«Η περιπέτεια ενός ιππότη» του Σπύρου Γιαννακόπουλου – Ιστορίες ιπποσύνης για θαρραλέα παιδιά

Ο ιππότης σύμφωνα με την ηγεμονεύουσα λεξιλογική επεξήγηση είναι τίτλος και αξίωμα ευγενών που μάχονταν έφιπποι και με περισσή γενναιότητα στις μάχες της φεουδαρχικής Ευρώπης, διακρίνονταν και επιβραβεύονταν για αυτό. Μια άλλη οπτική κάνει λόγο για τους περιπλανώμενους πολεμιστές που καθώς ταξίδευαν έφιπποι, συνοδευόμενοι από τον βοηθό τους, από τόπο σε τόπο βοηθούσαν τους ανίσχυρους και τους αδικημένους. Πασίγνωστα εξάλλου είναι τα μοναχικά ιπποτικά τάγματα του Μεσαίωνα, που δραστηριοποιούνταν στη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή αλλά και στη Βόρεια Ευρώπη για λογαριασμό της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας.

Ονόματα όπως: Ιππότες του Ναού, Ιωαννίτες Ιππότες, Τάγμα της Αλκάνταρα κ.α. είναι πολύ γνωστά στην ιστορία της Ευρώπης, ενώ δεν είναι καθόλου αμελητέα η ενασχόληση πλήθους διανοούμενων, ιστορικών, θεατρολόγων, λογοτεχνών, φιλολόγων με τα ιπποτικά ρομαντικά μυθιστορήματα της βυζαντινής δημώδους λογοτεχνίας, με τα αρθουριανά ρομαντικά μυθιστορήματα που αφορούν στους Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης, τα δυτικοευρωπαϊκά μεσαιωνικά άσματα και ρομάντζα.

Η ιδέα της δεσποσύνης, η ιδέα της απρόσιτης αγάπης και της πλήρωσης, (...), παίρνει σε σύγχρονα διηγήματα και ιστορίες διάφορες μορφές [...] 

Το μεγαλειώδες μυθιστόρημα «Δον Κιχώτης» του Μιγκέλ ντε Θερβάντες, που ανήκει στον Κανόνα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, γραμμένο με τη μορφή επεισοδίων κατά την Ισπανική Χρυσή Εποχή των γραμμάτων και των τεχνών, έχει επηρεάσει καθοριστικά την μετέπειτα λογοτεχνική παραγωγή με θέμα την ιπποσύνη, την ιπποτική συμπεριφορά, τη ρομαντική αγάπη, το θάρρος, τη δεσποσύνη κ.λπ.

Και αυτή ακριβώς η ιδέα της δεσποσύνης, η ιδέα της απρόσιτης αγάπης και της πλήρωσης, που συχνά παρουσιαζόταν με την εικόνα μιας ευγενούς γυναικείας φύσης, ικανής ωστόσο να κατακτηθεί διά των ανδραγαθημάτων, παίρνει σε σύγχρονα διηγήματα και ιστορίες διάφορες μορφές, ενώ οι εννοιολογήσεις δεν είναι ποτέ μονοσήμαντες.

Η περιπέτεια ενός ιππότη

Η ιστορία του Σπύρου Γιαννακόπουλου, με την εικονογράφηση της Γεωργίας Ζάχαρη, έχει τίτλο Η περιπέτεια ενός ιππότη και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Ο ήρωας είναι ένας ιππότης χωρίς όνομα, εξάλλου το όνομα δεν έχει τόση σημασία, όσο η περιπέτειά του. Ο ιππότης του Γιαννακόπουλου είναι ένας νεαρός πολεμιστής με πειθαρχία, με ταπεινοφροσύνη και υψηλό αίσθημα καθήκοντος. Στην προσπάθειά του να σώσει τη δική του δεσποσύνη από τον κακό δράκο, να την ελευθερώσει από την αιχμαλωσία της στον μακρινό πύργο όπου βρίσκεται, έρχεται αντιμέτωπος με πλήθος προκλήσεων καθημερινών αλλά και έκτακτων, φανταστικών και πραγματικών. Στην πορεία προς το στόχο, ο ιππότης βοηθάει μικρούς και μεγάλους, ευγενείς και απλούς ανθρώπους. Του αρέσει να διαβάζει, έχει πειθαρχημένη καθημερινότητα, μεριμνά για τα ζώα και τη φύση. Υπηρετεί το αξίωμά του χωρίς φιοριτούρες. Μέσα από την προσφορά βοήθειας στον πλησίον, ο περιπλανώμενος ιππότης είναι αγαπητός. Ωστόσο θεωρώντας ότι ο πύργος και η φυλακισμένη δεσποσύνη είναι ο υπέρτατος σκοπός, επιλέγει στο τέλος της κάθε μέρας το μοναχικό δρόμο. Μέχρι που όταν φτάνει σε αυτό που θεωρούσε ως προορισμό του, ανακαλύπτει ότι όλη η προσπάθειά ήταν μάταιη. Ο πύργος είναι έρημος… Άραγε μήπως δεν υπήρξε ποτέ δεσποσύνη ή μήπως ο ίδιος άργησε;

Το παραμύθι είναι γραμμένο με απλότητα αλλά όχι ρηχότητα. Τα λόγια είναι επιλεγμένα με προσοχή και φειδώ.

