AIOLOS PAPATHEODWROU TSITSIMPOS 728

Για το θεατρικό έργο για παιδιά «Ο Τσιτσιμπός» της Έφης Παπαθεοδώρου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αίολος. 

Γράφει η Ελευθερία Ράπτου

Η συγγραφή θεατρικού έργου δεν είναι εύκολη υπόθεση. Επιλογή φόρμας, συγκρότηση υπόθεσης, πλάσιμο χαρακτήρων, ύφος, δραματικότητα ή έκλειψη αυτής προς όφελος της επιτελεστικής φαινομενικότητας, στήσιμο δραματικών συγκρούσεων, συναισθηματικών, ψυχολογικών ημιτονίων, είναι μερικές από τις συντεταγμένες που ο δραματικός συγγραφέας χρειάζεται να λάβει υπόψη του, να ακολουθήσει ή ακόμα και να αποδομήσει. Ζητήματα διηγηματικών, χωρικών, χρονικών παραμέτρων, σκηνικές οδηγίες, αλλά και ρυθμός, παύσεις, συνέχειες, μπορούν να απογειώσουν ένα έργο, αλλά και να το γειώσουν ανεπιστρεπτί. Ωστόσο ένα δραματικό κείμενο δεν μπορεί παρά να ολοκληρώνεται ξανά και ξανά, κάθε φορά, πάνω στη σκηνή. Επομένως, αποτελεί την κρίσιμη μεν αλλά όχι την τελική ύλη, στο βαθμό που πάντα η παράσταση και οι δικές της συνιστώσες θα το δικαιώσουν ή όχι. Η δραματουργία έχει εμπλουτίσει τον λογοτεχνικό κανόνα με αριστουργήματα που διαβάζονται ανεξαρτήτως της θεατρικής επιτέλεσης, ωστόσο η θεατρικότητα –με την ευρύτερη έννοια του όρου–, ή καλύτερα η δυνάμει θεατρικότητα, σε όλες της τις εκδοχές, δεν παύει να είναι ο άξονας περιστροφής για ένα έργο που φιλοδοξεί να ανέβει στη σκηνή.

[...] η συγγραφή θεατρικών έργων για παιδιά και εφήβους δεν είναι τόσο μεγάλη, αλλά ούτε φυσικά και εύκολη υπόθεση. Στον όρο «συγγραφή», θα μπορούσαμε να περιλάβουμε και διασκευές παραμυθιών, μύθων, δημοτικών τραγουδιών, αλλά και πεζογραφημάτων, [...]

Στην περίπτωση των δραματικών κειμένων που αφορούν το θέατρο για παιδιά και εφήβους, η συγγραφή παραμετροποιείται ακόμη περισσότερο. Η απεύθυνση στο παιδικό και στο εφηβικό κοινό έχει κάποιες ορίζουσες που δεν είναι εύκολο ή συχνά δεν είναι δόκιμο να παραληφθούν. Η ηλικία του κοινού και ο βαθμός ωριμότητας, η θεματολογία, το ύφος και η δομή, η ανοικτότητα σε ποικίλες σκηνοθετικές αναγνώσεις, αλλά και οι υφολογικές και δομικές δυνατότητες, ώστε το θεατρικό κείμενο να μπορέσει να κατοικήσει πέρα από τη σκηνή, στη σχολική τάξη, στη θεατρική αγωγή, στο θεατρικό παιχνίδι και στα θεατρικά διδακτικά σενάρια ή σε σενάρια συνδιδασκαλίας, είναι άξονες για τη σύνθεση ενός σύγχρονου δραματικού κειμένου για παιδιά και εφήβους. Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί η συγγραφή θεατρικών έργων για παιδιά και εφήβους δεν είναι τόσο μεγάλη, αλλά ούτε φυσικά και εύκολη υπόθεση. Στον όρο «συγγραφή», θα μπορούσαμε να περιλάβουμε και διασκευές παραμυθιών, μύθων, δημοτικών τραγουδιών, αλλά και πεζογραφημάτων, μια και η εν λόγω διαδικασία είναι εκ των πραγμάτων συγγραφική διαδικασία με ιδιαίτερες λειτουργίες οικειοποίησης, αποδόμησης, μεταδόμησης, διακειμενικότητας.

