«Το βαλς του σκαντζόχοιρου» της Ηλιάνας Φιλέα – Στα χνάρια της Λιλιπούπολης

Στο Βαλς του Σκαντζόχοιρου (εκδ. Susaeta) έντεκα μουσικές εικόνες πλέκουν μια πρωτότυπη σπονδυλωτή ιστορία για μικρά παιδιά, προνήπια, νήπια και πρωτάκια του δημοτικού, για όσους αγαπούν την καλή μουσική που θυμίζει τα παιδικά μας χρόνια, όπως και για όσους μέσα και έξω από τις σχολικές τάξεις επιθυμούν να διαπαιδαγωγήσουν τα μικρά παιδιά με ποιοτικά ακούσματα.

Πρόκειται για το μουσικό βιβλίο που υπογράφει η μουσικοπαιδαγωγός, στιχουργός και συνθέτρια Ηλιάνα Φιλέα, με τη μουσική του Γεράσιμου Παπαδόπουλου και την ενορχήστρωση του έμπειρου Γιώργου Πατεράκη.

«Βιβλιο-εργαλείο» για κάθε είδους μουσικοπαιδαγωγική δραστηριότητα

Το Βαλς του Σκαντζόχοιρου μπορεί κάποιος μεγαλύτερος να το διαβάσει στα παιδιά ή μπορούν τα ίδια να είναι οι αναγνώστες του, εφόσον έχουν κατακτήσει τις απαραίτητες γνωστικές δεξιότητες. Μπορείς ακόμα να το ακούσεις, να το χορέψεις, να παίξεις με αφορμή την υπόθεση κάθε μουσικής ιστορίας. Στα χέρια έμπειρων θεατροπαιδαγωγών αποτελεί πρώτης τάξεως «βιβλιο-εργαλείο», ώστε με αφορμή τα τραγούδια και την υπόθεσή τους, να πλεχτούν ιστορίες για παράσταση και θεατρικό παιχνίδι, να στηθούν πρωτότυπα θεατρικά σενάρια με παντομίμες, αφηγήσεις, θεατρικές κατασκευές εμψυχώσεις και εικαστικές ασκήσεις που θα ενθουσιάσουν τα παιδιά. Το βιβλίο σαφώς προορίζεται για μουσικοπαιδαγωγικές δραστηριότητες, μουσικοκινητική αγωγή, μουσική προπαίδεια. Αλλά και για ευχάριστη ακρόαση στο σπίτι, μαζί με άλλα παιδιά ή απλώς για συνοδεία σε διάφορες ασχολίες.

Εδώ τα νοήματα μεταδίδονται αβίαστα σαν παραμύθια με μουσική αφήγηση.

Η γλώσσα είναι προσεγμένη, απλή, αλλά όχι απλοϊκή, φτιάχνει «ζεστή» ατμόσφαιρα. Η ζευγαρωτή και η πλεκτή ομοιοκαταληξία συνηγορούν στη γρήγορη εκμάθηση των στίχων , κάτι που το χρειάζονται και το αγαπούν οι μικρότεροι ακροατές. Εξάλλου η ομοιοκαταληξία που δένει με νοήματα και μουσική δεν είναι και εύκολη υπόθεση. Χρειάζεται αίσθηση του ρυθμού και του μέτρου τόσο στο λόγο όσο και στη μουσική και φυσικά πειθαρχημένη διαχείριση του νοήματος, ώστε το τραγούδι να έχει πραγματικά κάτι να πει. Εδώ τα νοήματα μεταδίδονται αβίαστα σαν παραμύθια με μουσική αφήγηση.

Τα λόγια αλληλοδρούν με τη μουσική που αρδεύει από μια ποικιλία μουσικών καταβολών, ενώ δέκα σημαντικοί ερμηνευτές, ο καθένας και η καθεμιά με το δικό τους ηχόχρωμα και μουσικό χαρακτήρα, ερμηνεύουν τα τραγούδια σε δύο επίπεδα. Από τη μια φωνητικά και από την άλλη με υποκριτική, δείχνοντας το εύρος των δυνατοτήτων τους και τον υφολογικό τους πλούτο.

