Καλοκαιρινή γιορτή: Σκέψεις και προτάσεις για τις παραστάσεις του τέλους της σχολικής χρονιάς

Με τη σχολική χρονιά να φτάνει σιγά σιγά στο τέλος της, το μείζον ζήτημα της καλοκαιρινής γιορτής στο σχολείο τίθεται επίμονα στην εκπαιδευτική κοινότητα. Ακόμα και αν ο εκπαιδευτικός με έγκαιρο προγραμματισμό προνοεί για τον σχεδιασμό της γιορτής, η εμπειρία έχει δείξει ότι ο μήνας Μάιος είναι αυτός που χρησιμοποιείται κυρίως για την τελική επιλογή του θέματος, τις εντατικές ετοιμασίες, τις πρόβες, τη μέριμνα για τις τεχνικές προδιαγραφές.

οι ειδικευμένοι δάσκαλοι της θεατρικής αγωγής πρέπει να καταφέρουν έναν αληθινό άθλο, αν αναλογιστεί κανείς ότι ελάχιστοι έχουν την πολυτέλεια να υπηρετούν σε ένα σχολείο

Μια γιορτή στο δημοτικό σχολείο δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση. Οι διαφορετικές τάξεις έχουν και διαφορετικές ανάγκες αλλά και δυνατότητες. Χρειάζεται να υπάρχει ο κατάλληλος σχεδιασμός, ώστε κανένα παιδί να έχει ρόλο στη συλλογική διαδικασία. Επίσης τόσο το θέμα όσο και η «σκηνοθετική» και «δραματουργική» προσέγγιση χρειάζεται να ευνοούν την ενεργό συμμετοχή, να έχουν παιδαγωγικό αποτύπωμα και οπωσδήποτε να συνηγορούν σε ένα καλό τελικό αποτέλεσμα. Από την άλλη πλευρά, οι ειδικευμένοι δάσκαλοι της θεατρικής αγωγής πρέπει να καταφέρουν έναν αληθινό άθλο, αν αναλογιστεί κανείς ότι ελάχιστοι έχουν την πολυτέλεια να υπηρετούν σε ένα σχολείο (καθώς για να συμπληρώσουν ώρες υπηρετούν συγχρόνως μέχρι και σε πέντε) και ότι κάθε σχολείο και κάθε διευθυντής χρειάζεται τη συνδρομή τους. Η συνεργασία με τους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς είναι οπωσδήποτε σημαντική και αυτό που καθορίζει εντέλει την «επιτυχία» των θεατρικών παραστάσεων στις σχολικές γιορτές, ανεξαρτήτως εποχής ή περίστασης, είναι η συνεργασία όλων των εκπαιδευτικών, η ζωντάνια των παιδιών, η δεκτικότητα των συλλόγων γονέων και κηδεμόνων και ακολούθως η υποδομή κάθε σχολείου (για να ονοματίσουμε κάποιους από τους κυριότερους άξονες).

Πέντε βιβλία-θεατρικοί οδηγοί για ανεβάσματα στη «Σχολικη Σκηνή»

Φυσικά η επιλογή του θέματος, και του σχετικού θεατρικού «έργου» είναι καθοριστική. Διασκευές, πρωτότυπες συγγραφές αλλά και δοκιμασμένα θεατρικά κείμενα αποτελούν συχνές επιλογές. Σε αυτό το πλαίσιο η ύπαρξη ενός ρεπερτορίου κατάλληλα προσαρμοσμένου στις ανάγκες των παιδιών διαφόρων τάξεων, το οποίο θα έχει θεματολογία που θα ακολουθεί την ετήσια σχολική ρουτίνα για τις γιορτές και τις επετείους είναι απαραίτητο να εμπλουτιστεί. Με αυτή την οπτική και καθώς διαθέτει πολυετή πείρα στις δομές τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης, συγγραφική και πρακτική εμπειρία στα ανεβάσματα παραστάσεων και παιδιά και εφήβους, η Ίλια Λακίδου, στη σειρά Σχολική Σκηνή, προτείνει θεατρικά έργα με στόχο τη σκηνή στα σχολεία. Η σειρά των εκδόσεων Κάπα περιλαμβάνει ήδη πέντε βιβλία-θεατρικούς οδηγούς με τα οποία η Λακίδου προτείνει μια ολιστική προσέγγιση στο ζήτημα της θεατρικής παράστασης στο σχολείο. «Η ζωή είναι μαζί», «Από το πριν στο μετά», «Η γυναίκα στον αγώνα», «Αλέκος Παναγούλης. Ένας μοναχικός ήρωας» και «Άγιος Βασίλης ΑΕ», είναι οι τίτλοι των θεατρικών έργων-σκηνοθετικών προτάσεων που αφορούν την καλοκαιρινή γιορτή, την επέτειο της Ελληνικής Επανάστασης, τη 17η Νοεμβρίου αλλά και τη γιορτή των Χριστουγέννων, με τη συγγραφέα να έχει ως στόχο τον περαιτέρω εμπλουτισμό των τίτλων σε αντιστοιχία με τις συχνές και απαιτητικές εκδηλώσεις στον ετήσιο εκπαιδευτικό κύκλο.

