Πανελλήνιες: πώς στηρίζουμε ως γονείς τους εφήβους μας στη διάρκεια των εξετάσεων και μετά από αυτές; Τις απαντήσεις στα ερωτήματα που απασχολούν χιλιάδες γονείς δίνει η ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος Σοφία Ανδρεοπούλου.
Συνέντευξη στην Ελένη Κορόβηλα
Προαγωγικές, απολυτήριες, πανελλήνιες: Οι εξετάσεις είναι πάντα μια στρεσογόνος κατάσταση ακόμα και για τους καλύτερα προετοιμασμένους υποψήφιους. Η ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος Σοφία Ανδρεοπούλου, συγγραφέας του Εφηβεία, η μεγάλη έκρηξη! Και πώς θα επιβιώσετε ως γονείς (εκδ. Διόπτρα) δίνει απαντήσεις στα ερωτήματα των γονιών για αυτή την κρίσιμη περίοδο ενώ προτείνει και πρακτικές συμβουλές.
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ζωή της ελληνικής οικογένειας περιστρέφεται γύρω από τον μεγάλο στόχο των πανελληνίων εξετάσεων. Αν δεχθούμε ότι αυτή η οδός για την τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν μπορεί να παρακαμφθεί, τι μπορούν να κάνουν οι γονείς και τι οι έφηβοι ώστε να μην είναι η πιο στρεσογόνα;
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε ως γονείς και ενήλικες γενικά είναι να μην παρουσιάζουμε τις πανελλήνιες, ή οποιεσδήποτε άλλες εξετάσεις εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση σαν έναν πόλεμο. Όταν όχι μόνο οι ίδιοι οι υποψήφιοι και οι γονείς τους αλλά και οι εκπαιδευτικοί, οι συγγενείς, τα ΜΜΕ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, βιώνουν και παρουσιάζουν τις πανελλήνιες σαν τη μάχη των μαχών, πώς είναι δυνατόν να μην αγχώνονται οι μαθητές; Η αλήθεια είναι ότι στις περισσότερες χώρες υπάρχει κάποιου είδους εξετάσεις ή σύστημα επιλογής για την τριτοβάθμια εκπαίδευση – αλλά οι άνθρωποι συνήθως το αντιμετωπίζουν πιο ψύχραιμα. Εδώ οι γονείς των μαθητών της τρίτης λυκείου λένε «φέτος έχουμε πανελλήνιες» σαν να δίνουν οι ίδιοι. Τουλάχιστον για δύο χρόνια, στη β’ και στη γ’ λυκείου όλοι ζουν στον ρυθμό των πανελληνίων και όλα περιστρέφονται γύρω από αυτές. Πώς γίνεται λοιπόν να μην γονατίζουν από το άγχος οι μαθητές όταν βλέπουν πόσο τεράστια σημασία έχουν για όλους οι πανελλήνιες;
Επομένως, πώς θα έπρεπε κατά τη γνώμη σας να αντιμετωπίζουν οι γονείς τις πανελλήνιες;
Νομίζω πως θα έπρεπε να τις βλέπουν –και να τις παρουσιάζουν στα παιδιά τους– σαν μια διαδικασία ενηλικίωσης. Κάτι σαν τις τελετές ενηλικίωσης διάφορων φυλών. Μια διαδικασία μέσα από την οποία θα περάσουν οι έφηβοι που θέλουν να σπουδάσουν σε Πανεπιστήμιο και η οποία θα τους διδάξει να οργανώνονται, να αυτοπειθαρχούν, να διατηρούν το κίνητρό τους, και να διαχειρίζονται το άγχος τους. Όλα αυτά είναι εξαιρετικά χρήσιμα και η προετοιμασία για τις πανελλήνιες βοηθούν τους εφήβους να τα μάθουν. Παράλληλα, βέβαια, εμείς οι γονείς θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι οι εξετάσεις εισαγωγής αφορούν τα παιδιά μας και όχι εμάς. Τα παιδιά μας δίνουν εξετάσεις – όχι εμείς. Πολλοί γονείς ταυτίζονται τόσο με τα παιδιά τους ώστε αγχώνονται περισσότερο από τα ίδια. Αυτό βλάπτει και τους γονείς και τα παιδιά. Τα παιδιά μας είναι ξεχωριστοί άνθρωποι. Το αν θα σπουδάσουν ή δεν θα σπουδάσουν, σε ποια σχολή θα μπούν, τι δουλειά θα κάνουν, αφορά εκείνους τους ξεχωριστούς ανθρώπους – όχι εμάς. Αν θέλουμε και τους εφήβους μας να βοηθάμε αλλά και τη σχέση μαζί τους να προστατεύουμε, πρέπει να πάψουμε να κάνουμε τις εξετάσεις και την επαγγελματική τους εξέκιξη προσωπική μας υπόθεση.
