ύστερα, υφαίνει μια ιστορία για τη σημασία του να σκέφτεσαι αυτόνομα και την ανάγκη της αποδοχής.

Οικογένεια φαντασμάτων: Ποτέ μην το βάζεις κάτω (μτφρ. Μαρία Μαντή, εικονογράφηση Τίμο Γκρούμπινγκ, εκδ. Μεταίχμιο) της Ρουτ Ραλφ

Αν μαθαίνουμε κάτι από τα τρία βιβλία που παρουσιάζουμε εδώ, είναι πως κάθε οικογένεια κρύβει μυστικά – η οικογένεια του νεαρού Ρόμπερτ ασφαλώς και κρύβει περισσότερα από τις συνηθισμένες, καθώς αποτελείται από… φαντάσματα, κάτι που αγνοεί ο έξω κόσμος. 

Οι γονείς του, ο παππούς Άρθουρ, ο ξάδερφος Λορέντζο, που καταφτάνει στο σπίτι στην αρχή της ιστορίας, διαταράσσοντας την ηρεμία νεκρών και ζωντανών, όλοι τους είναι άυλα πνεύματα, που βέβαια μπορούν να αποκτήσουν κι ανθρώπινη μορφή, όποτε το επιθυμούν. Ακόμα κι ο σκύλος τους, ο Αντάρας, είναι ένα στοιχειό. 

Μονάχα ο Ρόμπερτ μπορεί να δει τα πνεύματα, κάτι που τον φέρνει σε δύσκολη θέση, ιδίως όταν πέφτει πάνω στον ιδιόρρυθμο γείτονά του, τον Ταραντίνο, και στον σκύλο του, το μικροσκοπικό κανίς ονόματι Λούσιφερ. Ο Ταραντίνο επιθυμεί διακαώς να γνωρίσει τους γονείς του Ρόμπερτ, έχοντας αντιληφθεί πως κάτι πάει στραβά.

Από την άλλη, οι συμμαθητές του Ρόμπερτ, ακούγοντάς τον να μιλά στις αόρατες γι’ αυτούς ψυχές, τον θεωρούν σαλό. Ώσπου στο σχολείο καταφτάνει η Ιζαμπέλα, μια καινούρια προσθήκη στην τάξη, η οποία βλέπει τον φασματικό παππού Άρθουρ να κάνει έλξεις στο δέντρο της αυλής, κάτι που δεν της κάνει εντύπωση, μιας και, απ’ ό,τι φαίνεται, είναι συνηθισμένη στο να επικοινωνεί με τους νεκρούς.

Οι νεαροί αναγνώστες μάλλον θα νιώσουν οικεία σ’ αυτόν τον κόσμο, που αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό τον δικό μας. Το αγωνιώδες φινάλε του βιβλίου τραβά την προσοχή κι υπόσχεται μια δυνατή συνέχεια.

Και κάποιος ακόμα, όμως, μοιάζει να παρατηρεί τα πνεύματα – ποιος να είναι άραγε; Διάφορα drones ίπτανται κοντά στο σπίτι και στα μέσα του βιβλίου, μια στρατιά από δαύτα επιχειρεί να εισβάλλει εντός του. Ποιος τα ελέγχει και πώς σχετίζονται με το μυστηριώδες έμβλημα μιας μέδουσας που εμφανίζεται απροσδόκητα πάνω σε διάφορα έγγραφα, αλλά και στο πίσω μέρος ενός κινητού τηλεφώνου; Το μυστήριο πυκνώνει…

Στην ιστορία της Ραλφ το στοιχείο του υπερφυσικού εντοπίζεται εντός του αστικού κέντρου – κι όχι σε κάποιο απομακρυσμένο χωριό ή στην καρδιά ενός σκοτεινού δάσους. Είναι αξιοπρόσεκτος, δε, ο τρόπος με τον οποίο αυτό συνδυάζεται μ’ αναφορές στη σύγχρονη τεχνολογία, στα smartphones, στους υπολογιστές, στη χρήση των προσωπικών δεδομένων από ιστοσελίδες. Ακόμα κι η Τεχνητή Νοημοσύνη εισάγεται ως θέμα προς συζήτηση στο τέλος.

Οι νεαροί αναγνώστες μάλλον θα νιώσουν οικεία σ’ αυτόν τον κόσμο, που αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό τον δικό μας. Το αγωνιώδες φινάλε του βιβλίου τραβά την προσοχή κι υπόσχεται μια δυνατή συνέχεια.

 ＊Ο ΣΟΛΩΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.