Για το βιβλίο γνώσεων για παιδιά «2194 ημέρες πολέμου» της Μαρίζας Ντεκάστρο, σε εικονογράφηση Αχιλλέα Ραζή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
Γράφει η Ελένη Κορόβηλα
Λίγα λόγια για το βιβλίο
Στα βιβλία τεκμηρίωσης και πληροφόρησης προορισμένα για το απαιτητικό κοινό των μαθητών του Γυμνασίου έχει προστεθεί η πιο πρόσφατη συγγραφική δουλειά της Μαρίζας Ντεκάστρο με θέμα τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Με τον τρόπο που χειρίζεται το θέμα στο βιβλίο της 2194 ημέρες πολέμου (εικόνες: Αχιλλέας Ραζής, εκδ. Μεταίχμιο), η παιδαγωγός, συγγραφέας, μεταφράστρια και κριτικός βιβλίων, διαπραγματεύεται ένα υλικό που συντίθεται από ημερομηνίες, κομβικά ιστορικά γεγονότα, και άλλα λιγότερο γνωστά, και παρουσιάζεται μέσα από ποικίλα τεκμήρια (αφίσες, έργα τέχνης κ.ά.) και κείμενα, λογοτεχνικά ή μη.
Πατώντας στις βάσεις του επιτυχημένου συγγραφικού εγχειρήματος 2651 ημέρες δικτατορίας (2018, Μεταίχμιο), όπου η αφορμή ήταν τα προσωπικά της βιώματα από τη δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-1974), αυτή τη φορά η Ντεκάστρο ανατρέχει στα βιώματα μελών της οικογένειάς της και στις αφηγήσεις τους, ειδικά του πατέρα της που τον μνημονεύει στον πρόλογό της. Δημιουργεί έτσι μια ισχυρή σύνδεση με τους αναγνώστες, καθώς κάθε μεταπολεμική γενιά, από την πρώτη μέχρι τα σημερινά παιδιά, αποτελείται από ανθρώπους που άκουσαν τις ιστορίες των δικών τους, διάβασαν πώς ο πόλεμος αποτυπώθηκε στην τέχνη και στη λογοτεχνία, και διδάχθηκαν την ιστορία μέσα από τα σχολικά εγχειρίδια.
Ο πόλεμος ως παγκόσμιο γεγονός
Το βιβλίο καλύπτει τα έξι χρόνια και μία ημέρα από την 1η Σεπτεμβρίου 1939 έως τις 2 Σεπτεμβρίου 1945 που, όπως σημειώνει η συγγραφέας, «σημάδεψαν την ανθρωπότητα». Το αντικείμενό της δεν περιορίζεται στην ελληνική εμπειρία του πολέμου και τη Κατοχής, της αντίστασης και των αμέτρητων ιστοριών ηρωισμού ή ακόμα και ιστοριών που δεν περιποιούν τιμή στους πρωταγωνιστές τους. Η παράθεση των γεγονότων για την Ελλάδα μέσα στο χρονικό αυτό διάστημα εναλλάσσεται με τα γεγονότα και τις εξελίξεις στον Κόσμο και έτσι οι νεαροί αναγνώστες και αναγνώστριες κατανούν τα γεγονότα στην παγκοσμιότητά τους.
Το υλικό της οργανώνεται χρονολογικά. Στα εισαγωγικά κεφάλαια δίνει το περίγραμμα των γεγονότων που αποτέλεσαν τα αίτια του πολέμου, δηλαδή τα όσα σχετίζονται με το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918) –του «Μεγάλου Πολέμου» ή τον «Τελευταίο όλων των πολέμων» («La der des der»), όπως τον αποκάλεσαν οι Γάλλοι (για να διαψευστούν πολύ σύντομα)–, και των χρόνων του Μεσοπολέμου.
Ανάμεσα στα κείμενα και τις εικόνες, μαύρες σελίδες οριοθετούν την έναρξη και τη λήξη του πολέμου στην παγκόσμια κλίμακά του.
Η εξιστόρηση των γεγονότων γίνεται εξ αφορμής και δια κειμένων που λειτουργούν και σαν νέα παράθυρα προς άλλα αναγνώσματα. Για παράδειγμα, όταν αναφέρεται στο ελληνικό 1940 το κάνει παραθέτοντας ένα απόσπασμα από προσωπική μαρτυρία (Ζαχαρίας Σακκής) αλλά και ένα απόσπασμα από το Άξιον Εστί του Ελύτη. Στη συνέχεια, παραθέτει ένα κείμενο σύγχρονης λογοτεχνίας για εφήβους (Όταν έφυγαν τα αγάλματα της Αγγελικής Δαρλάση) ή ακόμη και μιας καταγραφής του Βάρναλη για την καθημερινότητα στα καταφύγια όταν ηχούσαν οι σειρήνες στην Αθήνα .
Ανάμεσα στα κείμενα και τις εικόνες, μαύρες σελίδες οριοθετούν την έναρξη και τη λήξη του πολέμου στην παγκόσμια κλίμακά του. Κάθε χρονολογική ενότητα αναπτύσσεται μέσα από αποσπάσματα που αφορούν την Ελλάδα και εν συνεχεία τον Κόσμο, και ακολουθούν επιγραμματικά τα σημαντικότερα γεγονότα με μια φράση, όπως με την 28η Οκτωβρίου που λιτά ορίζεται ως η μέρα που «η Ιταλία κηρύσσει τον πόλεμο στην Ελλάδα».