Έργα για τα πρωτάκια και για τα εκτάκια

Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά το ρεπερτόριο για την καλοκαιρινή γιορτή η Λακίδου προτείνει το έργο Η ζωή είναι μαζί για τα παιδιά που τελειώνουν την Α΄ Δημοτικού. Πρόκειται για μια ελεύθερη διασκευή και δραματολογική ανάπτυξη του παραμυθιού του Χρήστου Μπουλώτη Μια ερωτική ιστοριούλα με καλό τέλος (εκδ. Ελληνικά Γράμματα, 2000). Το θεατρικό έργο Η ζωή είναι μαζί, έχει ως πολλαπλό κέντρο την έννοια της αγάπης και της φιλίας, της αλληλεγγύης έναντι της διχόνοιας, της μάθησης, της συνεργασίας, της άμιλλας, έναντι στη βαρεμάρα, τη βία, τη ζήλια κ.λπ. Το σχολείο είναι εξάλλου το κατεξοχήν πεδίο κοινωνικοποίησης των παιδιών, πέρα από τα αυστηρώς εκπαιδευτικά ζητούμενα. Με όχημα τα γράμματα της αλφαβήτου, οι λέξεις και τα νοήματά τους διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην υπόθεση. Ο στόχος είναι το «μαζί», το χτίσιμο μιας αληθινά υγιούς και αγαπητικής συνθήκης στην τάξη και το σχολείο.

Με σύντομες σκηνές, ζωηρές εναλλαγές, το έργο μπορεί να περιλάβει έως και πενήντα παιδιά της Α’ δημοτικού, καλύπτοντας έτσι τις συνήθεις απαιτήσεις για δύο τμήματα στα δωδεκαθέσια σχολεία. Φυσικά, η ομάδα των εκπαιδευτικών που θα δουλέψει για το ανέβασμα του έργου, μπορεί να κάνει τις αναγκαίες κάθε φορά προσαρμογές. Η συγγραφέας αφήνει ανοικτή τη δυνατότητα, αρκεί ωστόσο να τηρείται ένας βασικός εννοιολογικός και δρασιακός πυρήνας. Η έκδοση συνοδεύεται από σκηνοθετική πρόταση και οδηγό για τις ελάχιστες σκηνοθετικές απαιτήσεις. Λόγος, κίνηση, ρυθμός είναι προσαρμοσμένα στις ανάγκες των μικρών μαθητών, στοχεύοντας όμως στην ανάδειξη των ικανοτήτων τους και στην ανάπτυξη θεατρικής αλλά και συνεργατικής συνείδησης. Η ιστορία που διατρέχει το αλφάβητο είναι ευφρόσυνη και στοχαστική και εγγυάται ποικίλα, ψυχαγωγικά ανεβάσματα.

Το επόμενο έργο που αφορά στην καλοκαιρινή γιορτή έχει τον τίτλο Από το πριν στο μετά, και η συγγραφέας εστιάζει στους μαθητές της ΣΤ’ τάξης του δημοτικού, οι οποίοι την επόμενη χρονιά μπαίνουν επισήμως στο μακρύ ταξίδι της εφηβείας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στο πολυπρόσωπο θεατρικό έργο για τα… «εκτάκια» (επίσης για έως και 50 μαθητές-μαθήτριες) οι υποκριτικές και σκηνοθετικές απαιτήσεις είναι ανάλογες της ωριμότητας των παιδιών που ολοκληρώνουν τον κύκλο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το έργο είναι πιο σύνθετο, ευνοεί τον παραστασιακό πειραματισμό. Τα ερωτήματα που αφορούν τις ανησυχίες για το μέλλον, τις μεταλλαγές στις φιλίες, τα νέα ενδιαφέροντα και τους προβληματισμούς, την ανάγκη του αυτοπροσδιορισμού στο εφηβικό περιβάλλον, τις απαιτήσεις του Γυμνασίου και του Λυκείου αποτελούν βασικά σημεία στη δραματουργική ραχοκοκαλιά ενός έργου που στήνεται ως σπονδυλωτή παράσταση και με ισχυρό το πρόσημο του θεάτρου της Επινόησης (devised theatre).

Η μέθοδος του θεάτρου της Επινόησης είναι ιδιαίτερα προσφιλής μέθοδος στις εκπαιδευτικές κοινότητες καθώς επιτρέπει τον αυθορμητισμό, τη συμμετοχικότητα, τη συγκρότηση του υλικού και τη σκηνική του επιτέλεση με γνώμονα ακριβώς τις κοινότητες-ομάδες οι οποίες δραστηριοποιούνται τόσο στη συνθετική όσο και στην παραστασιακή διαδικασία. Στο θεατρικό έργο η συγγραφέας αποκωδικοποιεί τις «αλφαβήτες» της σχολικής ζωής τις οποίες θα έχουν μαζί τους τα παιδιά της έκτης δημοτικού ως «αποσκευές». Η ματιά είναι αγαπητική και συγχρόνως κριτική, όπως χρειάζεται να είναι η ματιά κάθε παιδιού που μπαίνει στην περιπέτεια της εφηβείας και των νέων γνωστικών απαιτήσεων. Τα παιδιά παίζουν, δημιουργούν χώρους με τα σώματά τους, αλληλοδρούν με τα σκηνικά αντικείμενα, χρησιμοποιούν τεχνικές όπως παγωμένες εικόνες, χρονικές «καταστάσεις», ελεγχόμενους αυτοσχεδιασμούς κ.α., ενώ δρουν ως «συνδημιουργοί» και επιτελεστές, δικαιώνοντας τη λογική που υπηρετεί το μάθημα της θεατρικής αγωγής.

Τα έργα της σειράς είναι προτάσεις για ένα θέατρο της κοινότητας, το θέατρο που κατεξοχήν συγκροτείται και τελείται στο σχολείο και στη συνέχεια αλληλεπιδρά με τις θεατρικές δράσεις εκτός αυτού. Με αυτή την οπτική τα σχολεία μπορούν να είναι περιβάλλοντα ανάπτυξης της θεατρικής πράξης και γραφής και οι σχολικές γιορτές αποτελούν μια πολύ καλή αφορμή για συνεπή δουλειά στο αντικείμενο της θεατρικής αγωγής.

* Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και βιβλίου.