Για το βιβλίο του Μισέλ Φάις «Το περίεργο μαξιλάρι» (εικονογράφηση: Ντανιέλα Σταματιάδη, εκδ. Πατάκη).
Γράφει η Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου
Στο παιδικό βιβλίο Το περίεργο μαξιλάρι (εκδ. Πατάκη), ο Μισέλ Φάις, με την ευρηματική εικονογράφηση της Ντανιέλας Σταματιάδη, θέτει ένα φαινομενικά απλό, αλλά ουσιαστικό ερώτημα: «Πού πάνε τα όνειρα όταν ξυπνάμε;». Γύρω από αυτό το ερώτημα υφαίνει μια ιστορία που συνδυάζει τη φαντασία με τον στοχασμό.
Ο συγγραφέας δεν επιχειρεί να δώσει μία οριστική απάντηση. Αντίθετα, μέσα από την περιπλάνηση της μικρής ξανθιάς ηρωίδας, η οποία ρωτά τον γάτο της, το ποδήλατό της, την καθηγήτρια του πιάνου, τον δάσκαλο του τζούντο, τους φίλους της και ακόμη και τα παιχνίδια της, παρουσιάζει πολλές διαφορετικές εκδοχές. Κάθε απάντηση αποκαλύπτει όχι μόνο μια πιθανή μοίρα των ονείρων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κάθε πρόσωπο αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Έτσι, η αναζήτηση της μικρής μετατρέπεται σε ένα ταξίδι στη φαντασία, στη μνήμη, στην απώλεια, στη μουσική, στην τέχνη και, τελικά, στην ίδια τη ζωή.
Ο τίτλος Το περίεργο μαξιλάρι προκαλεί εξαρχής την περιέργεια του/της αναγνώστη/-στριας. Το μαξιλάρι, σύμβολο του ύπνου και των ονείρων, αποκτά σταδιακά μια βαθύτερη συμβολική διάσταση: γίνεται ο τόπος όπου γεννιούνται οι σκέψεις, οι φόβοι, οι επιθυμίες και οι ελπίδες.
Η εικονογράφηση
Το εξώφυλλο της Ντανιέλας Σταματιάδη λειτουργεί ως ιδανική εισαγωγή στον κόσμο του βιβλίου. Ένα μεγάλο πουά μαξιλάρι αιωρείται σαν σύννεφο, ενώ γύρω του συνυπάρχουν ένα ποδήλατο, ένας γάτος, ένα ρομπότ, ένα πιάνο που μεταμορφώνεται σε δρόμο και μια παιδική μορφή που μοιάζει να πετά. Η σύνθεση δημιουργεί την αίσθηση ότι ο/η αναγνώστης/-στρια εισέρχεται ήδη σε έναν ονειρικό κόσμο, όπου πραγματικότητα και φαντασία συνυπάρχουν χωρίς όρια. Τα ζωηρά χρώματα πάνω στο λευκό φόντο αποπνέουν ελευθερία, παιχνίδι και αισιοδοξία.
Η εικονογράφηση δεν συνοδεύει απλώς το κείμενο: λειτουργεί ως ένας παράλληλος αφηγηματικός ιστός που το επεκτείνει και το εμπλουτίζει. Με τη χρήση μικτών τεχνικών και στοιχείων κολάζ δημιουργεί ένα ιδιαίτερο εικαστικό σύμπαν γεμάτο ανάγλυφες υφές -πλεκτά υφάσματα, καρό τραπεζομάντιλα, χαρτόκουτα, μοτίβα πλακιδίων και διαφορετικές επιφάνειες χαρτιού-, προσδίδοντας υλικότητα και ζωντάνια στην καθημερινότητα των χαρακτήρων.
Ιδιαίτερα ευρηματική είναι η οπτικοποίηση των ίδιων των ονείρων. Πολύχρωμες γραμμές, σπείρες και ανάλαφρες χρωματικές διαδρομές ξεπηδούν από τα κεφάλια ανθρώπων, ζώων και αντικειμένων, ακόμη και από τις παρτιτούρες, συνδέοντας αβίαστα τον πραγματικό με τον φανταστικό κόσμο. Οι απλές, σχεδόν γεωμετρικές μορφές των προσώπων, οι χαρακτηριστικές ροζ μύτες και η φωτεινή χρωματική παλέτα αποτελούν αναγνωρίσιμα στοιχεία του προσωπικού εικαστικού ύφους της δημιουργού.
Παράλληλα, η εικόνα αφηγείται και τη δική της ιστορία. Σε αρκετές συνθέσεις εμφανίζονται μορφές που συνομιλούν με αφηρημένα, πολύχρωμα πλάσματα, τα οποία μοιάζουν να ενσαρκώνουν τα ίδια τα όνειρα ή τη φαντασία. Οι διαφορετικές υφές, τα αποσπασματικά υλικά και οι παιχνιδιάρικες μορφές δημιουργούν εικόνες γεμάτες κίνηση, χιούμορ και ευαισθησία, αφήνοντας χώρο για προσωπικές ερμηνείες. Έτσι, η εικόνα δεν επαναλαμβάνει το κείμενο, αλλά το συμπληρώνει δημιουργικά, μετατρέποντας την ανάγνωση σε μια ολοκληρωμένη αισθητική εμπειρία.
Τα θέματα και το ύφος
Κεντρικός θεματικός άξονας του βιβλίου είναι η αναζήτηση της τύχης των ονείρων όταν ξυπνάμε. Μέσα από αυτήν αναδεικνύονται ζητήματα όπως η δύναμη της φαντασίας, η διαφορετική οπτική κάθε ανθρώπου, η απώλεια και το πένθος, η ενσυναίσθηση απέναντι στους ευάλωτους ανθρώπους, η μουσική, η τέχνη και η δημιουργία, αλλά και η αξία της οικογένειας, της φιλίας και της αποδοχής της διαφορετικότητας. Χωρίς διδακτισμό, ο συγγραφέας προσεγγίζει ακόμη και δύσκολα θέματα με λεπτότητα και ευαισθησία.