Ωστόσο, πώς μπορούν να στηρίξουν τους εφήβους οι γονείς όταν οι ίδιοι οι έφηβοι συχνά είναι αρνητικοί και τους διώχνουν;
Πράγματι, αυτό συμβαίνει συχνά. Πολλοί γονείς μου λένε ότι προσφέρουν τη βοήθειά τους στους εφήβους και εκείνοι δεν την παίρνουν. Αυτό νομίζω ότι συνήθως συμβαίνει επειδή οι γονείς συχνά είναι πολύ αγχωμένοι και μεταφέρουν το άγχος αυτό στα παιδιά τους, ή είναι πολύ επικριτικοί και απογοητεύουν τα παιδιά τους. Αν θέλουμε να βοηθήσουμε τα παιδιά μας στην προετοιμασία για τις εξετάσεις τους αλλά και κατά τη διάρκειά τους, ασφαλώς πρέπει να διατηρούμε μια ψύχραιμη και θετική στάση. Να μην μεταφέρουμε σε εκείνα τις βαθύτερες ίσως ανησυχίες μας αλλά να προσπαθούμε να τα βοηθούμε να εστιάζουν σε αυτό που μπορούν να κάνουν αυτή τη στιγμή. Όταν μας δουν ψύχραιμους και θετικούς, είναι πιθανότερο να δεχτούν τη βοήθειά μας, αλλά ακόμα κι αν δεν το κάνουν, θα νιώσουν γενικά καλύτερα και θα αποδώσουν καλύτερα.
Ότι αν δεν πάνε καλά, θα βρεθούν άλλες λύσεις ως προς το τι θα κάνουν παρακάτω. Υπάρχουν πολλοί δρόμοι και θα τους βοηθήσουμε να επιλέξουν εκείνον που τους ταιριάζει καλύτερα.
Στη διάρκεια των πανελληνίων, τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να βοηθήσουν τους εφήβους τους που δίνουν να διαχειριστούν το άγχος τους;
Το πρώτο που πρέπει να κάνουν οι γονείς είναι να διατηρούν τη δική τους ψυχραιμία. Να συνεχίζουν το πρόγραμμά τους και να μην δείχνουν ότι τα πάντα έχουν παγώσει επειδή το παιδί δίνει εξετάσεις. Το δεύτερο είναι να αποφεύγουν υποτιθέμενες θετικές δηλώσεις που αγχώνουν περισσότερο τα παιδιά του τύπου «εγώ δεν ανησυχώ. Είμαι σίγουρη/ος για σένα. Θα τα πας πολύ καλά, σε ξέρω, έχεις διαβάσει», ή κάτι ανάλογο. Νομίζουμε ότι κάτι τέτοιο είναι θετικό και τους ενθαρρύνει αλλά αυτό δεν ισχύει. Αυτό τους αγχώνει περισσότερο γιατί νιώθουν ότι εμείς πιστεύουμε πως θα πάνε πολύ καλά και φοβούνται πως θα είναι τα τεράστια η απογοήτευσή μας αν δεν τα πάνε. Στην αρχή των πανελληνίων νομίζω πως είναι καλό να τους πούμε (αν δεν το έχουμε ήδη κάνει) κάποια βασικά πράγματα:
Ότι δίνουν πανελλήνιες για εκείνους και όχι για εμάς. Εμείς δεν θα απογοητευθούμε αν δεν πάνε καλά γιατί δεν μας αφορά άμεσα το τι θα κάνουν παρακάτω. Μας νοιάζει να είναι καλά στην υγεία τους και καλοί άνθρωποι, αλλά πέρα από αυτό δεν κάνουμε εμείς σχέδια για το δικό τους μέλλον. Ως προς την επαγγελματική τους εξέλιξη θα είμαστε εκεί να τους στηρίξουμε όποιο δρόμο κι αν επιλέξουν.
