Ανακαλύπτουμε ξανά τον Σαίξπηρ μέσα από δεκαπέντε έργα του, προσαρμοσμένα ώστε να απευθύνονται με αμεσότητα στους νεαρούς αναγνώστες, στο βιβλίο «Αγαπημένες ιστορίες από τον Σαίξπηρ» (μτφρ. Αργυρώ Πιπίνη) της Σαμάνθα Νιούμαν, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Susaeta.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
«Ο σκοπός της τέχνης είναι να δώσει στη ζωή σχήμα»
Ουίλιαμ Σαίξπηρ
Ο Σαίξπηρ γεννήθηκε στο Στράτφορντ-απόν-Έιβον της Αγγλίας τον Απρίλιο του 1564 (για κάποιους στις 22 ή 23 Απριλίου, αλλά γενικά η ακριβής ημερομηνία παραμένει ατεκμηρίωτη) και άφησε την τελευταία του πνοή στις 23 Απριλίου 1616, την ημέρα του Αγ. Γεωργίου, προστάτη αγίου της Αγγλίας. Έμελλε να αφήσει ανεξίτηλο και μεγαλειώδες στίγμα στο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο θέατρο. Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες του θεάτρου και μαζί με τους αρχαίους έλληνες δραματικούς ποιητές θεωρούνται ως οι στυλοβάτες του. Το σωζόμενο έργο του αποτελείται από περίπου 38 θεατρικά έργα, 154 σονέτα, δύο μεγάλα αφηγηματικά ποιήματα και πολλά άλλα αυτοτελή ποιήματα.
Ο Σαίξπηρ προκαλεί δέος και συγχρόνως έλκει. Αποτελεί μια μεγάλη και ίσως απόμακρη λόγω σπουδαιότητας, πνευματική αναφορά και συγχρόνως είναι δημοφιλής σε θεατρικές και θεωρητικές αναγνώσεις. Επίσης αποτελεί μια πρώτη ύλη για μεταναγνώσεις, διασκευές, επανερμηνείες. Για παράδειγμα, το σημαντικό κινηματογραφικό Ραν του Κουροσάβα, βασίστηκε στην αντήχηση του Βασιλιά Ληρ, όπου τα βασικά δραματουργικά στοιχεία του Σαίξπηρ οργανώνουν τη μεθερμηνεία του μεγάλου Ιάπωνα κινηματογραφικού σκηνοθέτη. Αυτή η διάχυση έχει διαπλατύνει το έργο του Άγγλου δημιουργού, σε πολλές δοκιμές και είδη λόγου, δραματικές εκδιπλώσεις, γλώσσες.
Εξάλλου μια σημαντική κειμενική, και εν τέλει διακειμενική μετάβαση, είναι και οι γλώσσες, οι εκφωνήσεις, οι προσλήψεις οι παραδόσεις που συμπυκνώνονται στα διάφορα γλωσσικά συστήματα. Λόγω της μεγάλης διασποράς του σαιξπηρικού έργου, οι προσλήψεις, οι απόπειρες, η διεπαφή με θεατρικές παραδόσεις, δημιουργούν συνεχώς «νέο έργο», «νέο» Σαίξπηρ, δημιουργούν μια νέα, συνεχώς διευρυνόμενη συγγραφική ταυτότητα.
Σαίξπηρ για παιδιά
Στην περίπτωση της έκδοσης σημαντικών έργων του Σαίξπηρ για παιδιά, για νεαρούς αναγνώστες, η μεταγραφή, η διασκευή, η συμπύκνωση, πρέπει να μην αποτελεί απλούστευση και να ανοίγει την όρεξη για μεταγενέστερη ανάγνωση του πρωτότυπου κειμένου, να αφήνει ανοιχτά τα ηθικά, δραματικά ερωτήματα χωρίς να στενεύει σε ένα ξερό «στόρι».
Η Νιούμαν πραγματικά παρουσιάζει το απόσταγμα κάθε ιστορίας, πυκνό, δυνατό, συγκινητικό και ιδανικό για την ανάγνωση και τη δραματική δοκιμή από τους νεαρούς αναγνώστες
Στις Αγαπημένες Ιστορίες από τον Σαίξπηρ από τις εκδόσεις Susaeta, σε μετάφραση Αργυρώς Πιπίνη, και εικονογράφηση της Κόα Λι, υπάρχει και ένα ακόμα κρίσιμο πρόσωπο: Η Βρετανίδα συγγραφέας Σαμάνθα Νιούμαν που έκανε τις διασκευές των σαιξπηρικών θεατρικών έργων. Η κρισιμότητα έγκειται στο γεγονός ότι είναι αληθινά μεγάλη πρόκληση να παρουσιάσεις την ουσία, τις δραματικές πλέξεις, τα ημιτόνια και τις εξάρσεις, τα πολλαπλά μηνύματα, τις σκηνές, τα πρόσωπα, τις συγκρούσεις και γενικώς το πολυεπίπεδο δραματικό σύμπαν που υπάρχει σε κάθε έργο.
Έτσι στην έκδοση, μετά από μια σύντομη και κατατοπιστική εισαγωγή, περιλαμβάνονται δεκαπέντε μεγαλειώδη έργα, που αναπροσαρμόζουν την οικονομία τους για να μπορούν να απορροφηθούν από νεαρούς αναγνώστες. Κάθε θεατρική διασκευή εκτείνεται σε πέντε με έξι σελίδες κατά μέσο όρο, παρουσιάζεται δε με το μικτό ύφος της αφήγησης και των διαλόγων. Η Νιούμαν πραγματικά παρουσιάζει το απόσταγμα κάθε ιστορίας, πυκνό, δυνατό, συγκινητικό και ιδανικό για την ανάγνωση και τη δραματική δοκιμή από τους νεαρούς αναγνώστες (από 9 ετών).