Αλλά αν η «Ιθάκη» είναι σημαντική, πιο σπουδαία είναι η πορεία. Και οι άνθρωποι που βοηθήθηκαν από τον ιππότη είναι αυτοί που θα του δείξουν τη δύναμη και τη ζεστασιά της ουσιαστικής κοινωνίας, της πραγματικής «πατρίδας». Και μέσα από αυτή την καθημερινή γιορτή της συναγροίκησης θα βρει εντέλει τη δική του αγάπη στο πρόσωπο μιας πραγματικής δέσποινας, και όχι μια ονειροφαντασία.

Έτσι, μπορεί η ιστορία να διαβάζεται γρήγορα, αν όμως ο αναγνώστης εστιάσει σε κάθε σελίδα, θα ξεδιπλωθεί το παραστασιακό δυναμικό του παραμυθιού.

Το παραμύθι είναι γραμμένο με απλότητα αλλά όχι ρηχότητα. Τα λόγια είναι επιλεγμένα με προσοχή και φειδώ. Έτσι μια σελίδα μπορεί μεν να έχει μια ή δυο προτάσεις, η διηγηματική τους ισχύ ωστόσο είναι πολύ μεγαλύτερη. Το μικρό βιβλίο έχει τη δομή σεναρίου, ένα score κατά την αμερικανική ορολογία, όπου λόγος και εικόνα συγκροτούν τη ραχοκοκαλιά της ιστορίας που προορίζεται για να παρασταθεί, είτε θεατρικά είτε κινηματογραφικά. Έτσι, μπορεί η ιστορία να διαβάζεται γρήγορα, αν όμως ο αναγνώστης εστιάσει σε κάθε σελίδα, θα ξεδιπλωθεί το παραστασιακό δυναμικό του παραμυθιού. Σε αυτό παίζει ιδιαίτερο ρόλο η καθαρή εικονογράφηση της Ζάχαρη. Χρησιμοποιώντας διαυγές σχέδιο και χρωματικές γκάμες με συμπληρωματικότητα, αρμονία ή αντίθεση, αλλά κυρίως προσέχοντας πότε θα αφήσει αποχρωματισμένο κάποιο κομμάτι της σελίδας, δημιουργεί ένα δεύτερο και τρίτο επίπεδο χώρου και ερμηνείας.

Η εικονογραφική ευαισθησία βρίσκεται σε αρμονία με την κειμενική λιτότητα, καθώς ερμηνεύει πολλαπλώς τον μετρημένο λόγο. Από την άλλη πλευρά, ο χώρος που ανήκει στη λευκή επικράτεια του σχεδίου, είναι σαν να καλεί του μικρούς αναγνώστες (ειδικά τα παιδιά του δημοτικού) να συμμετέχουν ενεργά στη σκηνοθεσία της ιστορίας, να τολμήσουν τη δική τους παρέμβαση επάνω στο εικονογραφικό πεδίο.

Ο Σπύρος Γιαννακόπουλος γεννήθηκε το 1981 στην Αθήνα και σπούδασε στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Άλλα βιβλία του είναι: «Ο Τρύφωνας από τη Δρακολανδία», «Το κορίτσι με το ξύλινο σπαθί», «Πορτοκαλάδα με ανθρακικό», «Ο Μασκοφόρος Εκδικητής», «Νάνσι», «Αλλόκοσμος επισκέπτης», «Το αγόρι που πετάει», «Ο μονόκερος» και «Στο δάσος» (κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Πατάκη).

Επίσης, λόγω του σχήματος: κείμενο-εικόνα-σκηνοθετική προοπτική, η ιστορία λειτουργεί διττά: α) ενεργοποιεί τον αναγνώστη και τον ωθεί να παραλάβει το διηγηματικό κομμάτι ως μια κινηματογραφική-θεατρική σεκάνς και να δράσει και ο ίδιος σε επίπεδο μετα-ανάγνωσης, β) το παραμύθι ως θεατρική ύλη αποκτά δυναμική και εντός του πλαισίου της θεατρικής αγωγής, καθώς η κάθε σελίδα προσφέρεται για θεατρικό παιχνίδι, ερμηνευτικές ασκήσεις καθώς επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρώτη ύλη σε μικτά καλλιτεχνικά εργαστήρια δραστηριοτήτων, με στόχο την εργασία και την αναπλαισίωση της ιστορίας με εκπαιδευτικούς όρους.

Η Γεωργία Ζάχαρη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1994. Σπούδασε Ιστορία Τέχνης στην ΑΣΚΤ, όπου έκανε την πτυχιακή της πάνω στα ελληνικά κόμικς και το αστικό τοπίο. Tο 2018 κέρδισε το βραβείο Καλύτερου Πρωτοεμφανιζόμενου Καλλιτέχνη στα Ελληνικά Βραβεία Κόμικς.

Η περιπέτεια ενός ιππότη, είναι μια τρυφερή ιστορία αυτογνωσίας. Μια περιπέτεια κατάκτησης της σχέσης με τον άλλο μέσα από δοκιμασίες, αποτυχίες και επιτυχίες. Η βασιλική οδός προς την προσωπική ολοκλήρωση είναι μόνο μέσα από την κοινωνία με τους άλλους. Και αυτή η στάση ζωής που γίνεται όλο και πιο δύσκολη επιλογή εξαιτίας των σύγχρονων προκλήσεων, σίγουρα θέλει τόλμη περισσή, καρδιά ανοιχτή και πραγματική ιπποσύνη.

*Η Ελευθερία Ράπτου είναι Θεατρολόγος-εκπαιδευτικός. Κριτικός θεάτρου, Υπ. Διδάκτωρ ΕΜΠ