Βιβλία για μεγαλύτερα παιδιά, που θα συνοδεύσουν τις νύχτες του Αυγούστου. «Ποιος ήταν τελικό ο κύριος Πάνου;» (εκδ. Μεταίχμιο) της Κατερίνας Δημόκα, «Κοραλία & Κάσπαρ» (εκδ. Πατάκη) της Άννας Κουππάνου, Λιβένα, (εκδ. Ίκαρος), του Θοδωρή Παπαϊωάννου.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Τρία βιβλία για μεγαλύτερα παιδιά, που διαθέτουν ζωηρή πλοκή, μυστήριο, ευρηματικές υποθέσεις, δράση, χιούμορ, αλλά και υπερρεαλιστική οπτική με πρωταγωνιστές έξυπνα, ευαίσθητα και οπωσδήποτε τολμηρά παιδιά, μπορούν να αποτελέσουν ευχάριστη συντροφιά για το καλοκαίρι που ακόμα έχει την τιμητική του. Βιβλία που θα διαβαστούν με αμείωτο ενδιαφέρον και θα δώσουν την ευκαιρία στα παιδιά να περάσουν όμορφα τις μέρες των διακοπών και κυρίως τις νύχτες του Αυγούστου τόσο στην εξοχή, όσο και στην πόλη, τις ώρες που η φαντασία φτάνει στο αποκορύφωμά της και τα άστρα με το φεγγάρι είναι φωτεινότερα.
Ποιος ήταν τελικά ο κύριος Πάνου; (εκδ. Μεταίχμιο), Κατερίνα Δημόκα
Ποιος είναι ο κύριος Πάνου με τα πορτοκαλιά μαλλιά και τα πράσινα ρούχα, που τον κάνουν να μοιάζει σαν κάμπια ή και σαν ήρωα παιδικού παραμυθιού; Τι σημαίνει Σύμβουλος Χ.Α; Μήπως είναι ο Πήτερ Παν μεταμφιεσμένος και το Χ.Α. σημαίνει Χαμένα Αγόρια; Ή μήπως είναι Σύμβουλος Χρόνια Ανέργων, ο οποίος προσπαθεί να βοηθήσει τον άνεργο πατέρα του Ξενοφώντα, τον κύριο Ζαχαρία; Και η διαχειρίστρια στην πολυκατοικία στον Νέο Κόσμο, η κυρία Τίνα με το ατελιέ της, εκεί που μετακομίζει η οικογένεια του μαθητή της τετάρτης τάξης, του Ξενοφώντα δηλαδή, μήπως είναι και αυτή πραγματικά η Τίνκερ Μπελ, η αιώνια φίλη του Πίτερ Παν;
Στο νέο διήγημα για παιδιά (από 9 έως 12 ετών) που γράφει η Κατερίνα Δημόκα, με τον τίτλο Ποιος ήταν τελικά ο κύριος Πάνου, το αγόρι ο Ξενοφώντας ή Φώντας διηγείται την ιστορία της οικογένειά του, έτσι όπως διαμορφώνεται από τη στιγμή που ο πατέρας τους μένει άνεργος και παρά τις επίμονες προσπάθειές του δεν καταφέρνει να βρει δουλειά ή όσες βρίσκει είναι παροδικές και χαμηλών προδιαγραφών. Η μαμά του, η Μαρίνα ή αλλιώς Ωραία Κοιμωμένη, δουλεύει διπλοβάρδιες ως αποκλειστική νοσοκόμα για να βοηθήσει την οικογένεια, ενώ η μικρή αδερφή, η ζωηρή τρίχρονη Λίνα ή Μπουμπουλίνα κατά τον Φώντα, είναι ακόμα αβάφτιστη λόγω των οικονομικών αντιξοοτήτων. Στη ζωή του Φώντα όλα αλλάζουν, όμως ο ίδιος με το βλέμμα διττό, αφενός προσανατολισμένο στον ρεαλισμό, αφετέρου στην φαντασία και τα όνειρα για μια καλύτερη ζωή, περνάει τις μέρες του παρακολουθώντας με προσοχή τους άλλους, έχοντας ως αγαπημένη ασχολία το skate boarding και γράφοντας υπέροχες εκθέσεις στο μάθημα της Γλώσσας, μια και η δασκάλα του η κυρία Στέλλα πιστεύει στο ταλέντο του να αφηγείται ιστορίες.
Μέσα σε όλα το καλοκαιρινό ταξίδι της οικογένειας στον τόπο καταγωγής, στην Ύδρα, φωτίζει με χαρά και αισιοδοξία τα τελικά πλάνα της ιστορίας, καθώς το νησί και τα παιδικά όνειρα αναβιώνουν και υπόσχονται μια νέα αρχή για όλους.
