Ο παιδοψυχολόγος και σύμβουλος γονέων Ιωάννης Γλωσσόπουλος μιλά για την γονεϊκότητα και τις μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γονείς σήμερα, αλλά και για το «Θα σε περιμένω», το πρώτο του βιβλίο για παιδιά που μόλις κυκλοφόρησε (εικονογράφηση: Γιάννης Σκουλούδης, εκδ. Διόπτρα).
Συνέντευξη στην Ελεάνα Κολοβού
Από το 2020 δημιουργός του Kidnest, μιας κοινότητας που προσφέρει δια ζώσης και online συμβουλευτική και σεμινάρια σε γονείς, αλλά και της ομάδας κουκλοθεάτρου για παιδιά «Ονειροβάτες» (από το 2011), ο Ιωάννης Γλωσσόπουλος στο εικονογραφημένο παραμύθι του Θα σε περιμένω (εικονογράφηση Γιάννης Σκουλούδης, εκδ. Διόπτρα), προσεγγίζει με τρυφερότητα τη δημιουργία του αδελφικού δεσμού και το πώς μπορούν οι γονείς να τον ενισχύσουν.
Η ιστορία του μικρού Ορφέα, που περιμένει με αγάπη και ανυπομονησία να γεννηθεί το αδελφάκι του, εμπλουτίζεται και με σημαντικές συμβουλές του ειδικού προς τους γονείς σχετικά με την διαχείριση αυτής της αλλαγής. Θα ακολουθήσουν και άλλα ακόμα βιβλία με ήρωα τον μικρό Ορφέα, από τις ίδιες εκδόσεις.
Με ποια κριτήρια επιλέξατε για το πρώτο σας βιβλίο το θέμα της διαχείρισης της έλευσης νέου μέλους στην οικογένεια;
Το θέμα προέκυψε ουσιαστικά από την ορμή των ίδιων των γονέων που συμβουλεύω. Το παραμύθι βγήκε μέσα από όλες τις απορίες, τα άγχη και τις ανησυχίες που έχουν οι γονείς σχετικά με το πώς θα καλωσορίσουν ένα νέο μέλος στην οικογένεια, πώς θα προετοιμάσουν το πρώτο μέλος, αλλά απευθύνεται και σε όλους τους γονείς που έχουν θέματα με τους αδελφικούς δεσμούς. Το παραμύθι αυτό το θεωρώ ως ένα εργαλείο, βασικό όπλο στην φαρέτρα των γονέων και κάθε ανθρώπου που είναι δίπλα στα παιδιά που βιώνουν αυτή την κατάσταση.
Υπάρχει, όμως, και μια πολύ μεγάλη μερίδα γονέων που δυσκολεύεται, καθώς έχει την -λανθασμένη κατ’εμέ- αντίληψη πως πρέπει να κρατούν το παιδί τους χαρούμενο συνέχεια.
Πόσο δεκτικοί είναι οι γονείς στο να εφαρμόσουν τις συμβουλές που τους προσφέρετε για το συγκεκριμένο ζήτημα;
Υπάρχουν γονείς οι οποίοι ακολουθούν την αυθεντία, που όντως ακούνε έναν άνθρωπο που νιώθουν ότι τους καταλαβαίνει. Υπάρχει, όμως, και μια πολύ μεγάλη μερίδα γονέων που δυσκολεύεται, καθώς έχει την -λανθασμένη κατ’εμέ- αντίληψη πως πρέπει να κρατούν το παιδί τους χαρούμενο συνέχεια. Αυτή η αντίληψη έρχεται σε πολύ μεγάλη σύγκρουση με το τι πραγματικά συμβαίνει. Δηλαδή θεωρούν πως το παιδί δεν πρέπει να στενοχωρηθεί, δίνουν στο παιδί μια πολύ ρομαντική εικόνα της ζωής και έχουν την πεποίθηση ότι το παιδί δεν θα ζηλεύει, δεν θα κλάψει, κλπ.
Πού πιστεύετε πως οφείλεται αυτό;
Εν μέρει αυτή η άποψη προέρχεται από τις τύψεις και τις ενοχές που έχουν οι γονείς. Ενοχές απόφασης και πληγής που οι ίδιοι θεωρούν ότι θα προκαλέσουν στο παιδί τους. Αυτό, όμως, «παίζει» μόνο στο μυαλό του γονέα, το παιδί δεν το βλέπει έτσι. Εννοείται πως το παιδί κατά την έλευση του νέου μέλους θα έχει αρνητικά συναισθήματα, ζήλια, στενοχώρια, είναι μια διχοτόμηση της προσοχής του γονέα, κάτι τρομερά σημαντικό για ένα παιδί. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν μπορεί η οικογένεια να γίνει μία φωλιά, που θα χωρέσει όλα τα παιδιά που υπάρχουν εκεί.
