«Απλώνουμε ευτυχία» της Γεωργίας Σολωμού (προδημοσίευση)

Η ευτυχία, για μένα, δεν ήταν ποτέ κάτι που αντέχει στη σιωπή ούτε κάτι που κρατιέται μόνο για τον εαυτό μας. Η ευτυχία θέλει να απλώνεται. Σε μια λέξη, σε μια αγκαλιά, σε ένα βλέμμα αποδοχής, σε μια πράξη φροντίδας, σε μια σχέση που λέει στο παιδί: «Σε βλέπω. Είσαι σημαντικός. Είμαι εδώ».

Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, ήθελα να γίνω δασκάλα. Όχι μόνο γιατί αγαπούσα τα παιδιά, αλλά γιατί βαθιά μέσα μου αγαπούσα το μοίρασμα. Γιατί ο εκπαιδευτικός, όπως και ο γονιός, είναι ένας άνθρωπος που μοιράζεται τον εαυτό του και μοιράζει: αγάπη, φροντίδα, γνώση, τρυφερότητα, χρόνο, λέξεις που στηρίζουν, βλέμματα που ενθαρρύνουν. Και κάπου εκεί γεννήθηκε μέσα μου όλο και πιο έντονα η ανάγκη να συναντηθούν πιο συνειδητά αυτοί οι δύο κόσμοι – το σπίτι και το σχολείο. Γιατί πιστεύω βαθιά πως όταν αυτοί οι δύο κόσμοι «αγκαλιάζονται», δεν μεγαλώνουν απλώς ένα παιδί. Του «απλώνουν» ευτυχία για να ανθίσει.

Μέσα από την εφαρμογή δράσεων και δραστηριοτήτων που προτείνονται σε αυτό το βιβλίο, είχα την ευλογία να ζήσω στιγμές που με σημάδεψαν. Να βλέπω παιδιά να γελούν, να χαίρονται, να συνδεόμαστε και να συνδέονται, να γίνονται σιγά σιγά ομάδα μέσα από το παιχνίδι, τη δημιουργία, την επαφή και τις κοινές εμπειρίες. Και ίσως από όλες τις στιγμές οι πιο συγκινητικές ήταν εκείνες που, στο τέλος μιας διαδρομής, κάποια παιδιά μού ψιθύρισαν: «Νιώθω ότι αγαπώ περισσότερο τον εαυτό μου». Εκεί κατάλαβα ακόμη περισσότερο πως, όταν ένα παιδί νιώσει ασφάλεια, αποδοχή και χαρά, αρχίζει να δυναμώνει από μέσα προς τα έξω.

Η συνεργασία με τους γονείς υπήρξε πάντα μέρος της βαθύτερης παιδαγωγικής στάσης μου. Πίστευα και πιστεύω πως το παιδί ανθίζει πιο ουσιαστικά όταν νιώθει ότι οι μεγάλοι της ζωής του στέκονται δίπλα του, μαζί. Γι’ αυτό επιδίωκα και επιδιώκω να μένω κοντά στους γονείς, να ακούω την αγωνία τους, να μοιράζομαι τη χαρά τους, να χτίζουμε γέφυρες εμπιστοσύνης και κοινού νοιαξίματος γύρω από το παιδί.

Κοινή διαπίστωση είναι ότι δεν υπάρχουν τέλειοι γονείς ούτε τέλειοι εκπαιδευτικοί. Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που αγαπούν, προσπαθούν, κουράζονται, αμφιβάλλουν, κάνουν λάθη, ξανασηκώνονται και συνεχίζουν. Και αυτό δεν μας μικραίνει. Μας κάνει ανθρώπινους. Ίσως γι’ αυτό νιώθω πως ένα από τα πιο σημαντικά βήματα, τόσο στη γονεϊκότητα όσο και στην εκπαίδευση, είναι να συμφιλιωθούμε με την αλήθεια ότι θα κάνουμε λάθη – και πως αυτό είναι εντάξει. Να μη φοβόμαστε την ευαλωτότητά μας, γιατί πολλές φορές ακριβώς εκεί γεννιέται η πιο αληθινή σύνδεση.

Δεν υπάρχουν εγχειρίδια για τον τέλειο γονιό ή τον τέλειο εκπαιδευτικό. Υπάρχει, όμως, η καρδιά. Κι αυτή είναι το πιο αληθινό μας εργαλείο. Γιατί πριν από τις επιδόσεις, τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες, το πρώτο μας νοιάξιμο χρειάζεται να είναι η καρδιά του παιδιού. Εκεί γεννιούνται η ασφάλεια, η εμπιστοσύνη, η αγάπη για τον εαυτό, η δύναμη να προσπαθεί, να αντέχει και να ανθίζει.