Ένα ορφανό με το παρανόμι Τσιτσιμπός

Στην περίπτωση του θεατρικού έργου για παιδιά, με τον τίτλο Ο Τσιτσιμπός (εκδόσεις Αίολος), η συγγραφέας και καταξιωμένη ηθοποιός Έφη Παπαθεοδώρου, επιλέγει την κλασική θεατρική φόρμα ενός έργου που διαιρείται σε μέρη-πράξεις και σκηνές.

(...) στην πλοκή παίρνει μέρος μια Καρακάξα με ανθρώπινη λαλιά και ένα μαγικό Τζίνι, που όταν απελευθερωθεί με τη βοήθεια του Τσιτσιμπού, γίνεται ο φορέας της αγαθής τύχης του παιδιού.

Στα τρία μέρη του έργου και στις συνολικά εικοσιπέντε σκηνές, εκτυλίσσεται η ιστορία ενός ορφανού παιδιού με το παρανόμι Τσιτσιμπός. Το μικρό ορφανό αγόρι, που ούτε το κανονικό όνομά του δεν θυμάται, μεγαλώνει με την πρόνοια της κοινότητας, κάνοντας θελήματα. Είναι ένα έξυπνο, καλοπροαίρετο χαμίνι, ένα παιδί σαν πολλά της επαρχίας παλαιότερων εποχών, για τα οποία η τοπική κοινωνία λειτουργούσε πότε ως ένα καταφύγιο, πότε ως τόπος παιδικής εργασίας ή και ως τόπος δυνάμει απειλής. Ο Τσιτσιμπός της Παπαθεοδώρου είναι ένας ήρωας που θυμίζει πολύ παιδικές φιγούρες στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Αλλά και άλλοι χαρακτήρες όπως ο γερο-Φάβας, ο έμπορος-κλέφτης Τρομάρας, η Γριά, ο Μπαλωματής, ο Δικαστής είναι φιγούρες που έρχονται από εποχές παλιότερες, παραδοσιακές, με έντονο το δημώδες στοιχείο. Το θεατρικό έργο έχει τις αρετές του παραμυθιού. Συνδυάζει τα πρόσωπα με φανταστικούς χαρακτήρες, καθώς στην πλοκή παίρνει μέρος μια Καρακάξα με ανθρώπινη λαλιά και ένα μαγικό Τζίνι, που όταν απελευθερωθεί με τη βοήθεια του Τσιτσιμπού, γίνεται ο φορέας της αγαθής τύχης του παιδιού.

AIOLOS PAPATHEODWROU TSITSIMPOS front

Η ιστορία διαδραματίζεται σε μια κοινότητα που θυμίζει έντονα την ελληνική ύπαιθρο παλαιότερων εποχών, αν και στο τραγούδι της εισαγωγής γίνεται λόγος ότι θα μεταφερθούμε σε μια φανταστική χώρα, στην Αραβίδα. Ο γερο-Φάβας, που δεν ακούει καλά, εμπιστεύεται, πριν αναχωρήσει για το προσκυνηματικό ταξίδι του στους Αγίους Τόπους, έναν τενεκέ με ελιές στον πονηρό έμπορο και απατεώνα Τρομάρα. Στον πάτο του τενεκέ υπάρχουν χρυσά φλουριά. Γύρω από την τύχη αυτού του θησαυρού στήνονται τα επεισόδια στα οποία ξεδιπλώνεται σκηνικά ο χαρακτήρας κάθε προσώπου, εξελίσσεται η πλοκή και συμβαίνουν διάφορα ευτράπελα. Στο τέλος η δικαιοσύνη αποκαθίσταται και κάθε ένα από τα πρόσωπα λαμβάνει αυτό που του αξίζει από τη ζωή.

Αυτό είναι και το εύρημα ενός κειμένου με «γήινα» χαρακτηριστικά: η έκβαση της δίκης μπορεί να κατευθύνει το τέλος του έργου. Φυσικά η συγγραφέας δίνει τη δική της εκδοχή, αλλά όπως και η ίδια επισημαίνει, το ανοικτό τέλος μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά και απροσδόκητα με την ενεργή συμμετοχή των παιδιών.