Το βιβλίο συναντά τον μικρό Ορφέα και την οικογένειά του, πριν ακόμα γεννηθεί το αδελφάκι. Για ποιους λόγους «φωτίζετε» αυτή την χρονική περίοδο;
Το προσέγγισα έτσι ώστε να μπορέσουν οι γονείς να μιλήσουν ανοιχτά και να δείξουν ότι ουσιαστικά τώρα το σπίτι μας πρόκειται να μεγαλώσει, η φωλιά μας θα μεγαλώσει και θα μας χωράει μέσα ολόκληρους. Δηλαδή η φωλιά μας είναι ένα μέρος που χωράμε όλοι μας.
Αναφέρετε στο βιβλίο πόσο σημαντικό είναι να βοηθάμε τα παιδιά, στο θέμα αυτό αλλά και γενικότερα, να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Ποιες είναι οι συμβουλές που δίνετε στους γονείς για να το πετύχουν;
Ξεκινάμε με το ρητό, «έχουμε δύο αυτιά για να ακούμε, ένα στόμα για να μιλάμε»: ακούμε περισσότερο, μιλάμε λιγότερο. Αν ο γονέας μπορέσει να ακούσει λίγο περισσότερο, για να καταλάβει παρά για να απαντήσει, τότε λύσαμε όλο το ζήτημα. Αυτό ως τροφή για σκέψη!
Το ζήτημα των αδελφικών σχέσεων απασχολεί τους γονείς και στα μετέπειτα χρόνια; Τους προβληματίζουν οι σχέσεις των παιδιών τους;
Βέβαια, η κλασική ερώτηση που λαμβάνω από τους γονείς είναι αν χάθηκε το τρένο των αδελφικών σχέσεων! Δεν χάνεται το τρένο στον αδελφικό δεσμό ποτέ. Είναι ένα πολύ μεγάλο ζήτημα που αντιμετωπίζουν οι γονείς, το να αγαπιούνται τα αδέρφια, όπως και το κομμάτι της επίλυσης των συγκρούσεων των αδελφών. Οι γονείς θα πρέπει να προσέξουν τις διακρίσεις ανάμεσα στα παιδιά, δηλαδή το πόσο διαφορετικά προσεγγίζουν τα παιδιά. Αν οι γονείς έχουν πείσμα και την πεποίθηση ότι πρέπει να κάνουν τη σκληρή δουλειά, δεν χάνεται το τρένο.
Είστε ιδιαίτερα ενεργός στα social media. Ποιο είναι το ζήτημα που «καίει» τους γονείς και τίθεται ξανά και ξανά;
Τρία είναι τα βασικά ζητήματα: «το παιδί μου δεν με ακούει», «το παιδί μου χτυπάει», «πώς θα βάλω όρια στο παιδί μου;» Αυτά επανέρχονται διαρκώς και εύλογα. Είναι, βέβαια, ζητήματα τα οποία δεν αντιμετωπίζονται με μια γρήγορη απάντηση– το ίδιο έντονο συναίσθημα, πχ ο θυμός, μπορεί να έχει προκληθεί από πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Εκείνους πρέπει να εντοπίσουμε και να αντιμετωπίσουμε.
Αναφορικά με τα όρια, πού πιστεύετε πως έγκειται η δυσκολία των γονέων να τα εφαρμόσουν;
Η δυσκολία στα όρια, με απλά λόγια, έγκειται στο ότι ο γονέας δεν μπορεί να καταλάβει τον διπλό ρόλο που έχει. Από την μία έχει τον ρόλο του καθοδηγητή, του μέντορα, του συναισθηματικού προπονητή, ο οποίος με κατανόηση, τρυφερότητα και αγάπη πρέπει να σκύψει πάνω στο συναίσθημα ενός παιδιού. Και από την άλλη πλευρά, υπάρχει η οριοθέτηση. Ένας γονέας είναι υποχρεωμένος να μάθει στο παιδί του τα όρια και τα στεγανά του πραγματικού κόσμου. Ερχόμαστε και πάλι στο σημείο της εξάρτησης από τη χαρά. Θεωρούμε ότι αν ένα παιδί δυσαρεστηθεί, κάτι δεν κάνουμε καλά, το οποίο δεν ισχύει.