Η Δημόκα στήνει μια ιστορία η οποία είναι βγαλμένη από τη σύγχρονη πραγματικότητα, μια κατάσταση την οποία αντιμετωπίζουν πολλές οικογένειες στην Αθήνα όπως και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας, εκεί όπου η αστική ανεργία δοκιμάζει σχέσεις και αντοχές. Η Δημόκα καταπιάνεται με την οικογενειακή κατάσταση του μικρού Φώντα βάζοντας στο κέντρο του συγγραφικού της φακού το έξυπνο και ευφάνταστο αγόρι, το οποίο αντιμετωπίζει την καθημερινότητα μέσα από την αισιοδοξία της ηλικία του αλλά επίσης και μέσα από το καθαρό βλέμμα των παιδιών, τα οποία αντιλαμβάνονται τα πάντα γύρω τους, ασχέτως αν επιλέγουν να μη το δείχνουν ή αν η παιδικότητα αυτή καθαυτή τους προσφέρει τη διαφυγή μέσα από το όνειρο. Έξυπνη εισαγωγή, που «αγκιστρώνει» τον αναγνώστη, ευθύβολη περιγραφή χαρακτήρων, ευρηματική σύνθεση καταστάσεων, αλλά και ζυγισμένη δόση από παραμύθια και φαντασία, οργανώνουν ένα αφήγημα ζωντανό, με ρυθμό.
Η εικονογράφηση της Αιμιλίας Κονταίου, σχολιάζει σε ασπρόμαυρους τόνους, σημεία της ιστορίας, ενώ η τεχνική του κόμιξ μπολιάζει το εικαστικό ύφος. Ρεαλισμός, που όμως δεν «πνίγει» την ελπίδα και το όνειρο, αντιθέτως προσφέρει ισχυρές δόσεις γήινης αισιοδοξίας, χιουμοριστικές νότες, κεφάλαια που δεν κουράζουν και έχουν αλληλουχία νοήματος, παιχνίδια με τις λέξεις και τις φράσεις (όπως για παράδειγμα η σημασία του ονόματος Νέος Κόσμος, που αφορά στη συνοικία αλλά και στη νέα πραγματικότητα του Φώντα), αποτελούν μερικά από τα θετικά στοιχεία του διηγήματος της Δημόκα, το οποίο διαβάζεται απνευστί (κοινώς δεν το αφήνεις από τα χέρια σου μέχρι να το τελειώσεις) και αποτελεί σίγουρα μια από τις πολύ ευχάριστες αναγνωστικές εκπλήξεις της χρονιάς. Μέσα σε όλα το καλοκαιρινό ταξίδι της οικογένειας στον τόπο καταγωγής, στην Ύδρα, φωτίζει με χαρά και αισιοδοξία τα τελικά πλάνα της ιστορίας, καθώς το νησί και τα παιδικά όνειρα αναβιώνουν και υπόσχονται μια νέα αρχή για όλους.
Κοραλία & Κασπάρ, (εκδ. Πατάκη), Άννα Κουππάνου
Η Άννα Κουππάνου, βραβευμένη συγγραφέας σε Ελλάδα και Κύπρο, αφιερώνει το καινούριο της βιβλίο Κοραλία & Κασπάρ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη και εικονογραφεί η Φωτεινή Τίκκου, «στις νεράιδες που κάποια καλοκαιριάτικη νύχτα ζήτησαν αυτή την ιστορία». Πρόκειται για ένα βιβλίο που συνδυάζει αστυνομικό μυστήριο, ονειροδραματικές καταστάσεις, φανταστικά πτηνά και μπόλικη δράση, με όλα αυτά να συμβαίνουν ένα καλοκαίρι, γεμάτο παραδοξότητες, «μπόρες και μυστικά», σε μια μικρή πόλη που κυνηγούσε την τελειότητα.
Όταν η Κοραλία λαμβάνει μια επιστολή από τον εξερευνητή θείο της Κασπάρ Ρουσσό, όλος ο κόσμος φαίνεται να καταρρέει. Τα προφανή στοιχεία δείχνουν ότι ο αγαπημένος της θείος, που εξερευνούσε τα πιο αξιοπερίεργα και απίστευτα πράγματα, είχε πεθάνει. Είχε όμως; Ή ο υποτιθέμενος θάνατος του Κασπάρ Ρουσσό ήταν απάτη ή ακριβέστερα μια σκευωρία του Δημάρχου και των παρατρεχάμενών του; Με τη βοήθεια των φίλων της, της Αντουανέτ και του Σέντρικ, τη συνδρομή συμπολιτών με ανορθόδοξα επαγγέλματα και μεγάλη φαντασία, αλλά και με την καθοριστική παρουσία κάποιων περίεργων πλασμάτων που μοιάζουν με πουλιά αλλά λέγονται Πλι, η Κοραλία θα ακολουθήσει τα ίχνη του θείου της, ξεφεύγοντας από κινδύνους και παγίδες. Στο τέλος όλα βγαίνουν στο φως.