Η Ντεκάστρο προσκαλεί τελικά τα παιδιά να περιηγηθούν σε μια μεγάλη πινακοθήκη που έχει χωρέσει στις περίπου 100 σελίδες του βιβλίου της. Η ζωγραφική αποτύπωση των προσώπων και των γεγονότων από τον Αχιλλέα Ραζή κάνει το σύνολο των ιστορικών στιγμών που έχει επιλέξει να αναδείξει η συγγραφέας ως «εκθέματα», πιο ζωντανό και πιο εύληπτο για τους αναγνώστες-περιηγητές σε αυτό.
Την επιστημονική θεώρηση του βιβλίου ανέλαβε η ιστορικός Άννα-Μαρία Δρουμπούκη.
Σε ποιες ηλικίες απευθύνεται
Το βιβλίο προορίζεται για ανάγνωση από μεγάλα παιδιά, από 12 ετών και άνω.
Ποια είναι η συγγραφέας
Η Μαρίζα Ντεκάστρο γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στη Σορβόννη Παιδαγωγικά και Λογοτεχνία για Παιδιά και Νέους. Δίδαξε στην ιδιωτική εκπαίδευση Ιστορία και Λογοτεχνία σε μαθητές του δημοτικού. Έχει γράψει βιβλία γνώσεων για παιδιά, σε θέματα ιστορίας και τέχνης, και μεταφράζει λογοτεχνία για νέους και ενήλικες. Από το 1998 γράφει κριτική παιδικού και εφηβικού βιβλίου σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, της IBBY-Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου και της συντακτικής επιτροπής του ηλεκτρονικού περιοδικού Ο Αναγνώστης.
Βιβλία της έχουν τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων (2006, 2018, 2020, 2023), το Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων της IBBY - Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (2012, 2016, 2021) και το Βραβείο Μετάφρασης Νεανικού Βιβλίου της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας (2014). Αναγράφηκε στον Τιμητικό Πίνακα της IBBY 2016 για τη μετάφραση στα ελληνικά του νεανικού βιβλίου Θαύμα. Βιβλία της περιλαμβάνονται στον κατάλογο White Ravens 2017 και 2018 της Διεθνούς Νεανικής Βιβλιοθήκης του Μονάχου.
Ποιος είναι ο εικονογράφος
O Αχιλλέας Ραζής γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1975. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με καθηγητές τους Τριαντάφυλλο Πατρασκίδη, Μαρτίνο Γαβαθά και Χρόνη Μπότσογλου. Έχει πραγματοποιήσει αρκετές ατομικές εκθέσεις. Με την εικονογράφηση παιδικών βιβλίων ασχολείται επαγγελματικά από το 2016, όταν δημιούργησε μαζί με τη συγγραφέα Αργυρώ Πιπίνη το πολυβραβευμένο βιβλίο Μελάκ, μόνος, (εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, 2016 - Κρατικό Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου, Βραβείο Παιδικού Βιβλίου με εικονογράφηση του περιοδικού ο Αναγνώστης, τιμητική διάκριση The White Ravens 2017). Κάποια άλλα βιβλία του έχουν επίσης διακριθεί και κυρίως αγαπηθεί πολύ. Το silent book του Είναι Τέρας; (εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, 2022) τιμήθηκε με το ειδικό βραβείο σε εικονογράφο από τα βραβεία IBBY 2023 και στα Βραβεία του περιοδικού Ο Αναγνώστης 2023 (εκδόσεις 2022) με το βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου.
Ήταν επίσης στην τιμητική διεθνή λίστα των IBBY (2024) και στη Βραχεία λίστα των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων 2023 (εκδόσεις 2022) στην κατηγορία Εικονογραφημένο Παιδικό Βιβλίο.
Γιατί θα το αγαπήσουν τα παιδιά
Σε μια εποχή που τα παιδιά διψάνε για τεκμηρίωση και την αναζητούν συχνά σε αμφίβολες πηγές, τα παιδιά του Γυμνασίου που θα πιάσουν στα χέρια τους τις 2194 ημέρες πολέμου της Ντεκάστρο θα αγαπήσουν το βιβλίο για το πλήθος των αναφορών και πηγών που θα τους δώσει. Και θα χαρούν την ανάγνωσή του και για κάτι ακόμη: ο λόγος είναι σύντομος και κάθε μια αναφορά, γεγονός ή ιστορία προσώπου, συνδέεται και μια άλλη πτυχή που φτάνει στο σήμερα και αποκαλύπτει προεκτάσεις και συνδέσεις που δεν έχουν σκεφτεί.
Γιατί να το επιλέξουν οι ενήλικες
Εκτός από το να εμβαθύνουν τις γνώσεις τους για τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, θα δώσουν στους προέφηβους και έφηβους αναγνώστες την ευκαιρία να διαβάσουν ένα βιβλίο που σέβεται τις ανάγκες τους για τεκμηριωμένη πληροφόρηση, ενώ ταυτόχρονα τους δείχνει το δρόμο για την ανακάλυψη της λογοτεχνίας ως πηγή κατανόησης του κόσμου μας.