Η Παπαθεοδώρου συνθέτει ένα δραματικό κείμενο το οποίο έχει κλασική δομή. Φροντίζει ώστε η κάθε σκηνή να είναι σύντομη και αυτοτελής. Με αυτόν τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα να επιλεγούν σκηνές για δραματοποίηση και θεατρικό παιχνίδι, καθώς το παραμύθι έχει στοιχεία που το καθιστούν ελκυστικό και διαχειρίσιμο για τις δράσεις μέσα στην τάξη και τη σχολική σκηνή. Μεταξύ των μερών-πράξεων υπάρχουν νοηματικές γέφυρες, ενώ η εναλλαγή τόπων και καταστάσεων γίνεται αβίαστα καθώς το κείμενο συντίθεται σαν σπονδυλωτό παραμύθι. Οι σκηνικές οδηγίες έχουν λιτότητα και σαφήνεια, επιτρέπουν την ευρηματικότητα ως προς τα σκηνικά αντικείμενα και τα κοστούμια. Αυτό είναι χρήσιμο και σε επίπεδο σχολείου, καθώς στο πλαίσιο του μαθήματος της θεατρικής αγωγής μπορεί να στηθεί ένα θεατρικό εργαστήρι όπου τα παιδιά με καθημερινά υλικά θα δημιουργήσουν όσα χρειάζονται για το ανέβασμα του έργου.

Κλασικά δίπολα διατρέχουν το έργο

Κλασικά δίπολα όπως η καλοσύνη και η κακία, η πονηριά και η αθωότητα, η εμπιστοσύνη και η προδοσία, η επιβράβευση της καλής πράξης και η τιμωρία της κακής, διατρέχουν το έργο. Ρίμες, λογοπαίγνια, ευφυολογήματα, διάθεση κωμική η οποία ενίοτε απηχεί ιδιότητες της commedia del’ arte, αλλά και πληροφορίες για την αγροτική ζωή, τα έθιμα, το θρησκευτικό αίσθημα, την παραδοσιακή οικιακή οικονομία, τα επαγγέλματα, διατρέχουν το κείμενο. Τεχνικές θεάτρου όπως οι κατ’ ιδίαν ομιλία, διάλογος και μονόλογος, απεύθυνση στο κοινό, παντομίμες, τραγούδι και χορός βρίσκουν το «χώρο» τους στον Τσιτσιμπό.

AIOLOS PAPATHEODWROU TSITSIMPOS mesa

H Έφη Παπαθεοδώρου γεννήθηκε στα Σιταράλωνα Tριχωνίδος (Aγρινίου). Tέλειωσε τη Δραματική Σχολή του Ωδείου Aθηνών, με καθηγητές τον Δημήτρη Pοντήρη και τον Γιάννη Σιδέρη. Έπαιξε με το Πειραϊκό Θέατρο τραγωδία στην Eλλάδα και το εξωτερικό. Kατόπιν συνεργάστηκε με θιάσους των Λαμπέτη, Bεργή, Kατράκη, καθώς και με εταιρικούς. Έζησε για μεγάλο διάστημα στον Kαναδά, όπου παρακολούθησε Aγγλική Φιλοσοφία στο πανεπιστήμιο Sir George Williams, του Μόντρεαλ. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, παράλληλα με το θέατρο, δίδαξε την αγγλική γλώσσα. Συνεχίζει να παίζει στο θέατρο, στην τηλεόραση και σε ελληνικές και ξένες ταινίες. Το συγγραφικό της έργο αποτελείται από θεατρικά έργα, διηγήματα, παιδική λογοτεχνία, μεταφράσεις. Από τις εκδόσεις Αίολος κυκλοφορούν επίσης τα βιβλία της «Μωρόσκλαβο», «Ο κρυμμένος θησαυρός», «Πώς γλυκαίνουν οι τσουκνίδες» και «Λειτουργικό για τον Νοέμβρη του 1973».

Το τέλος του έργου, με τη σκηνή του δικαστηρίου και την αμφιλεγόμενη persona του Δικαστή, είναι ανοιχτό σε παραλλαγές και δουλειά εργαστηρίου, είτε σε επίπεδο τάξης είτε σε επίπεδο σκηνής. Αυτό είναι και το εύρημα ενός κειμένου με «γήινα» χαρακτηριστικά: η έκβαση της δίκης μπορεί να κατευθύνει το τέλος του έργου. Φυσικά η συγγραφέας δίνει τη δική της εκδοχή, αλλά όπως και η ίδια επισημαίνει, το ανοικτό τέλος μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά και απροσδόκητα με την ενεργή συμμετοχή των παιδιών.