Οι σκηνές εναλλάσσονται με ρυθμό και ισορροπημένη ένταση, ενώ η αλληλουχία των γεγονότων είναι προσεγμένη ώστε το μυστήριο να φτάσει ομαλά και λογικά στην κορύφωση και την αποκάλυψη.
Η Κουππάνου χρησιμοποιεί πολλά φανταστικά και σχεδόν σουρεαλιστικά στοιχεία για να εμπλουτίσει την ευχάριστη περιπέτεια μυστηρίου. Οι χαρακτήρες είναι καλοφτιαγμένοι, πάντα με μια νότα εξωπραγματική ή καλύτερα εναλλακτική ως προς τα τετριμμένα. Οι σκηνές εναλλάσσονται με ρυθμό και ισορροπημένη ένταση, ενώ η αλληλουχία των γεγονότων είναι προσεγμένη ώστε το μυστήριο να φτάσει ομαλά και λογικά στην κορύφωση και την αποκάλυψη. Η συγγραφική πρόθεση μοιάζει να αφομοιώνει μέρη της γοητείας που έχουν οι λίστες αξιοπερίεργων πραγμάτων κατά Ουμπέρτο Έκο, καθώς παραθέτει περίεργα επαγγέλματα, πλάσματα, ενδυμασίες και συμπεριφορές. Ενδιαφέρουσα είναι επίσης η προσοχή που δίνει σε ορισμένες λεπτομέρειες, όπως για παράδειγμα το κλειδί που έχει στείλει ο θείος Κασπάρ στην Κοραλία, οι κάλτσες των παρατρεχάμενων του Δημάρχου, το επάγγελμα του πατέρα της, το στυλ της σιδηρουργού Μανταλένας Ντελέζ κ.ο.κ. Στο ίδιο μήκος κύματος είναι και οι ζωγραφιές της Φωτεινής Τίκκου που εμπλουτίζουν το κείμενο. Ιδίως η εικαστική αποτύπωση του είδους των Πλι έχει εκφραστικότητα και χιούμορ. Ίσως θα ήταν καλή ιδέα σε επόμενη έκδοση να τυπώνονταν έγχρωμες οι ζωγραφιές, όπως συμβαίνει στο εξώφυλλο, ώστε να αναδειχθεί αυτοτελώς η εικαστική οπτική.
Η ιστορία εκτυλίσσεται ως παιχνίδι θησαυρού. Έχει όλα τα στοιχεία για μια δυνάμει πορεία και στο θέατρο για παιδιά, υπό την προϋπόθεση της δραματουργικής επεξεργασίας που θα σέβεται το περιπετειώδες πνεύμα και την κατά τόπους σουρεαλιστική οπτική της ανάλαφρης αστυνομικής περιπέτειας. Για παιδιά από 9 έως 12 ετών.
- Διαβάστε επίσης: «Ίνκι – Βουτιά στην περιπέτεια» & «Πώς να πάτε το χταπόδι σας στο σχολείο»: Οι φίλοι μας τα χταπόδια σε νέες περιπέτειες
Λιβένα, (εκδ. Ίκαρος), Θοδωρής Παπαϊωάννου
Το φυσικό περιβάλλον και η σημασία του για την ανθρώπινη υπόσταση, η αδάμαστη φύση, η οποία είναι Ευμενίδα αλλά και Ερινύα μαζί, αναλόγως της βούλησης του ανθρώπου, αποτελούν τον πυρήνα μιας ιστορίας που θυμίζει λαϊκό παραμύθι, μύθο και θρύλο, αλλά απευθύνεται στο σύγχρονο αναγνωστικό κοινό. Ο Θοδωρής Παπαϊωάννου με το βιβλίο του Λιβένα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος, προτείνει ένα ανάγνωσμα που λειτουργεί ποικιλοτρόπως και έχει την αύρα του αφηγήματος το οποίο εκκινεί από τις διηγήσεις των παλιών ανθρώπων για πράγματα παράδοξα και θαυμαστά, χωρίς όμως να χάνει τον επίκαιρο χαρακτήρα του. Μπορεί να διαβαστεί ως ένα μυθιστόρημα δράσης και μυστηρίου όπου μια παρέα από παιδιά, έχοντας ως επικεφαλής το κορίτσι με το όνομα Λιβένα αναλαμβάνει να φέρει την ελπίδα σε έναν κατεστραμμένο κόσμο μετά από παρατεταμένη περιβαλλοντική κρίση. Αλλά μπορεί επίσης να διαβαστεί και ως ποίημα σε μορφή πεζού, ελεγεία και μανιφέστο ελπίδας καθώς ο σύγχρονος άνθρωπος, αποκομμένος από το περιβάλλον αδυνατεί να δει πόσο εξαρτάται από αυτό και όταν το διαπιστώνει είναι πολύ αργά. Ωστόσο τα παιδιά είναι αυτά που μπορούν να αποτελέσουν την ελπίδα.
