Το Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τίμησε τη δημιουργό Σοφία Ζαραμπούκα αναγορεύοντάς την Επίτιμη Διδάκτορα του Τμήματος. Η ειδική τελετή αναγόρευσης έγινε την Τετάρτη 9 Νοεμβρίου 2022, στη Φιλοσοφική Σχολή. Φωτογραφία © Θοδωρής Αναγνωστόπουλος
Επιμέλεια: Ομάδα 018
H Σοφία Ζαραμπούκα γράφει και εικονογραφεί βιβλία για παιδιά εδώ και 45 χρόνια. Σπούδασε ζωγραφική και θέατρο στην Ελλάδα. Οι δάσκαλοι που την επηρέασαν είναι η Έλλη Γιωτοπούλου, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Τάσσος και ο Κάρολος Κουν. Στην Αμερική σπούδασε γραφικές τέχνες και εικονογράφηση. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, εργάστηκε στις εκδόσεις του Γραφείου Δοξιάδη, δίδαξε αισθητική του εντύπου στο Αθηναϊκό Τεχνολογικό Ινστιτούτο και σχεδίασε σκηνικά και κοστούμια για το Θέατρο Τέχνης.
Το πρώτο παιδικό βιβλίο της, Στο δάσος, εκδόθηκε από τη Νανά Καλλιανέση το 1975, λίγους μήνες μετά την πτώση της χούντας και την επάνοδο της δημοκρατίας στην Ελλάδα και είναι ένα αλληγορικό παραμύθι με θέμα τη δικτατορία. Έκτοτε, έχει δημιουργήσει 80 βιβλία για παιδιά και τα θέματά της είναι πάντα επίκαιρα, αν και βασίζονται σε διασκευές από την αρχαία γραμματεία.
Οι σειρές «Μυθολογία» (12 βιβλία), «Επικά» (Ομήρου Οδύσσεια, Ομήρου Ιλιάδα, Ο Μεγαλέξανδρος, Η Αργοναυτική Εκστρατεία), «Αριστοφάνης» (Πλούτος, Ειρήνη, Λυσιστράτη, Βάτραχοι, Όρνιθες), όπως και το Επανάσταση 1821 έχουν αγαπηθεί από μικρούς και μεγάλους.
Πολλά βιβλία της έχουν εκδοθεί και στο εξωτερικό. Βραβεύθηκε για τη Λυσιστράτη στην Έκθεση Βιβλίου της Λειψίας. Η Ακαδημία Αθηνών της απένειμε δύο φορές το «Βραβείο Ουράνη», το 1982 για το σύνολο του έργου της και το 2022 για το βιβλίο της Επανάσταση 1821 (Εκδόσεις Πατάκη).
Με αφορμή την επανέκδοση των σειρών της «Μυθολογία» και «Αριστοφάνης», η Σοφία Ζαραμπούκα έχει πει:
«Αισθάνθηκα την ανάγκη να ανανεώσω την παλιά εικονογράφηση των βιβλίων, γιατί τα χρόνια πέρασαν (40 από την πρώτη έκδοση) και είναι άλλες οι προσλαμβάνουσες και οι αναφορές των σημερινών παιδιών. Σχεδιάστηκαν περίπου 200 νέες σελίδες που κοσμούν τη σειρά των βιβλίων "ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 1-12" που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη.
Σ’ αυτή την εικονογράφηση τα περισσότερα θέματα αναφέρονται σε αρχαία έργα τέχνης, αγγεία, γλυπτά κτλ. Τα παιδιά συνδέονται με τα σχέδια των βιβλίων, τα αντιγράφουν και μένουν χαραγμένα στη μνήμη τους. Εμμέσως οι εικόνες αυτές φιλοδοξούν να δημιουργήσουν μια οικειότητα με το λαμπρό παρελθόν μας. Για το μελαγχολικό παρόν μας προσφέρονται χρώματα, αστεία και διασκεδαστικές υπερβολές. Στις τελευταίες σελίδες κάθε βιβλίου προτείνονται παιχνίδια βασισμένα σε μουσειακό υλικό.
Από κοντά και ο "ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ” επανεκδίδεται σε νέα μορφή, με τα έργα ΠΛΟΥΤΟΣ, ΕΙΡΗΝΗ, ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ, ΒΑΤΡΑΧΟΙ, ΟΡΝΙΘΕΣ, με ενσωματωμένη τη θεατρική διασκευή κάθε έργου, μια και η πείρα έδειξε ότι μετά το διάβασμα αυτά τα έργα καταλήγουν στη θεατρική σκηνή του σχολείου».
«Διακειμενικότητα, διεικονικότητα, αυτοαναφορικότητα σε παλαιότερα βιβλία της, αρχιτεκτονικό σχέδιο υποστηρίζουν μια πολύμορφη αφήγηση, με κείμενο και λόγια, για παιδιά».
Όμως, τόνισε η καθηγήτρια του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής (ΤΕΠΑΕ) του ΑΠΘ Μένη Κανατσούλη, «η απογείωση με τη θεματική των Μουσείων βρίσκεται στο τελευταίο της βιβλίο, Περιπέτειες στο Μουσείο της Ακρόπολης (εκδ.Πατάκη, 2021).
«Μαζί με 4 παιδιά και μια μισο-αόρατη γάτα επισκεπτόμαστε το Μουσείο και μέσα από τα δικά τους μάτια «διαβάζουμε» τα αγάλματα. Έτσι, το ένα κορίτσι θα ξεχωρίσει το άγαλμα του Μοσχοφόρου «για το μοσχαράκι του που είναι σαν αληθινό, πολύ όμορφο και μικρούλι, ενώ αυτόν που το κουβαλάει τον βρίσκει αντιπαθητικό και ούτε θέλει να σκέφτεται ότι το πάει για θυσία». Πόσο όμορφα περνάει η φιλοζωική αντίληψη, αλλά και η γνωριμία με τα ήθη της αρχαιότητας. Ή πόσο απλά αλλά ουσιαστικά δικαιώνεται η προσωπικότητα της γυναίκας, με την επιλογή του αγοριού που διαλέγει το άγαλμα της Αθηνάς «γιατί νίκησε τον Ποσειδώνα» και «γιατί του αρέσουν οι μαχητικές γυναίκες». Η εικονογράφηση αξιοποιεί σε ασπρόμαυρο αγγεία, γλυπτά και αγάλματα του Μουσείου, ενώ τα χρώματα περισσεύουν στην ταυτόχρονη παράθεση των τεσσάρων παιδιών και της δράσης τους. Διακειμενικότητα, διεικονικότητα, αυτοαναφορικότητα σε παλαιότερα βιβλία της, αρχιτεκτονικό σχέδιο υποστηρίζουν μια πολύμορφη αφήγηση, με κείμενο και λόγια, για παιδιά».
Σε παλαιότερη συνέντευξή της, στην ερώτηση της δημοσιογράφου «Τι θα έλεγε η Σοφία Ζαραμπούκα στα παιδιά σήμερα;» η απάντησή της μένει πάντα ίδια: «Όλη την αλήθεια. […] Είναι η αγαθότητα που προηγείται, η αγαθότητα που έπεται, και όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας και δεν είναι καθόλου αγαθά!»