Και μέσα σε αυτή τη ματιά γεννήθηκε και ένα δικό μου εσωτερικό μότο ως δασκάλας: πως το σχολείο θα έπρεπε να είναι το μεγαλύτερο πάρτι στην πόλη, με πρωταγωνιστή το παιδί. Γιατί πιστεύω πως η μάθηση γίνεται πιο αποτελεσματική όταν είναι ζωντανή, βιωματική, ευχάριστη και παιγνιώδης. Όταν το παιδί μαθαίνει παίζοντας, δημιουργώντας και συμμετέχοντας με όλο του το είναι, τότε η γνώση δεν μένει μόνο στο μυαλό· κατεβαίνει στην καρδιά. Και κάτι ανάλογο ισχύει και στο σπίτι. Η χαρά δεν είναι πολυτέλεια ούτε διάλειμμα από την αγωγή. Είναι γέφυρα σχέσης. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ανοίγει η καρδιά και μαλακώνει η επαφή.

Γι’ αυτό και οι δραστηριότητες αυτού του οδηγού, τόσο για το σχολείο όσο και για το σπίτι, δημιουργήθηκαν με αυτή ακριβώς την πρόθεση: να βοηθήσουν τους μεγάλους να συναντήσουν πρώτα το παιδί μέσα τους και έπειτα το παιδί απέναντί τους πιο αληθινά, πιο ουσιαστικά, πιο ζεστά. Να κρατήσουν ζωντανό το «μαζί» και να το κάνουν εμπειρία μέσα από τη χαρά, το παιχνίδι, τη σχέση και το βίωμα.

Ίσως εδώ χρειάζεται να θυμηθούμε κάτι ακόμη πολύ σημαντικό: να αφήσουμε λίγο στην άκρη το άγχος της ύλης. Τα μαθησιακά κενά, με χρόνο, αγάπη και στήριξη, μπορούν να αναπληρωθούν. Τα συναισθηματικά κενά, όμως, πολύ πιο δύσκολα γεμίζουν. Γι’ αυτό και στο επίκεντρο αυτού του βιβλίου –αλλά και της δικής μου παιδαγωγικής ματιάς– βρίσκεται η ευτυχία του παιδιού, ως μια βαθιά αίσθηση ότι είναι ασφαλές, ότι ανήκει κάπου, ότι έχει αξία, ότι μπορεί να εκφραστεί και να αγαπηθεί όπως είναι.

Αν κάτι έχει αληθινά σημασία στη ζωή ενός παιδιού, είναι η σύνδεση ανάμεσα στον χρόνο που περνά στο σπίτι και στον χρόνο που περνά στο σχολείο. Εκεί ακριβώς γεννήθηκε και η καρδιά αυτού του οδηγού. Το βιβλίο Απλώνουμε ευτυχία: Οδηγός για γονείς και εκπαιδευτικούς έρχεται να ενώσει αυτούς τους δύο κόσμους, ώστε το παιδί να δέχεται κοινά μηνύματα, κοινές αξίες, κοινή φροντίδα και κοινή ενδυνάμωση.

Ο οδηγός χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος, που φέρει τον τίτλο «Οι δρόμοι που απλώνουν ευτυχία», περιλαμβάνει δέκα θεματικά κεφάλαια, που αγγίζουν ουσιαστικές πλευρές της συναισθηματικής ζωής και προσωπικής εξέλιξης του παιδιού. Η επιλογή τους δεν είναι τυχαία, αφού τόσο μέσα από την εμπειρία μου όσο και μέσα από τη μελέτη της βιβλιογραφίας και της έρευνας έχει διαπιστωθεί πως τέτοιες θεματικές συμβάλλουν ουσιαστικά στην ευτυχία, στην ψυχική ενδυνάμωση και στη βαθύτερη ανάπτυξη του παιδιού. Μέσα από αυτές καλλιεργούνται δεξιότητες, στάσεις ζωής και αξίες που το βοηθούν να ανθίζει.

