Η συγγραφέας Δέσποινα Μάντζαρη μιλά με αφορμή το βιβλίο της «Η Τούλιπ και η καρδιά του δάσους» (εκδ. Αίολος).
Συνέντευξη στην Ευλαλία Πάνου
Η Δέσποινα Μάντζαρη μπορεί να σπούδασε μαθηματικά, αλλά αυτό που την τράβηξε ήταν η συγγραφή παιδικών βιβλίων. Άλλωστε, όπως λέει η ίδια, και στα δύο αυτά πεδία «υπάρχει δομή, συνέπεια, φόρμες και μοτίβα, όπως και πολλή φαντασία».
Πρωτοεμφανίστηκε στην παιδική λογοτεχνία το 2016 με το βιβλίο της «Μία, το αόρατο κορίτσι» (εκδ. Κέδρος). Ακολούθησαν τα «Ένα ζήτημα ζωής και θανάτου», «Η Μι, ο Μο και το Ούφο», «Το μαύρο μπαούλο» και «Αδέσποτη πόλη» – όλα από τις εκδόσεις Κέδρος.
Με αφορμή το τελευταίο της βιβλίο Η Τούλιπ και η καρδιά του Δάσους (εκδ. Αίολος), μας μιλά για τις κοινωνικές ανισότητες, το εφηβικό κοινό και για το αν υπάρχουν ακατάλληλα θέματα στην παιδική λογοτεχνία.
Στο βιβλίο σας, φτιάχνετε μια πολιτεία με έντονη ταξική διαστρωμάτωση που οικοδομείται με βάση τον φόβο και τις ανισότητες. Οι νεράιδες δεν επιτρέπεται να πλησιάσουν το Τοξικό Δάσος, ενώ οι ανθονόμοι τις «προστατεύουν» με περιπολίες και ελέγχους μόλις ξεκινά η απαγόρευση της κυκλοφορίας. Είναι μια αλληγορία για την κοινωνία που ζούμε;
Ναι, είναι. Μάλιστα, αυτό το βιβλίο ξεκίνησε να γράφεται κατά τη διάρκεια του lockdown όπου ζήσαμε πράγματι απαγόρευση κυκλοφορίας, εντατικούς ελέγχους και σπασμένα χέρια παιδιών σε πλατείες.[σ.σ. η ΔΜ αναφέρεται σε ένα περιστατικό αστυνομικής βίας που καταγγέλθηκε τον Απρίλιο του 2021 στη Λάρισα].
Ένας μαγικός κόσμος με φανταστικά πλάσματα ίσως μοιάζει πολύ διαφορετικός, αλλά συνήθως είναι απλώς ένας αντικατοπτρισμός του δικού μας κόσμου. Οι καταστάσεις είναι παρόμοιες, οπότε δίνεται η ευκαιρία στον αναγνώστη να παρατηρεί όσα συμβαίνουν υπό το πρίσμα της αλληγορίας, αλλά να γίνεται ουσιαστικά πιο δίκαιος κριτής των δικών μας πεπραγμένων.
Είναι δύσκολο κάποιος «βολεμένος» να εγκαταλείψει την άνεσή του και να παλέψει για το καλό των πολλών.
Οι νεράιδες είναι συχνά συνυφασμένες με χαριτωμένες, ανάλαφρες ιστορίες. Εδώ τις συναντάμε σε μια πιο «ανθρώπινη» εκδοχή, σε μια περιπετειώδη αναζήτηση για την αλήθεια. Είναι αυτός ένας τρόπος να μιλήσετε για πιο σοβαρά πράγματα σε παιδιά ή εφήβους;
Το ελπίζω. Σε αυτή την ιστορία η έφηβη πρωταγωνίστρια ανήκει στην αριστοκρατία των νεραϊδών. Παρόλο που απολαμβάνει την πολυτέλεια, παρατηρεί ανισότητες στην κοινωνία που τις βρίσκει άδικες. Με αφορμή ένα συμβάν, ανακαλύπτει ότι πολλά από όσα γνώριζε ως πραγματικότητα δεν είναι παρά ψέματα που κατασκευάστηκαν ώστε η ταξική διαστρωμάτωση να διατηρείται. Είναι δύσκολο κάποιος «βολεμένος» να εγκαταλείψει την άνεσή του και να παλέψει για το καλό των πολλών. Η Τούλιπ το κάνει, και ελπίζω να εμπνεύσει τους αναγνώστες της να το κάνουν κι αυτοί.
