«Όλη μου η οργή» της Σάμπα Ταχίρ (κριτική) – Ένα αιχμηρό βιβλίο για την απώλεια, το φόβο και την αγάπη στην εφηβεία

«Αυτά τα δύο ήταν μικρά, προσεκτικά πουλάκια, που τιτίβιζαν σε μία γλώσσα που μόνο εκείνα ήξεραν. Μια γλώσσα πόνου και μνήμης.»

Ο Σαλ και η Νουρ οι ήρωες της Σάμπα Ταχίρ στο μυθιστόρημά της Όλη μου η οργή (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Διόπτρα), συμμαθητές και φίλοι από τα έξι τους, τώρα τελειώνουν το λύκειο. Ονειρεύονται να σπουδάσουν και να φύγουν από το Τζούνιπερ, τη μικρή πόλη στην έρημο της Σιέρρα Νεβάδα, όπου κατοικούν. Κι οι δύο έχουν καταγωγή από το Πακιστάν, όμως μεγαλώνουν μακριά από την πατρίδα τους. Οι γονείς του Σαλ πλέον διατηρούν ένα μοτέλ κοντά στη βάση του Τζούνιπερ, και η Νουρ δουλεύει στην κάβα του θείου της, του ανθρώπου που την έσωσε όταν ένας σεισμός γκρέμισε τα σπίτια του χωριού της στο Πακιστάν και σκοτώθηκαν όλοι οι δικοί της.

Ξένοι στη χώρα που μεγαλώνουν και θύματα συστηματικής κακοποίησης

Οι δύο έφηβοι νιώθουν ξένοι σ’ αυτή τη χώρα. Οι συμμαθητές τους τους αγνοούν, τους κοροϊδεύουν, τους απειλούν, τους εκφοβίζουν. Εκείνοι προσπαθούν με κάθε τρόπο να ενταχθούν και να χαράξουν έναν δρόμο, όμως δεν έχουν σε τίποτα την τύχη με το μέρος τους.

Ο πατέρας του Σαλ είναι αλκοολικός και, όταν η μητέρα του πεθαίνει από βαρειά νεφρική ανεπάρκεια, ο Σαλ καλείται να βρει τρόπο να διατηρήσει την οικογενειακή επιχείρηση και να ξοφλήσει τα χρέη που έχουν σωρευτεί, εγκαταλείποντας τα όνειρα για σπουδές. Στη ζωή του Σαλ υπάρχει όμως και η σκιά ενός τραύματος από την πρώιμη παιδική του ηλικία, που αν και το έχει απωθήσει, επηρεάζει τη συμπεριφορά και τις σχέσεις του.

Αλλά και η Νουρ, κακοποιείται συστηματικά από τον θείο της, ο οποίος της καταλογίζει το ότι εγκατέλειψε τις δικές του σπουδές για να τη φροντίσει. Εκείνη δεν μιλάει σε κανέναν για τη συμπεριφορά του, γιατί νιώθει υποχρέωση απέναντί του. Κάθε φορά που την χτυπάει επαναλαμβάνει μέσα της την ιστορία της διάσωσής της, θέλοντας με έναν τρόπο να του δώσει κάποιο ελαφρυντικό.

Δύο είναι οι βασικοί άξονες του κειμένου: η απώλεια και ο θυμός, τα οποία και συνδέονται στενά. Οι δύο νέοι έχουν χάσει τον έναν ή και τους δύο γονείς και δεν μπορούν να επισκεφτούν την πατρίδα των γονιών και των παππούδων τους.

Πνίγει τον θυμό της γιατί φοβάται, και έχει πάντα στο σακίδιό της τα απαραίτητα, σε περίπτωση που αποφασίσει να μην ξαναγυρίσει στο σπίτι. Ευτυχώς όμως υπάρχει η μουσική. Η Νουρ κυκλοφορεί συνεχώς με τα ακουστικά στα αυτιά της, και επιλέγει να ακούει κομμάτια που την εκφράζουν και συμβαδίζουν με τη διάθεσή της. Τα τραγούδια τη βοηθούν να καταλαβαίνει τη ζωή.