Κάθε κεφάλαιο ξεκινά με την ενότητα «Σπίτι και σχολείο μαζί», όπου αναδεικνύεται η σημασία της συγκεκριμένης θεματικής και φωτίζεται η κοινή ευθύνη των δύο αυτών κόσμων απέναντι στο παιδί. Ακολουθεί η ενότητα «Στο σχολείο», η οποία περιλαμβάνει διασκεδαστικές και διαδραστικές δραστηριότητες για την τάξη. Οι δραστηριότητες αυτές δεν υπηρετούν μόνο τη μαθησιακή προσέγγιση ενός θέματος, αλλά πετυχαίνουν και κάτι βαθύτερο: συμβάλλουν στη σύνδεση ανάμεσα στα ίδια τα παιδιά, αλλά και στη σχέση παιδιού και εκπαιδευτικού – μια σύνδεση πολύτιμη και απαραίτητη για την ασφάλεια, την εμπιστοσύνη και την ευτυχία του παιδιού.

Στη συνέχεια ακολουθεί η ενότητα «Στο σπίτι», όπου η ίδια θεματική μεταφέρεται στην καθημερινότητα της οικογένειας. Εκεί παρουσιάζονται τα βασικά θεωρητικά στοιχεία, που συνοδεύονται από πρακτικές ιδέες. Ξεχωριστή θέση έχει το «Μαζί στην πράξη», όπου προτείνονται δράσεις για γονιό και παιδί μαζί – δράσεις που δεν στοχεύουν μόνο στην κατανόηση μιας στάσης, αλλά κυρίως στη δημιουργία ενός ουσιαστικού, ζεστού και ευχάριστου «μαζί», μέσα από το οποίο το παιδί νιώθει ότι μοιράζεται χρόνο, εμπειρία, χαρά και αληθινή παρουσία με τον γονιό του. Γιατί τα παιδιά αυτό έχουν ανάγκη: γονείς παρόντες.

Κάθε κεφάλαιο ολοκληρώνεται με το «Ώρα για απογείωση», μια ενότητα που περιλαμβάνει ιδέες για δημιουργικές εργασίες, κατασκευές, παιχνίδια ή άλλες εμπειρίες σχετικές με τη θεματική του κεφαλαίου και οι οποίες μπορούν να υλοποιηθούν στο σχολείο, στο σπίτι ή και στα δύο.

Θα ήθελα, ωστόσο, να υπογραμμίσω κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό. Κάθε γονιός ή φροντιστής που θα κρατήσει αυτόν τον οδηγό στα χέρια του, αξίζει να ρίξει μια ματιά και στο κομμάτι «Στο σχολείο», γιατί εκεί μπορεί να βρει πολύτιμες ιδέες και έμπνευση για να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο το παιδί προσεγγίζει, βιώνει και επεξεργάζεται ένα θέμα μέσα στην τάξη. Με τον ίδιο τρόπο, και ο εκπαιδευτικός έχει πολλά να κερδίσει αν διαβάσει και το μέρος «Στο σπίτι», γιατί εκεί μπορεί να δει πιο καθαρά την οπτική του γονιού, τις δυσκολίες, τις ανησυχίες, αλλά και τους τρόπους με τους οποίους μια θεματική μπορεί να συνεχίζεται και να ζωντανεύει μέσα στην καθημερινότητα του παιδιού. Εξάλλου, αυτοί οι δύο ρόλοι είναι φτιαγμένοι για να λειτουργούν συμπληρωματικά, με κοινό κέντρο το παιδί.

Τα κεφάλαια μπορούν να αξιοποιηθούν με όποια σειρά επιλέξει ο αναγνώστης, με εξαίρεση το πρώτο, που αφορά την έναρξη της σχολικής χρονιάς και καλό είναι να προηγείται. Το ίδιο ισχύει και για τις δραστηριότητες: μπορούν να επιλεγούν ανάλογα με τον χρόνο που θέλει να αφιερώσει κανείς σε κάθε θεματική. Δεν έχουν αυστηρό ηλικιακό όριο, γιατί μπορούν να προσαρμοστούν ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες των παιδιών. Παράλληλα, δραστηριότητες από διαφορετικά κεφάλαια μπορούν να δουλεύονται ταυτόχρονα, αφού οι θεματικές αυτές συνομιλούν μεταξύ τους και χρειάζονται επανάληψη, συνέχεια και ουσιαστική επαφή.

Σε κάθε κεφάλαιο υπάρχουν επίσης QR codes, μέσα από τα οποία ο αναγνώστης μπορεί να βρει επιπλέον υλικό για το σπίτι και το σχολείο, ώστε ο οδηγός να παραμένει ζωντανός, ανοιχτός και υποστηρικτικός και πέρα από τις τυπωμένες σελίδες του.