Τα παιδιά και οι έφηβοι έρχονται σε άμεση επαφή με τα σαιξπηρικά αριστουργήματα χωρίς την αίσθηση ότι θα ασχοληθούν με κάτι «παλιό». Η φρέσκια γραφή και η καθοριστική επιλογή των σημείων ουσίας από κάθε έργο μπορούν να γοητεύσουν τους ανήλικους αναγνώστες. Αυτοί θα βουτήξουν σε έναν κόσμο πολύπλοκο όπου οι διαπροσωπικές σχέσεις, οι σχέσεις εξουσίας, η φιλία, η αγάπη, τα πάθη, η σκληρότητα, οι οικογενειακές σχέσεις, η κοινωνική δυναμική, ο πόλεμος, η ειρήνη, η νιότη, τα γηρατειά, κοντολογίς όλα όσα συστήνουν τη ζωή και είναι διαρκώς επίδικα, παρουσιάζονται χωρίς ωραιοποιήσεις, χωρίς απλουστεύσεις, αλλά και με ιδιαίτερη μέριμνα μέσα από την δραματική οπτική, ίσως τον επιδραστικότερο «καθρέφτη» του κόσμου.
Στις σελίδες του βιβλίου αναπτύσσονται με οικονομία και ευθύβολη γραφή έργα-σταθμοί της παγκόσμιας δραματουργίας: Η κωμωδία των παρεξηγήσεων, Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Αγάπης αγώνας άγονος, Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας, Ο έμπορος της Βενετίας, Πολύ κακό για το τίποτα, Όπως αγαπάτε, Δωδεκάτη νύχτα, Άμλετ, Οθέλλος, Βασιλιάς Ληρ, Μάκβεθ, Αντώνιος και Κλεοπάτρα, Το χειμωνιάτικο παραμύθι, Η τρικυμία. Τα δεκαπέντε διασκευασμένα έργα, πέρα από την απόλαυση της ανάγνωσης, δίνουν την ευκαιρία για σύνθετη δουλειά και μέσα στη σχολική τάξη. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη θεατρική αγωγή η διασκευασμένη τους δομή δίνει τη δυνατότητα για πολλές δραματικές ασκήσεις και για πολύ ουσιαστικά ανεβάσματα.
Η μετάφραση της Αργυρώς Πιπίνη είναι ευθύβολη και καλά προσαρμοσμένη σε μια αντιληπτική «δωρικότητα» που έχει καλλιεργηθεί στα παιδιά από την τεράστια εξοικείωση τους με τον αναφορικό λόγο στο διαδίκτυο. Ο λόγος πρέπει να βρίσκεται κοντά σε αυτό που εννοεί, να δίνει με ένα ωμό λειτουργισμό το «στόρι» και να μη δολιχοδρομεί σε πιθανούς λογοτεχνισμούς και πιρουέτες. Αυτό το χτίζει η γραφή της διασκευής και το υποστηρίζει η μετάφραση.
Οι εικόνες της Khoa Le είναι εξαιρετικά πλούσιες με μεγάλες χρωματικές μάζες ως υπόστρωμα που πάνω τους χτίζεται ένα εύληπτο και ακριβές σχέδιο, με πολύ καλή οργάνωση μοτίβων και ευφραδή χρήση είτε θερμών, είτε ψυχρών χρωματικών φίλτρων. Έχει την ευχέρεια υιοθεσίας παραδοσιακών εικονογραφικών τρόπων, από διαφορετικές παραδόσεις – για παράδειγμα τη ζωγραφική της «απωανατολίτικης» παράδοσης, στη μεγάλη «φουρτουνιασμένη» σύνθεση στο «Κωμωδία παρεξηγήσεων», ή παραφράσεις που μπορεί να παραπέμπουν στη μεθοδολογία του Ματίς στο «Όπως αγαπάτε» ή αντηχήσεις μεσαιωνικών εικονογραφικών προτύπων σε πολλές μικρές συνθέσεις, αλλά και μια περιγραφικότητα που μπορεί να βρει τις αναλογίες της σε κόμιξ.
Γενικά, η εικονογράφηση δεν αποτελεί την εικονογραφική «λεζάντα» των κειμένων, αλλά τα σχολιάζει δυναμικά, δημιουργώντας αναγνωστικό κλίμα, ατμόσφαιρα που προετοιμάζει την παραλαβή των ιστοριών από τους νεαρούς αναγνώστες.
Ακολουθώντας τη θεωρία των σταδίων, για την εξοικείωση των παιδιών αλλά και των εφήβων με τη μεγάλη δραματουργία του Σαίξπηρ, οι «Αγαπημένες ιστορίες από τον Σαίξπηρ», είναι μια πολύ συμπεριληπτική και ουσιαστική εισαγωγή στο σαιξπηρικό κόσμο, προλειαίνοντας αποτελεσματικά το έδαφος ώστε οι νέοι αναγνώστες να βυθιστούν σε δεύτερο χρόνο και με αυτενέργεια στα έργα του σπουδαίου Άγγλου δραματουργού χωρίς φόβο άλλα με πάθος.
*Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι θεατρολόγος-εκπαιδευτικός και κριτικός θεάτρου.