Ο Τσιτσιμπός προσφέρει την αίσθηση της θαλπωρής που νιώθουμε στο οικογενειακό τραπέζι με το ζεστό ψωμί και το καθημερινό, νόστιμο φαΐ.

Ο Τσιτσιμπός είναι ένα δραματικό κείμενο γραμμένο απλά, με τεχνική καθαρότητα, χωρίς μεταρσιωτικές εξάρσεις, αλλά όμως και χωρίς χάσματα. Είναι ένα σενάριο. Τούτο δίνει περιθώρια δημιουργικής ερμηνείας τόσο στο πεδίο μιας παράστασης όσο και στο πεδίο της θεατρικής αγωγής. Διαθέτει πινελιές διακειμενικότητας και ανήκει σε εκείνα τα έργα που ενισχύουν θετικά τα παιδιά. Ο Τσιτσιμπός προσφέρει την αίσθηση της θαλπωρής που νιώθουμε στο οικογενειακό τραπέζι με το ζεστό ψωμί και το καθημερινό, νόστιμο φαΐ.


* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι θεατρολόγος-εκπαιδευτικός και κριτικός θεάτρου.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο «Όλιβερ Τουίστ» και Οι «Μικρές Κυρίες»: Γιατί τα σημερινά παιδιά αξίζει να διαβάζουν κλασική λογοτεχνία σε διασκευή

Ο «Όλιβερ Τουίστ» και Οι «Μικρές Κυρίες»: Γιατί τα σημερινά παιδιά αξίζει να διαβάζουν κλασική λογοτεχνία σε διασκευή

Για τα βιβλία « Οι Μικρές Κυρίες« της Λουίζα Μέι Άλκοτ, σε διασκευή Αργυρώς Πιπίνη και ο «Όλιβερ Τουίστ» του Τσαρλς Ντίκενς, σε μετάφραση-διασκευή Τατιάνας ΓαλάτουλαΔύο κλασικά μυθιστορήματα και η διασκευή τους σε μικρή φόρμα για το σπίτι, το σχολείο, τη σκηνή.

Γράφει...

«Ενα καλαμάρι επιθυμεί να πάει στο φεγγάρι» του Γιώργου Τσακνιά και «Φεγγάρια παιδιά» του Γιάννη Σ. Παπαδάτου – Ποίηση για παιδιά, σαν ταξίδι

«Ενα καλαμάρι επιθυμεί να πάει στο φεγγάρι» του Γιώργου Τσακνιά και «Φεγγάρια παιδιά» του Γιάννη Σ. Παπαδάτου – Ποίηση για παιδιά, σαν ταξίδι

Για τα βιβλία «Ένα καλαμάρι επιθυμεί να πάει στο φεγγάρι κι άλλες ποιητικές ιστορίες» (εκδ. Παπαδόπουλος) του Γιώργου Τσακνιά σε εικονογράφηση Ιφιγένειας Καμπέρη και «Φεγγάρια παιδιά» (εκδ. Πατάκη) του Γιάννη Σ. Παπαδάτου, σε εικονογράφηση: Βάσως Ψαράκη. Κεντρική εικόνα: © Ιφιγένεια Καμπέρη.

...
«Κάλαντα» & «Αινίγματα» των Μάκη Τσίτα και Ράνιας Μπουμπουρή (κριτική)

«Κάλαντα» & «Αινίγματα» των Μάκη Τσίτα και Ράνιας Μπουμπουρή (κριτική)

Για τα βιβλία των Μάκη Τσίτα και Ράνιας Μπουμπουρή «Κάλαντα» και «Αινίγματα» (εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος

Μιλώντας για την παράδοση δεν μπορείς να μην τονίσεις τη δυναμική που κρύβει και προπάντων τη σπουδαιότητά της σχετικά με τη δια...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Αμφίβια» του Γιώργου Κ. Παναγιωτάκη (κριτική) – Το ευαίσθητο δέρμα της εφηβείας

«Αμφίβια» του Γιώργου Κ. Παναγιωτάκη (κριτική) – Το ευαίσθητο δέρμα της εφηβείας

Για το μυθιστόρημα για εφήβους του Γιώργου Κ. Παναγιωτάκη «Αμφίβια» (εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Λίλα Τρουλινού

Όσοι πιστεύουν πως η εφηβική λογοτεχνία είναι ένα τεράστιο χασμουρητό, μια σκέτη πλήξη, καθώς καλεί τον νέο σε μια διαδικασία μαθητείας...