Αυτό πιστεύετε ότι συνδέεται και με τα βιώματα των ίδιων των γονέων;
Απολύτως. Η προσωπική ιστορία είναι το πιο σημαντικό. Γιατί στην γονεϊκότητα όλα έχουν να κάνουν με εσένα, τον γονέα. Παίζει ρόλο και η ιδιοσυγκρασία του παιδιού, η συμπεριφορά του και ο τρόπος που αντιλαμβάνεται τον κόσμο, αλλά για μένα πολύ μεγαλύτερο ρόλο παίζει η ψυχική ανθεκτικότητα και η ανασκόπηση της προσωπικής ιστορίας του κάθε γονέα. Δεν γίνεται να μην κοιτάξουμε την προσωπική μας ιστορία και έπειτα να οριοθετήσουμε. Δεν γίνεται να ζητάμε συμβουλές, χωρίς πρώτα να γνωρίζουμε εμάς τους ίδιους.
Πρόσφατη αμερικανική έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το «στρες των γονέων» (parental stress) θεωρείται επιδημία, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τη δημόσια υγεία.
Αντιλαμβάνονται οι γονείς αυτή τη διάσταση όταν τους την επικοινωνείτε;
Δύσκολα! Υπάρχει σίγουρα ένα πολύ μεγάλο ποσοστό γονέων που το έχουν αντιληφθεί και έχουν ασχοληθεί με τον εαυτό τους, ας μην είμαι πεσιμιστής. Αλλά η γενική μου άποψη είναι πως λόγω του φρενήρη ρυθμού της ζωής, των πολλών υποχρεώσεων και του έντονου γονεϊκού στρες, δεν μπορούμε να κοιτάξουμε εμάς τους ίδιους οι γονείς, τον εαυτό μας. Πρόσφατη αμερικανική έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το «στρες των γονέων» (parental stress) θεωρείται επιδημία, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τη δημόσια υγεία.
Αυτό που θέλω να περάσω στους γονείς είναι πως η γονεϊκότητα είναι μια προσωπική πρόκληση. Αν ποτέ σου δεν κοίταξες εσένα, κι αν ποτέ σου δεν έδωσες χώρο στην προσωπική σου αυτοβελτίωση, ήρθε η ώρα να το κάνεις.
Δεν υπάρχει ενδεχομένως και μια άρνηση των γονέων; Πως δεν πηγάζει από εμένα το όποιο ζήτημα με το παιδί;
Σαφώς συμβαίνει και αυτό, είναι πολυπαραγοντικό το ζήτημα. Έχει να κάνει και με το πόσο ψάχνεται ένας άνθρωπος για τη ζωή. Κάτι που δεν σταματάει ποτέ, δεν γνωρίζεις τον εαυτό σου καλά στα 35 και τέλος. Εξελίσσεσαι, είσαι ένας ζωντανός οργανισμός. Κάθε μέρα μαθαίνεις, από τον εαυτό σου, από το παιδί σου. Αυτό που θέλω να περάσω στους γονείς είναι πως η γονεϊκότητα είναι μια προσωπική πρόκληση. Αν ποτέ σου δεν κοίταξες εσένα, κι αν ποτέ σου δεν έδωσες χώρο στην προσωπική σου αυτοβελτίωση, ήρθε η ώρα να το κάνεις. Και το παιδί σου είναι εδώ για αυτό.
Το τελευταίο διάστημα παρατηρούμε αύξηση στα περιστατικά βίας ανάμεσα σε παιδιά, και μάλιστα σε όλο και μικρότερης ηλικίας, στην προεφηβεία πλέον. Ποια θεωρείτε πως θα έπρεπε να είναι η στάση των γονέων απέναντι στο παιδί τους;
Ερχόμαστε πάλι στο θέμα της υποστήριξης του παιδιού, που εμπεριέχει ενσυναίσθηση, ακρόαση, εμπλοκή στη ζωή του παιδιού. Ο κόσμος του παιδιού αποτελείται από πολλά συστήματα. Της οικογένειας, το φιλικό, του σχολείου. Σίγουρα, λοιπόν, πρέπει να έχουμε εμπλοκή σε όλα τα συστήματα. Βλέπω συχνά γονείς αδιάφορους ως προς το σχολείο, κι αυτό θεωρώ πως είναι πολύ μεγάλο ζήτημα. Δεν ασχολούμαστε με τις νύξεις των εκπαιδευτικών σχετικά με πράγματα που μπορεί να κάνουν τα παιδιά. Ή δεν ασχολούμαστε με τις ενημερώσεις και τον κοινωνικό περίγυρο του σχολείου, δεν ξέρουμε το παιδί μας με ποιον κάνει παρέα, το κρίνουμε όμως για τις επιλογές του και το ανακρίνουμε. Οπότε αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένας ενεργός γονέας. Ο ενεργός γονέας, ακούει, εμπλέκεται στη ζωή του παιδιού και του δίνει χώρο να μιλήσει και να εκφραστεί.
＊Η ΕΛΕΑΝΑ ΚΟΛΟΒΟΥ είναι δημοσιογράφος.