Το δεύτερο μέρος του οδηγού αφορά τις Παγκόσμιες Ημέρες. Πολλές από αυτές συνδέονται ουσιαστικά με τις θεματικές του πρώτου μέρους και προσφέρουν πολύτιμες αφορμές για έκφραση, ευαισθητοποίηση, δράση και κοινή συμμετοχή. Μέσα από αυτές, το παιδί καλείται να συνδέσει όσα μαθαίνει με τους ανθρώπους γύρω του και με αξίες που αποκτούν νόημα στην πράξη.

Για καθεμία προτείνονται πρωτότυποι τρόποι με τους οποίους μπορεί να τιμηθεί, συχνά και με την εμπλοκή των γονιών, ώστε το νόημά της να βρίσκει χώρο όχι μόνο στο σχολείο αλλά και στο σπίτι, μέσα στην κοινή ζωή με το παιδί. Οι γονείς/φροντιστές μπορούν επιπλέον να επιλέγουν μια απλή δράση από τις προτεινόμενες ώστε η κάθε Παγκόσμια Ημέρα να γίνεται αφορμή για περαιτέρω σύνδεση με την πραγματική ζωή.

Ευχή μου είναι αυτός ο οδηγός να βρει τον δρόμο του σε όσο το δυνατόν περισσότερα σπίτια, σχολεία και τάξεις, μα πιο πολύ σε περισσότερες καρδιές. Να γίνει μια ήσυχη γέφυρα ανάμεσα σε γονείς και εκπαιδευτικούς που πιστεύουν πως το παιδί ανθίζει όταν οι μεγάλοι που το αγαπούν «αγκαλιάζονται» και συμπορεύονται. Κι αν μπορέσει να γίνει αφορμή για περισσότερη σύνδεση, περισσότερη κατανόηση, περισσότερη χαρά και περισσότερη κοινή φροντίδα γύρω από το παιδί, τότε θα έχει ήδη πετύχει τον πιο όμορφο σκοπό του: να απλώσει ευτυχία εκεί όπου τη χρειάζονται περισσότερο οι παιδικές καρδιές.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Αυτό το βιβλίο γεννήθηκε από την πεποίθηση πως τα παιδιά μεγαλώνουν πιο ευτυχισμένα όταν οι δύο σημαντικοί κόσμοι της ζωής τους, το σπίτι και το σχολείο, δεν λειτουργούν χωριστά, αλλά συναντιούνται με κοινή αγάπη, κοινές αξίες και κοινό νοιάξιμο.

Πώς μπορούν, λοιπόν, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να καλλιεργήσουν στα παιδιά στάσεις και ιδανικά που θα τα οδηγήσουν στην ευτυχία;

Η Γεωργία Σολωμού, με μακρόχρονη εμπειρία στην εκπαίδευση και στα εργαστήρια για γονείς και εκπαιδευτικούς, σε αυτό το βιβλίο εστιάζει σε θεματικές που συνδέονται άμεσα με την ευημερία των παιδιών, όπως η αυτοεκτίμηση, η ψυχική ανθεκτικότητα, η φιλία και ο εθελοντισμός. Στόχος του βιβλίου είναι να αναδείξει πώς μέσα από την επικοινωνία και τη συνεργασία των γονέων και των εκπαιδευτικών επάνω σε αυτές τις θεματικές τα παιδιά μπορούν να ανθίσουν.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

H Γεωργία Σολωμού γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Λεμεσό, ενώ από το 2002 υπηρετεί τη δημόσια εκπαίδευση της Κύπρου. Ως εκπαιδευτικός με μεταπτυχιακές σπουδές και εξειδίκευση στη Συμβουλευτική Ψυχολογία για παιδιά και εφήβους, επέλεξε να θωρακίσει την αγάπη της για τα παιδιά με επιστημονικά εφόδια. Παράλληλα, είναι πιστοποιημένη Kids Life Coach και εμψυχώτρια θεατρικού παιχνιδιού. Τα τελευταία χρόνια διδάσκει το μάθημα της Αγωγής Υγείας, εμψυχώνει εργαστήρια για γονείς, εκπαιδευτικούς και παιδιά και δημιουργεί πρωτότυπο εκπαιδευτικό υλικό. Είναι η εμπνεύστρια της δράσης «Απλώνω Ευτυχία», μιας δράσης που καλλιεργεί στα παιδιά την ενσυναίσθηση και τον εθελοντισμό.