Η Λιβένα, το κορίτσι που πρωταγωνιστεί στην ιστορία, έχει όνομα που φαίνεται να στοιχίζεται με το ρωμαϊκό ρητό «nomen est omen», δηλαδή ότι το όνομα που φέρει κάποιος είναι και ο οιωνός που καθορίζει την πορεία του στη ζωή. Λιβένα μπορεί να σημαίνει φως, αλλά και λουλούδι αμάραντο ή ακόμα αυτή που ανατέλλει, η λάμπουσα και λευκή και αγαπημένη, αναλόγως την προέλευση της ρίζας από την οποία προέρχεται το όνομα. Έτσι μπορεί η προέλευση να είναι σλάβικη, λατινική ή ακόμα και εβραϊκή. Η σημασία είναι όμως ότι η λέξη φέρει τη σημασία της ελπίδας, του φωτός, της αγάπης. Έτσι η Λιβένα, μαζί με τα υπόλοιπα παιδιά της τολμηρής παρέας αναλαμβάνει να ξαναφέρει τους ανθρώπους από την Κάτω Πόλη στην οποία κατέφυγαν, ξανά στην επιφάνεια, ενώ το Δέντρο στη Μέση, το μοναδικό δέντρο που επιβιώνει στην ιστορία, κρύβει βαθιά στις ρίζες του τα μυστικά της ζωής.
Η ιστορία δεν είναι μόνο ένα πρωτότυπο υπερφυσικό σχεδόν saga. Προβληματίζει τους νέους αναγνώστες για τα σύγχρονα περιβαλλοντικά ζητήματα, για την αξία της πολιτισμικής κληρονομιάς, για τη σημασία της ρίζας και του ριζώματος.
Ο Παπαϊωάννου στο φανταστικό μυθιστόρημα με την ποιητική γοητεία περιλαμβάνει ως ισχυρούς αρμούς με το αλληγορικό στοιχείο και ποιήματα του σημαντικού ποιητή της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς Μάρκου Μέσκου.
Η ιστορία δεν είναι μόνο ένα πρωτότυπο υπερφυσικό σχεδόν saga. Προβληματίζει τους νέους αναγνώστες για τα σύγχρονα περιβαλλοντικά ζητήματα, για την αξία της πολιτισμικής κληρονομιάς, για τη σημασία της ρίζας και του ριζώματος. Εντέλει στο μυθιστόρημα οι υπερφυσικές, λαϊκές δοξασίες, η μυστηριακή ατμόσφαιρα, οι προφητείες και η καθημερινότητα συνθέτουν ένα ιδιαίτερο διηγηματικό χώρο και χρόνο. Όσο ο σύγχρονος τρόπος ζωής αντιδικεί με τη φύση και την παράδοση, την ιστορία του τόπου και την πολιτισμική ταυτότητα, τόσο θα χάνονται στην «κίτρινη» τοξική σκόνη της λήθης κρίσιμες πλευρές της ζωής. Οι αλλαγές της συλλογικής ταυτότητας είναι αναπόφευκτες, το ζητούμενο είναι κατά πόσο τα νέα παιδιά μπορούν να διατηρήσουν τη ρίζα, την καταγωγή, ώστε η πραγματικότητα να μη χάσει την ανθρωπιά της και η ανθρωπότητα ένα μέλλον συμφιλιωμένο με τη φύση, τη λογική και το όνειρο. Οι εικόνες της Μάρια Μπάχα έχουν υψηλό βαθμό ευαισθησίας και συντονίζονται με την ποιητική λογική του μυθιστορήματος.
Τα παιδιά από 9 ετών και πάνω αλλά και αναγνώστες ανεξαρτήτου ηλικίας μπορούν να διαβάσουν και να γοητευτούν από τη μυστηριακή ιστορία της Λιβένας.
*Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.
