Ρενάτο Μορικόνι: «Μπορούμε να μιλάμε στα παιδιά για τα πάντα – Το πρόβλημα είναι πώς προσεγγίζουμε το κάθε θέμα»

Ως παιδί που μεγάλωσε στη δεκαετία του '80, ο Βραζιλιάνος εικονογράφος και συγγραφέας Ρενάτο Μορικόνι ζωγράφιζε πολύ και έφτιαχνε ιστορίες με μολύβι και χαρτί, εμπνευσμένος από αυτά που έβλεπε στις οθόνες της τηλεόρασης, των βιντεοπαιχνιδιών και του κινηματογράφου. Σήμερα, αναγνωρίζει ότι αυτό που κάνει ως δημιουργός «ίσως είναι μια συνέχεια αυτής της δραστηριότητας» των παιδικών του χρόνων.

Το τελευταίο διάστημα κυκλοφόρησαν από τη σειρά Carnivorniños των εκδόσεων Carnivora δύο βιβλία: Βάρβαρος και Ένα φυτό πολύ πεινασμένο (μτφρ. Χριστίνα Φιλήμονος). Με αυτή την αφορμή επικοινωνήσαμε μαζί του διαδικτυακά ζητώντας του να μας πει λίγα λόγια για τον τρόπο που επιλέγει και προσεγγίζει τα θέματά του, για τις τεχνικές του, αλλά και να μας αποκαλύψει τις συγγραφικές προθέσεις του.

Ο Βάρβαρος είναι ένα βιβλίο για έναν πολύ σιωπηλό βάρβαρο, καθώς το βιβλίο σας δεν περιέχει λέξεις. Θεωρείτε πως οι ιστορίες με αποκλειστικά οπτική αφήγηση είναι πιο απαιτητικές, ότι είναι δυσκολότερο να τις απολαύσουν τα παιδιά;

Κατά τη γνώμη μου, αυτό που κάνει ένα βιβλίο απολαυστικό δεν είναι η γλώσσα που έχει επιλεγεί -οι λέξεις ή οι εικόνες-, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αυτή τη γλώσσα που έχει επιλέξει.

Προσχέδιο για το βιβλίο «Βάρβαρος»

Συμφωνείτε ότι, λόγω της ανοιχτότητάς τους, τα βιβλία χωρίς λόγια είναι κάπως απρόβλεπτα ως προς το πού μπορεί να οδηγήσουν; 

Κάθε μορφή επικοινωνίας έχει μια απρόβλεπτη πλευρά ως έναν βαθμό. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε πώς θα ληφθεί το μήνυμα. Αλλά η δουλειά μου ως συγγραφέα είναι να επιλέγω προσεκτικά τι θα μεταδώσω στο κοινό, ώστε η απρόβλεπτη πλευρά να μην επηρεάσει το σύνολο του έργου.

Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει μια ανατροπή και μια επιστροφή σε μια παρηγορητική πραγματικότητα. Αλλά πριν από αυτό, μια κυρίαρχη φιγούρα εμφανίζεται και θέτει όρια. Είναι η ιστορία του μικρού Βάρβαρου μια ιστορία για την πατρική αγάπη, για τα γονικά πλαίσια που στην πραγματικότητα απελευθερώνουν τα παιδιά;

Μπορεί να είναι.

Προσχέδιο για το βιβλίο «Βάρβαρος»

Συμφωνείτε ότι ο μικρός Βάρβαρος είναι μια ιστορία στην οποία οι ενήλικες θα βρουν κλειδιά για να αντιμετωπίσουν τα τραύματα και τις ασυνέχειες στις δικές τους σχέσεις;

Δεν είχα σκεφτεί ποτέ αυτή την πιθανότητα, αλλά θα ήταν υπέροχο αν το βιβλίο μου βοηθούσε κάποιον με αυτόν τον τρόπο.

Είναι ένα από τα θέματα του βιβλίου σας η παρουσία του θείου στοιχείου στη ζωή μας από την παιδική ηλικία; Σχετίζεται με αυτό το θέμα η επιλογή του κατακόρυφου σχεδίου;

Η σχέση μας με αυτό που ονομάζουμε θείο είναι το κύριο θέμα του βιβλίου μου. Τουλάχιστον αυτό πιστεύω εγώ. Αυτό γίνεται σαφές όχι μόνο με την αφήγηση που παρουσιάζεται με εικόνες που οδηγούν  προς τα εκεί, αλλά και η ίδια η μορφή του βιβλίου, κατακόρυφη όπως ενός καθεδρικού ναού, τονίζει την αναζήτηση για κάτι ανώτερο, υπερφυσικό.