Οι τραγουδιστές (με αλφαβητική σειρά) Στέφανος Αφουξενίδης, Γιάννης Γιοκαρίνης, Σπύρος Γραμμένος, Άθως Δανέλλης, Γιάννης Διονυσίου, Πέννυ Μπαλτατζή, Γεράσιμος Παπαδόπουλος, Ηρώ Σαΐα, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Κωνσταντίνα Χρονοπούλου, πλαισιώνονται από τη χορωδία Koumpi Music School, σε διεύθυνση της Ηλιάνας Φιλέα, ενώ επίσης τα παιδιά Οδυσσέας Βασιλάκος, Ανατολή Βασιλάκου, Άννα-Μαρία Κουνδουράκη, Αθανασία Κουτσού, Κατερίνα Μπότσα και Εύα Συρεγγέλλα δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους κοντά στους έμπειρους και καταξιωμένους ερμηνευτές. Τα φωνητικά των Φίλιππου Βλαζάκη, Εύας Λαύκα, Αργυρώς Ταμβάκου και Γιώργου Χριστοδούλου είναι επίσης σε αρμονία με τη σύλληψη της δημιουργού, ενώ στο τραγούδι Το φτέρνισμα του δράκου, το ρόλο του δράκου ερμηνεύει ο Γιάννης Σκανδάμης. Η ενορχήστρωση του Γιώργου Πατεράκη αλλά και η ενορχήστρωση των κρουστών από τον Μιχάλη Διακογιώργη αναδεικνύονται από την ομάδα των είκοσι μουσικών που συμμετέχουν, ο καθένας και η καθεμιά με πολυετή εμπειρία γνωστοί και άξιοι στο πεδίο τους (μαζί τους στο πιάνο και η Φιλέα).

Στο Βαλς του Σκαντζόχοιρου ακούγονται μελωδίες από ποικίλες καταγωγές που αναμιγνύονται αρμονικά με ακούσματα κλασικής, παραδοσιακής και σύγχρονης μουσικής, ενώ παρουσιάζονται δυνάμει μαθήματα σολφέζ, γλωσσικά παιχνίδια, έμφαση στο παιχνίδι που απορρέει από τη μουσικότητα των λέξεων και των γραμμάτων καθώς και ψήγματα διαλέκτων.

(...) προχωρά με άποψη και φροντισμένη αισθητική στο δρόμο που χάραξε η Λιλιπούπολη

Ενδεικτικά στο Η μικρή δεσποινίς, η μουσική είναι παραδοσιακή των Εβραίων της Ρωσίας, στο Ο αγαπησιάρης σκαντζόχοιρος, απηχεί η παραδοσιακή μουσική κάντρι των πιονέρων της Αμερικής, ενώ στο Άμπρα Κατάμπρα, η αύρα της δεκαετίας του 1920 σε συνδυασμό με το θεατρικό τρόπο τραγουδιού από τον Άθω Δανέλλη δίνουν τόνο μιούζικαλ στο τραγούδι για τις περιπέτειες του μάγου Δον Ντεμπισί.

Στο Αππωμένον Αηδόνι, η ιστορία τραγουδιέται μελωδικά στην κυπριακή διάλεκτο, καθώς μας μιλάει για ένα ψηλομύτικο αηδόνι που ερωτεύεται μια καρδερίνα. Το Ένα ζευγάρι κάλτσες θα διασκεδάσει με χιούμορ τους μικρούς μουσικόφιλους, ενώ Ο Ήλιος κι η Σελήνη είναι ένα ρομαντικό κομμάτι που ακροβατεί μεταξύ νανουρίσματος και ιστορίας αγάπης που μπορεί να χορογραφηθεί έξυπνα.