Ο Μισέλ Φάις αξιοποιεί με δεξιοτεχνία ποικίλα λογοτεχνικά μέσα. Η προσωποποίηση δίνει φωνή στον γάτο, στο ποδήλατο, στην καρέκλα, στο ρομπότ και στον αρκούδο, ενώ η επαναλαμβανόμενη ερώτηση «Πού πάνε τα όνειρα όταν ξυπνάμε;» λειτουργεί ως συνδετικός άξονας της αφήγησης. Μεταφορές και συμβολισμοί μετατρέπουν τα όνειρα σε αέρα, μουσική, λαβές τζούντο ή σπίτια, ενώ το χιούμορ -ιδιαίτερα στις σκηνές με το ποδήλατο, το ρομπότ και τον μαξιλαροπόλεμο- ισορροπεί με τις πιο συγκινητικές στιγμές. Οι ποιητικές εικόνες αφήνουν ανοιχτό πεδίο στη φαντασία του/της αναγνώστη/-στριας, χωρίς να περιορίζονται σε μία μόνο ερμηνεία.
• Διαβάστε επίσης: «Το περίεργο μαξιλάρι» του Μισέλ Φάις (κριτική) – Πού πάνε τα όνειρα όταν ξυπνάμε;
Η γλώσσα είναι απλή, φυσική και άμεσα επικοινωνιακή, χωρίς να χάνει τη λογοτεχνική της ποιότητα. Οι σύντομες προτάσεις, οι ζωντανοί διάλογοι και η παιδική οπτική κάνουν τον αναγνώστη να αισθάνεται πως ακούει τη φωνή ενός πραγματικού παιδιού. Το ύφος ισορροπεί ανάμεσα στο παιχνιδιάρικο, το ποιητικό και το συγκινητικό, ενώ σε αρκετά σημεία αποκτά διακριτικά στοχαστική διάθεση.
Ο Μισέλ Φάις και η Ντανιέλα Σταματιάδη δημιουργούν έναν κόσμο όπου η φαντασία, η μνήμη και το συναίσθημα συναντιούνται, υπενθυμίζοντάς μας πως τα όνειρα δεν τελειώνουν όταν ξυπνάμε
Ξεχωριστή θέση στο βιβλίο έχει η επιλογή του συγγραφέα να οργανώσει την αφήγηση γύρω από ένα ανοιχτό ερώτημα. Αντί να προσφέρει μια έτοιμη εξήγηση, δημιουργεί έναν χώρο διαλόγου, όπου ο μικρός/ή αναγνώστης/-στρια μπορεί να συμμετέχει δημιουργικά και να αναπτύξει τη δική του φανταστική εκδοχή. Η ερώτηση για την τύχη των ονείρων γίνεται έτσι αφορμή για προσωπική αναζήτηση και για μια διαφορετική σχέση με την ανάγνωση.
Το περίεργο μαξιλάρι είναι ένα βιβλίο που προσφέρει μια ήρεμη, στοχαστική αναγνωστική εμπειρία. Ανοίγει με φυσικό τρόπο συζητήσεις για τα όνειρα, τη φαντασία, τη διαφορετικότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις. Πρόκειται για ένα σύγχρονο, ποιητικό και βαθιά ανθρώπινο παιδικό βιβλίο που συνδυάζει τη δύναμη της γραφής με την ευρηματικότητα της εικόνας. Ο Μισέλ Φάις και η Ντανιέλα Σταματιάδη δημιουργούν έναν κόσμο όπου η φαντασία, η μνήμη και το συναίσθημα συναντιούνται, υπενθυμίζοντάς μας πως τα όνειρα δεν τελειώνουν όταν ξυπνάμε, αλλά παραμένουν ζωντανά μέσα στις ιστορίες, στις αναμνήσεις και στις εικόνες που κρατάμε μαζί μας.
*Η ΠΩΛΛΕΤΑ Β. ΨΥΧΟΓΥΙΟΠΟΥΛΟΥ είναι φιλόλογος, βιβλιοθηκονόμος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τους δημιουργούς
Ο Μισέλ Φάις (Κομοτηνή, 1957) είναι υπεύθυνος των σελίδων βιβλίου στην Εφημερίδα των Συντακτών και διδάσκει δημιουργική γραφή (Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, «Σχόλη» στις Εκδόσεις Πατάκη).
Το 2000 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος για τη συλλογή Απ’ το ίδιο ποτήρι και άλλες ιστορίες. Έχει δημοσιεύσει βιβλία πεζογραφίας, θεατρικά έργα και βιβλία για παιδιά. Έχει γράψει σενάρια για τον κινηματογράφο.
Η Ντανιέλα Σταματιάδη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1972. Το 1997 αποφοίτησε από την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με ειδικότητα στη ζωγραφική και στη χαρακτική. Έχει λάβει μέρος σε διάφορες ομαδικές εκθέσεις ζωγραφικής. Με την εικονογράφηση παιδικών βιβλίων ασχολείται επαγγελματικά από το 2000. Έχει φιλοτεχνήσει πάνω από 70 βιβλία μέχρι τώρα, ενώ παράλληλα ασχολείται με την ζωγραφική και διδάσκει σε ιδιωτικά ΙΕΚ.
Έχει λάβει μέρος σε πολυάριθμες εκθέσεις εικονογράφησης και ζωγραφικής στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ από το 2010 συνεργάζεται με την γκαλερί και το μουσείο Φρυσίρα. Έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία για το έργο της.