Ότι αυτές οι εξετάσεις είναι μια προπόνηση για την ενήλικη ζωή και είναι πολύ καλό που έφτασαν στο σημείο να δώσουν. Άσχετα από το πόσο προσπάθησαν και άσχετα από το αποτέλεσμα που θα πετύχουν, μετράει και μόνο το γεγονός ότι μπαίνουν σε μια αγχωτική διαδικασία και τη βγάζουν πέρα.
Ότι αν δεν πάνε καλά, θα βρεθούν άλλες λύσεις ως προς το τι θα κάνουν παρακάτω. Υπάρχουν πολλοί δρόμοι και θα τους βοηθήσουμε να επιλέξουν εκείνον που τους ταιριάζει καλύτερα.
Κανείς, ούτε οι γονείς ούτε οι υποψήφιοι δεν πρέπει τώρα να μετανιώνουν για το τι έκαναν ή δεν έκαναν στο παρελθόν, ούτε να ακούγονται φράσεις του τύπου «εγώ σου είχα πει να κάνεις …. Και δεν το έκανες…»
Στη διάρκεια των εξετάσεων ο χρυσός κανόνας είναι: εστιάζουμε στο εδώ και τώρα. Κανείς, ούτε οι γονείς ούτε οι υποψήφιοι δεν πρέπει τώρα να μετανιώνουν για το τι έκαναν ή δεν έκαναν στο παρελθόν, ούτε να ακούγονται φράσεις του τύπου «εγώ σου είχα πει να κάνεις …. Και δεν το έκανες…» κλπ. Τώρα πρέπει να εστιάζουν όλοι στο σήμερα. Μόλις γράφουν ένα μάθημα, να μην το ξανασκέφτονται. Να σκέφτονται μόνο τι μπορούν να κάνουν σαν προετοιμασία μέχρι το επόμενο. Δεν σκεφτόμαστε ούτε το πριν, ούτε το μετά. Μόνο το ΤΩΡΑ και τι μπορούμε να κάνουμε σε αυτό.
Μεγάλο ζήτημα είναι το κινητό και το διαδίκτυο. Πώς μπορούν να διαβάσουν οι έφηβοι όταν είναι κολλημένοι όλη μέρα σε μια οθόνη;
Είναι αλήθεια ότι το κινητό και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δυσκολεύουν τα παιδιά να συγκεντρωθούν και καλό είναι όταν προσπαθούν να διαβάσουν, να μην έχουν κοντά τους καμία οθόνη. Όμως η περίοδος των εξετάσεων δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να διαχειριστούν το θέμα αυτό οι γονείς. Οι γκρίνιες και οι καυγάδες μπορεί να αποβούν καταστροφικοί. Οπότε ίσως μια καλή ιδέα είναι οι γονείς να ρωτήσουν μια φορά (όχι εκατό!) τα παιδιά τους μήπως θέλουν να τους κρατούν το κινητό σε ένα άλλο δωμάτιο για να μην παρασύρονται. Αν εκείνα συμφωνήσουν εντάξει, αλλά αν δεν συμφωνήσουν, νομίζω πως απλώς ο γονιός δεν πρέπει να το αναφέρει ξανά. Ας μην ξεχνάμε ότι περισσότερο από ποτέ άλλοτε, η ηρεμία και οι καλές σχέσεις των υποψηφίων με τους γονείς τους είναι απαραίτητες στη διάρκεια των εξετάσεων και δεν πρέπει να διαταραχτούν για κανένα λόγο.