Οι μεγαλύτεροι έχουμε πάρει τον δρόμο μας και έχουμε φτιάξει τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε με τρόπο που μάλλον μας αξίζει. Τα παιδιά και οι έφηβοι μπορούν να τον κάνουν καλύτερο.
Το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά άνω των 10 ετών και η κεντρική ηρωίδα, η Τούλιπ, είναι 11 σε χρόνια νεράιδας, αν και πολύ μεγαλύτερη σε ανθρώπινα χρόνια. Είτε στο δικό τους σύμπαν, είτε στη δική μας πραγματικότητα, παιδιά στην προεφηβεία. Γιατί επιλέξατε να απευθυνθείτε στο κοινό προεφήβων και εφήβων;
Γιατί από αυτές τις ηλικίες μπορούμε να ελπίσουμε σε μια αλλαγή. Οι μεγαλύτεροι έχουμε πάρει τον δρόμο μας και έχουμε φτιάξει τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε με τρόπο που μάλλον μας αξίζει. Τα παιδιά και οι έφηβοι μπορούν να τον κάνουν καλύτερο.
Είστε μαθηματικός. Πώς συνδυάζεται η επιστημονική σας κατάρτιση με τη λογοτεχνική αφήγηση;
Συχνά τα μαθηματικά αποκαλούνται «η γλώσσα του σύμπαντος», και έχουν εμπνεύσει πολλούς λογοτέχνες. Πολλοί είναι επίσης οι μαθηματικοί που έχουν καταπιαστεί με τη λογοτεχνία – με ένα από τα πιο διάσημα παραδείγματα τον Λιούς Κάρολ που έγραψε την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων. Περισσότερα είναι τα κοινά από τις διαφορές μεταξύ αυτών των πεδίων. Υπάρχει δομή, συνέπεια, φόρμες και μοτίβα, όπως και πολλή φαντασία.
Δυστυχώς το εκπαιδευτικό σύστημα σε αρκετές χώρες, όμως και στη δική μας, έχει διαχωρίσει τα μαθηματικά και τις επιστήμες από τη γλώσσα και την λογοτεχνία, δύο κλάδους άρρηκτα συνδεμένους μεταξύ τους. Προσωπικά στάθηκα τυχερή και είχα την υποστήριξη που χρειαζόταν από γονείς, δασκάλους και φίλους ώστε να συνεχίσω με την ίδια αγάπη και τα δύο.
Στη λογοτεχνία για εφήβους πιστεύετε ότι υπάρχουν ακατάλληλα θέματα και ότι αυτό την διαφοροποιεί από τη λογοτεχνία για ενήλικους αναγνώστες;
Δεν πιστεύω ότι υπάρχουν ακατάλληλα θέματα, υπάρχουν όμως ακατάλληλες προσεγγίσεις. Στις πιο μικρές ηλικίες ίσως πρέπει να χειριζόμαστε τους χαρακτήρες με μεγαλύτερη προσοχή, γιατί τα παιδιά δεν μπορούν να «φιλτράρουν» καλά τις πληροφορίες. Στα παιδικά, λοιπόν, προτιμάμε οι καλοί να είναι καλοί και οι κακοί να είναι κακοί, να μην υπάρχουν δηλαδή γκρίζοι χαρακτήρες. Στην εφηβική λογοτεχνία τα πράγματα είναι διαφορετικά, οι γκρίζοι χαρακτήρες είναι απαραίτητοι αφού είναι οι πιο ρεαλιστικοί.
* Η ΕΥΛΑΛΙΑ ΠΑΝΟΥ είναι δημοσιογράφος.