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» – 50 βιβλία για παιδιά από 0 έως 12 ετών

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» – 50 βιβλία για παιδιά από 0 έως 12 ετών

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» σημαίνει καλοκαίρι με τα μάτια ανοιχτά προς κάθε κατεύθυνση. Προτείνουμε βιβλία για παιδιά από λίγων μηνών μέχρι 12 ετών. Για να τα διαβάσουν στις καλοκαιρινές τους διακοπές, να διασκεδάσουν, να ταξιδέψουν με αυτά, να αντλήσουν δύναμη και να δουν τον κόσμο τους να γίνεται μεγαλύτερος.

...
Στο όνομα του πατέρα: 8 βιβλία για τις αθέατες πλευρές της πατρότητας

Στο όνομα του πατέρα: 8 βιβλία για τις αθέατες πλευρές της πατρότητας

Πατέρες διάσημοι, αλλά και της διπλανής πόρτας. Όλοι αναζητούν τον ρόλο τους στον 21ο αιώνα. Επιλέγουμε οκτώ βιβλία που εστιάζουν στις αθέατες πλευρές του ρόλου της πατρότητας, με τη βοήθεια άλλοτε της ψυχανάλυσης και άλλοτε της λογοτεχνίας.

Επιμέλεια: Ελένη Κορόβηλα ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» – 50 βιβλία για παιδιά από 0 έως 12 ετών

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» – 50 βιβλία για παιδιά από 0 έως 12 ετών

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» σημαίνει καλοκαίρι με τα μάτια ανοιχτά προς κάθε κατεύθυνση. Προτείνουμε βιβλία για παιδιά από λίγων μηνών μέχρι 12 ετών. Για να τα διαβάσουν στις καλοκαιρινές τους διακοπές, να διασκεδάσουν, να ταξιδέψουν με αυτά, να αντλήσουν δύναμη και να δουν τον κόσμο τους να γίνεται μεγαλύτερος.

...
«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» – Βιβλία δραστηριοτήτων για δημιουργικά και χαρούμενα παιδιά

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» – Βιβλία δραστηριοτήτων για δημιουργικά και χαρούμενα παιδιά

Βιβλία για το καλοκαίρι: Δραστηριότητες, γρίφοι, παιχνίδια, ασκήσεις, σταυρόλεξα και κρυπτογράμματα. Μια επιλογή από τις πρόσφατες εκδόσεις για παιδιά νηπιαγωγείου και δημοτικού.

Επιμέλεια: Ελένη Κορόβηλα

Με το κλείσιμο των νηπιαγωγείων και δημοτικών σ...

5 μυθιστορήματα για ανήσυχους εφήβους και νέους – Μυστικά, απόρριψη, φυγή, ανατροπές και συγκίνηση

5 μυθιστορήματα για ανήσυχους εφήβους και νέους – Μυστικά, απόρριψη, φυγή, ανατροπές και συγκίνηση

Οι ήρωες και οι ηρωίδες των πέντε μυθιστορημάτων που επιλέγουμε αναζητούν απαντήσεις, ψάχνουν τη θέση τους μέσα στον κόσμο και δεν βολεύονται με όσα έχουν. 

Επιμέλεια: Διονύσης Μαρίνος

Μέλλον διάπλατο, αλλά όχι πάντα φ...

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Ιουνίου 2024 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» – 50 βιβλία για παιδιά από 0 έως 12 ετών

«Καλοκαίρι χωρίς οθόνες» σημαίνει καλοκαίρι με τα μάτια ανοιχτά προς κάθε κατεύθυνση. Προτείνουμε βιβλία για παιδιά από λίγων μηνών μέχρι 12 ετών. Για να τα διαβάσουν σ