Από το βιβλίο «Βάρβαρος»

Παρουσιάζοντας ένα βιβλίο χωρίς λόγια, πώς εξασφαλίζει ο εικονογράφος ότι η ιστορία θα ειπωθεί και θα γίνει κατανοητή αποτελεσματικά; Τι το κάνει διαφορετικό από ένα εικονογραφημένο βιβλίο στο οποίο ίσως απλώς ξεχάσαμε να τυπώσουμε το κείμενο;

Δημιούργησα αυτή την ιστορία χρησιμοποιώντας μόνο εικόνες όχι επειδή ήθελα εξαρχής να το κάνω με αυτό τον τρόπο, αλλά επειδή δεν υπήρχε άλλος τρόπος να την πω. Υπάρχουν πράγματα που μπορώ να πω με λέξεις. Και υπάρχουν άλλα που μπορώ να εκφράσω μόνο με εικόνες. Αυτό το βιβλίο βασίζεται εξ ολοκλήρου στη μοναδική ικανότητα επικοινωνίας που έχουν οι εικόνες, όχι όμως σε όσα λένε, αλλά στη σιωπή τους, στα μυστικά που μπορούν να κρατήσουν.

Στο δεύτερο βιβλίο σας που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, ένα βιβλίο με γραπτή ιστορία αυτή τη φορά, οι νεαροί αναγνώστες ακολουθούν το ταξίδι ενός σαρκοφάγου και μάλλον άπληστου φυτού. Ήσασταν, ως παιδί, θαυμαστής της πολύ πεινασμένης κάμπιας του μεγάλου Έρικ Κάρλ;

Όχι. Ανακάλυψα τα βιβλία του Έρικ Κάρλ μόνο ως ενήλικας.

Μια ανατροπή στο τέλος δείχνει ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται. Εισάγετε μια πολύ ισχυρή φιγούρα που γοητεύει τα μικρά παιδιά και δημιουργείτε μια στιγμή έκπληξης για τους αναγνώστες. Ποια ήταν η πρόθεσή σας;

Θέλω απλώς να κάνω τους αναγνώστες να γελάσουν.

Το να γράφεις για παιδιά σχετικά με την ισορροπία στη φύση, την περιβαλλοντική ηθική και τις συνέπειες είναι αρκετά πολιτικό. Πιστεύετε ότι τα παιδιά είναι έτοιμα από πολύ μικρή ηλικία να εισαχθούν σε θέματα που σίγουρα θα τα απασχολήσουν αργότερα στη ζωή τους;

Πιστεύω ότι μπορούμε να μιλάμε στα παιδιά για τα πάντα. Το πρόβλημα δεν είναι το θέμα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το προσεγγίζουμε.

Και μια επιπλέον ερώτηση σχετικά με τις αναγνωστικές σας συνήθειες ως παιδιού, την έκθεσή σας στην τέχνη σε νεαρή ηλικία, τις εμπνεύσεις σας, τις αγαπημένες σας τεχνικές και πώς η πολιτιστική σας κληρονομιά, ως Βραζιλιάνου καλλιτέχνη που απευθύνεται σε ένα ευρύ, διεθνές κοινό, σας έχει διαμορφώσει και αντανακλάται στο έργο σας.

Γεννήθηκα στη δεκαετία του '80 και μεγάλωσα με έναν συνδυασμό τηλεόρασης, κόμικς, βιβλίων, ταινιών και βιντεοπαιχνιδιών. Τότε ζωγράφιζα πολύ (ακόμα το κάνω). Δημιουργούσα ιστορίες, χρησιμοποιώντας χαρτί και μολύβι, εμπνευσμένος από αυτά που έβλεπα στην οθόνη. Ίσως αυτό που κάνω σήμερα να είναι μια συνέχεια αυτής της δραστηριότητας.

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος και βιβλιοκριτικός.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Ρενάτο Μορικόνι γεννήθηκε στο Ταμποάο ντα Σέρα, στο Σάο Πάουλο της Βραζιλίας. Σπούδασε Πλαστικές Τέχνες και Γραφιστική. Έχει εκδώσει πάνω από πενήντα βιβλία στη Βραζιλία και σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως στη Γαλλία, τη Νότια Κορέα ή στο Μεξικό.

Έχει λάβει διάφορα βραβεία και τιμητικές διακρίσεις για το έργο του στη διάρκεια της καριέρας του, όπως Καλύτερου Εικονογραφημένου Βιβλίου, το 2011, Καλύτερου Παιδικού, το 2012, από το Εθνικό Ίδρυμα Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου της Βραζιλίας, και το Βραβείο BolognaRagazzi στην κατηγορία νηπίων, το 2024. Για τον Βάρβαρο κέρδισε το βραβείο Ζαμπουτί στην κατηγορία του εικονογραφημένου, που προκηρύσσει το Επιμελητήριο Βιβλίου Βραζιλίας.