Κάποτε οι πανελλήνιες θα τελειώσουν και όταν τελικά βγουν οι βαθμοί, οι υποψήφιοι θα κληθούν να κάνουν μηχανογραφικό. Τι ρόλο θα έπρεπε πιστεύετε να παίξουν οι γονείς στη διαδικασία αυτή;
Η διαδικασία της συμπλήρωσης του μηχανογραφικού είναι πολύ σημαντική φάση και νομίζω πως ως γονείς θα έπρεπε να σταθούμε δίπλα στα παιδιά μας στη φάση αυτή. Αλλά με διακριτικότητα, με στόχο να τα βοηθήσουμε να κάνουν τις καλύτερες επιλογές για εκείνα – και όχι τις επιλογές που εμάς μας αρέσουν. Προσοχή: δεν είναι καθόλου καλή ιδέα να σπρώχνουμε το παιδί μας να δηλώσει μια σχολή μόνο και μόνο επειδή μας φαίνεται «ανώτερη». Μπορεί να έχει τη βαθμούς για να πιάσει μια σχολή αλλά αυτή η σχολή στην πραγματικότητα να μην τον/την ενδιαφέρει. Δεν πρέπει να δηλώσει σχολές με βάση το τι θέλουν οι γύρω, τι φαίνεται «ανώτερο», τι είχε όλη η οικογένεια σκεφτεί πριν τις εξετάσεις. Πρέπει να δηλώσει σχολές με βάση τι πραγματικά του/της ταιριάζει.
θα πρότεινα με ψυχραιμία και υποστηρικτική στάση να σταθούμε δίπλα στο παιδί μας.
Στο σημείο αυτό, εμείς οι γονείς πρέπει να θυμίσουμε στον εαυτό μας ότι πρόκειται για το επαγγελματικό μέλλον του παιδιού μας – όχι το δικό μας. Θα πρέπει να βάλουμε στην άκρη το τι κάναμε ή δεν κάναμε εμείς, τι απωθημένα έχουμε, τι όνειρα έχουμε. Επίσης, θα πρέπει να βάλουμε στην άκρη το τι έγινε στη διάρκεια της προετοιμασίας του παιδιού μας, αν νομίζουμε ότι τα έκανε όλα λάθος κλπ. Μπορεί να έχουμε απογοητευθεί από τους βαθμούς που πήρε αλλά πρέπει να ξεπεράσουμε μόνοι μας την απογοήτευσή μας αυτή. Αν αρχίσουμε τώρα να το κατηγορούμε ή να δείχνουμε πολύ απογοητευμένοι, απλώς θα κάνουμε το παιδί μας να νιώσει πολύ άσχημα και θα του/της δημιουργήσουμε μια τεράστια φόρτιση σε μια στιγμή κατά την οποία θα έπρεπε να έχει καθαρό μυαλό για να κάνει καλές επιλογές.
Επομένως, θα πρότεινα με ψυχραιμία και υποστηρικτική στάση να σταθούμε δίπλα στο παιδί μας. Να το παρηγορήσουμε αν δεν πήρε τους βαθμούς που ήθελε. Να του/της πούμε ότι δεν μπορούμε πάντα να πετυχαίνουμε τους στόχους μας και ότι έχει μεγάλη αξία ότι πέρασε από τη διαδικασία αυτή έστω κι αν δεν είχε το αποτέλεσμα που θα ήθελε. Και να το βοηθήσουμε να μαζέψει τις πληροφορίες που χρειάζεται για να μπορέσει να επιλέξει από τις σχολές στις οποίες θα μπορούσε να μπει ποια τον/την ενδιαφέρει περισσότερο.