Σε αυτό το ζοφερό περιβάλλον όμως, ο Σαλ και η Νουρ έχουν ο ένας τον άλλον και μαζί μπορούν και είναι ευτυχισμένοι. Είναι δυο έφηβοι που μιλούν μεταξύ τους για τα πάντα, καταλαβαίνονται, ξέρουν τι πρέπει να κάνουν για να νιώσει ο άλλος καλύτερα. Η σχέση τους είναι παραπάνω από φιλία, είναι οικογένεια, είναι πατρίδα. Η σχέση αυτή όμως δοκιμάζεται όταν ξεσπά μεταξύ τους ένας Καυγάς με Κ κεφαλαίο, και κλονίζεται ακόμα περισσότερο όταν ο Σαλ, στην προσπάθειά του να πληρώσει τα χρέη του μοτέλ μπλέκει άσχημα και μπλέκει άθελά του και τη Νουρ. Εκείνη απογοητεύεται, θυμώνει και πονάει, γιατί νιώθει προδομένη από τον μοναδικό άνθρωπο που εμπιστευόταν.

Η τέχνη του να αποδέχεσαι την απώλεια

Δύο είναι οι βασικοί άξονες του κειμένου: η απώλεια και ο θυμός, τα οποία και συνδέονται στενά. Οι δύο νέοι έχουν χάσει τον έναν ή και τους δύο γονείς, δεν μπορούν να επισκεφτούν την πατρίδα των γονιών και των παππούδων τους, άρα νιώθουν να μην έχουν ρίζες, είναι ανεπιθύμητοι στο Τζούνιπερ, τα σχέδια και τα όνειρά τους έχουν γκρεμιστεί.

Είναι θυμωμένοι με όλους και με όλα. Ο Σαλ είναι θυμωμένος με τον πατέρα του που συνεχίζει να πίνει και δεν τον βοηθάει στο μοτέλ, με τη μάνα του που δεν πρόσεχε την υγεία της και κατέληξε να χάσει τη ζωή της. Η Νουρ είναι θυμωμένη με τον θείο της που τη χτυπάει και δεν την αφήνει να σπουδάσει, με τον Σαλ που της είπε ψέματα και την έμπλεξε.

Η Sabaa Tahir μεγάλωσε στην Έρημο Μοχάβε της Καλιφόρνια. Ξεκίνησε να γράφει τη σειρά βιβλίων An Ember in the Ashes ενώ εργαζόταν τις νύχτες ως συντάκτρια σε εφημερίδα. Tο πρώτο βιβλίο της σειράς θεωρήθηκε από το Time ένα από τα 100 καλύτερα young adult βιβλία όλων των εποχών. Το τελευταίο της μυθιστόρημα, Όλη μου η Οργή, κέρδισε το National Book Award στην κατηγορία Young People’s Literature, έγινε αμέσως best seller στους New York Times και κέρδισε οκτώ starred reviews.

Κι οι δύο είναι θυμωμένοι με τον τρόπο που τους φέρονται οι συμμαθητές τους, με τον ρατσισμό και τις αδικίες που υφίστανται, με τις ελάχιστες ευκαιρίες που βλέπουν στον δρόμο τους. Όμως, επειδή κανείς από τους δύο δεν εκφράζει τον θυμό του, ο θυμός αυτός εξελίσσεται σε οργή. Μια οργή που, από ένα σημείο και μετά, τους πεισμώνει και λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη να παλέψουν ακόμα περισσότερο για τους στόχους τους.

Ο Σαλ, η Νουρ και η Μισμπά, η μητέρα του Σαλ είναι οι τρεις αφηγητές της ιστορίας, οι οποίοι παίρνουν εναλλάξ τον λόγο και παραθέτουν τα γεγονότα μέσα από τη δική τους ματιά.

Ο Σαλ, η Νουρ και η Μισμπά, η μητέρα του Σαλ είναι οι τρεις αφηγητές της ιστορίας, οι οποίοι παίρνουν εναλλάξ τον λόγο και παραθέτουν τα γεγονότα μέσα από τη δική τους ματιά.