Στις Σπαζοκεφαλιές, με την ευφρόσυνη ρυθμικότητα, οι παροιμίες και τα αινίγματα γίνονται διασκεδαστικό παιχνίδι, ενώ με τη Μπλε ξυλομπογιά μπορούμε να επινοήσουμε μικτές ασκήσεις εικαστικών και μουσικής.

Το φτέρνισμα του δράκου επιφυλάσσει ένα παιχνίδι με τις λέξεις και τη ρυθμολογία τους, ενώ είναι επίσης ευεπίφορο στην δραματοποίηση, με αφορμή τη στιβαρή θεατρικότροπη μουσική σύνθεση. Στη Συμφωνία σε Ντο μείζονα το τραγούδι με τη ζωηρή μουσική μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί σε ασκήσεις μουσικοκινητικής, αλλά και σαν προθέρμανση, για ένα κλασικό μάθημα σολφέζ στη συνέχεια με τους μικρούς μαθητές.

Ο αγώνας του δάσους, που εκκινεί από το μύθο του Αισώπου για τον αγώνα του λαγού με τη χελώνα, αναπτύσσεται μουσικά και δραματικά με πολλούς χαρακτήρες ζώων δίνοντας τη δυνατότητα για σύνθεση θεατρικού παιχνιδιού.

Η Ηλιάνα Φιλέα είναι μουσικοπαιδαγωγός, στιχουργός και συνθέτρια παιδικών τραγουδιών. Με αφετηρία τις σπουδές κλασικού πιάνου και ανώτατων θεωρητικών μουσικής, εργάστηκε στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και σε μουσικές σχολές της Αθήνας, ακολουθώντας πρωτότυπες μεθόδους διδασκαλίας. Το 2015 δημιούργησε την παιδική χορωδία «Μια φορά κι έναν καιρό», ενώ τα τελευταία χρόνια συντονίζει ομάδες μουσικοκινητικής και κρουστών για βρέφη από 10 μηνών έως παιδιά 7 ετών, στη βάση πρωτότυπου υλικού δικής της έμπνευσης. Φτιάχνει εκπαιδευτικά μουσικά επιτραπέζια παιχνίδια και της αρέσει να σκαρφίζεται ευφάνταστες ιστορίες. Λατρεύει τις καλοκαιρινές βουτιές και την παρέα με φίλους, ενώ στον ελεύθερο χρόνο της κατασκευάζει δεινόσαυρους χρησιμοποιώντας παλιά ρούχα και κουμπιά.

Θα πρέπει όμως να αναφερθούμε και στην εικονογράφηση της Φωτεινής Τίκκου, η οποία δεν συνοδεύει απλώς το κείμενο και τη μουσική ακρόαση του συνοδευτικού CD που περιλαμβάνεται στην έκδοση. Η εικονογράφος με μολύβια, παστέλ, υδατοχρώματα και συνθετική τόλμη αποδίδει γενναιόδωρα τις «μουσικές σκηνές» και παράλληλα αφηγείται με τον τρόπο της ζωγραφικής τις ιστορίες.

Θερμά χρώματα, πλούσια χρωματική γκάμα, αίσθηση ζεστής ρουστίκ ζωγραφικής, παρακινούν τους μικρούς αναγνώστες να δοκιμάσουν τις δικές τους εικαστικές δυνάμεις ακούγοντας και διαβάζοντας το βιβλίο.

Το Βαλς του Σκαντζόχοιρου προχωρά με άποψη και φροντισμένη αισθητική στο δρόμο που χάραξε η Λιλιπούπολη και είναι σίγουρο ότι θα αγαπηθεί από μικρούς και μεγάλους, ενώ θα αποτελέσει έργο χρήσιμο σε παιδαγωγούς διαφόρων ειδικοτήτων σε ποικίλα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας.

*Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναιθεατρολόγος-εκπαιδευτικός και κριτικός θεάτρου.