Αποσπάσματα από το ποίημα της Ελίζαμπεθ Μπίσοπ «Μία τέχνη», προλογίζουν το κάθε κεφάλαιο του βιβλίου. Το κάθε ποίημα αποτελεί και το θέμα μιας εργασίας της Νουρ, όπου πρέπει να αναλύσει την τέχνη του να χρησιμοποιεί κανείς κάθε είδους απώλεια για να προχωρήσει παρακάτω. Είναι ακριβώς αυτό που εφαρμόζουν οι δύο νέοι στη ζωή τους: μέσα από τις απώλειες αποκτούν γνώση, γίνονται επίμονοι και δημιουργικοί, γιατί πρέπει να επιβιώσουν. Γιατί αξίζουν κάτι καλύτερο. 

Καταπιεσμένα συναισθήματα

Καταπιεσμένα συναισθήματα, σχέσεις που δοκιμάζονται, άνθρωποι που παλεύουν και διεκδικούν μια καλύτερη μοίρα. Μια συγκινητική ιστορία που καθηλώνει τον αναγνώστη με τον ταχύτατο ρυθμό και τη συναρπαστική της αφήγηση. Λόγος ουσιώδης και αιχμηρός, που περιγράφει την οδύνη και τον πόνο λιτά, αφαιρετικά, υπαινικτικά. Δύο νέοι που ενηλικιώνονται μέσα στη θλίψη και στον φόβο, και πάντα στο περιθώριο, αλλά δεν σταματούν να παλεύουν.

Το μυθιστόρημα της Ταχίρ είναι ένα βιβλίο για την απώλεια, για την απελπισία και τον φόβο, για την αγάπη και τη συγχώρεση, για τη δύναμη της ψυχής και το θάρρος να συνεχίζεις, όταν η προσπάθεια είναι η μόνη επιλογή που αφήνεις στον εαυτό σου. Ένα βιβλίο για την ανάγκη του ανήκειν, για τη σημασία της συγχώρεσης, και για τον θυμό, που μπορεί να νικηθεί μόνο από την αγάπη. Ένα βιβλίο γεμάτο μουσική.

Η συγγραφέας έχει βιώσει πολλά από αυτά που παραθέτει στο βιβλίο. Κατάγεται κι εκείνη από το Πακιστάν και μεγάλωσε στο μοτέλ της οικογένειάς της στην έρημο Μοχάβε της Καλιφόρνιας. Στο σχολείο την αντιμετώπιζαν ως ξένη. Κανείς δεν πρόφερε σωστά το όνομά της, όλοι ήταν επιφυλακτικοί, ή και εχθρικοί απέναντί της. Είχε δεχθεί απειλές, είχε νιώσει περιφρόνηση. Θέλησε λοιπόν να αποτυπώσει αυτά της τα βιώματα, με εντυπωσιακή ζωντάνια και αμεσότητα, δίνοντας ταυτόχρονα φωνή σε αμέτρητους άλλους ανθρώπους που εγκαταλείπουν τη χώρα τους κυνηγώντας το όνειρό τους και να μιλήσει για τις δυσκολίες που περνούν, για το πείσμα και τη δύναμη που διαθέτουν, αλλά και για το τι είναι διατεθειμένοι να χάσουν προκειμένου να πραγματοποιήσουν το όνειρό τους.

Η μετάφραση της Χριστίνας Σωτηροπούλου αναδεικνύει τον κοφτερό λόγο και τη γοητεία του κειμένου.

^＊Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Θα επιβιώσω. Θα ζήσω. Αλλά έχω ένα κενό μέσα μου που δεν θα γεμίσει ποτέ. Ίσως γι’ αυτό οι άνθρωποι πεθαίνουν σε μεγάλη ηλικία. Ίσως να μπορούσαμε να ζήσουμε για πάντα, αν δεν αγαπούσαμε τόσο ολοκληρωτικά. Αλλά αγαπάμε. Και μέχρι να έρθουν τα γηρατειά, είμαστε γεμάτοι τρύπες, τόσο πολλές, που δυσκολευόμαστε να ανασάνουμε. Τόσο πολλές, που τα σωθικά μας δεν είναι πια δικά μας. Είμαστε μόνο ένα μεγάλο κενό που περιμένει το σκοτάδι για να γεμίσει. Που περιμένει να ελευθερωθεί.»