Όταν η σχολική γιορτή του καλοκαιριού είναι η ευκαιρία για θέατρο και βιβλιοαναγνώσεις. 15+ 1 προτάσεις βιβλίων για παράσταση στο σχολείο.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Το τέλος της σχολικής χρονιάς και η σηματοδότησή του με την καθιερωμένη σχολική γιορτή είναι ένα στοίχημα δυναμικό για τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και την ευρύτερη κοινότητα εντός της οποίας το κάθε σχολείο λειτουργεί. Αν κάποιος νομίζει ότι οι γιορτές στο σχολείο αποτελούν κάτι σαν ρουτίνα, που απλώς διεκπεραιώνεται και όλα συνεχίζουν, μάλλον δεν έχει ουσιαστική εμπειρία από την εκπαίδευση και οπωσδήποτε δεν έχει εμπειρία από το τι σημαίνει να ανέβει μια καλή θεατρική παράσταση εντός της σχολικής κοινότητας. Χρειάζεται μια σημαντική περίοδος προετοιμασίας και συνεργασίας που εδώ την αναφέρουμε αδρομερώς: επιλογή του υλικού, ενδεχόμενη διασκευή για να προσαρμοστεί κατάλληλα στις ανάγκες και τις δυνατότητες των μαθητών που επιλέγονται, διανομή ρόλων ώστε αφενός να υπάρχει το βέλτιστο αποτέλεσμα αφετέρου κανείς μαθητής να μη νιώσει ότι δεν μετέχει ισότιμα, συντονισμός ωρών διδασκαλίας προς ώρες πρόβας, συνεργασία διδασκόντων (δασκάλων, διδασκόντων των ειδικοτήτων του θεάτρου, των εικαστικών, της μουσικής, ενίοτε της φυσικής αγωγής), διοικητική έγκριση κατόπιν συνέλευσης, επικοινωνία και συνεργασία με το σύλλογο γονέων και κηδεμόνων, επικοινωνία και διατύπωση αιτημάτων προς τον δήμο εφόσον κρίνεται αναγκαίο για τη στήριξη της παραγωγής, εθελοντικές υπερωρίες διδασκόντων για να «βγει» η παράσταση, διαχείριση των αναγκών σε έκτακτη υλικοτεχνική υποδομή (όπως πχ. ηχητική εγκατάσταση, υλικά για τα κοστούμια, τα αξεσουάρ, τα σκηνικά, εξωτερική συνεργασία για τη μουσική, συντήρηση αίθουσας ή χώρου που θα φιλοξενήσει τη γιορτή κ.λπ) και πολλά άλλα τα οποία απασχολούν το σχολικό δυναμικό και σπανίως γίνονται αντιληπτά ή αξιολογούνται επαρκώς από τους εξωτερικούς παρατηρητές.
Ανεξαρτήτως του στόχου της «τελικής» γιορτής, οι περισσότερες από τις προτάσεις δεν έχουν χρονικούς περιορισμούς επιτέλεσης, όπως εξάλλου συμβαίνει και με το καλό θέατρο. Αν υπάρχει όρεξη για δουλειά, κάθε μέρα στο σχολείο είναι μέρα για θέατρο.
Ωστόσο ακόμα και αν ο προγραμματισμός έχει γίνει νωρίς, πάντα ο Μάιος είναι ένας μήνας εντατικός για τη λήξη της σχολικής χρονιάς και τις αντίστοιχες δράσεις. Οι τελευταίες εβδομάδες του σχολικού έτους είναι αφιερωμένες στην ετοιμασία των καταληκτικών σχολικών παραστάσεων και, ανεξαρτήτως του πότε λήφθηκαν οι αποφάσεις και έγιναν οι επιλογές, αυτή είναι η περίοδος που καθορίζει την τροπή του εγχειρήματος. Συμβαίνει μάλιστα πρόβες που μόλις άρχισαν να οδηγήσουν σε εξαιρετικά αποτελέσματα, ενώ προσπάθειες μηνών να «ναυαγούν». Αυτό είναι μέρος της «γοητείας» της διαδικασίας. Αν βάλουμε στην εξίσωση και το ότι οι δάσκαλοι των κρίσιμων ειδικοτήτων και ειδικά της θεατρικής αγωγής υπηρετούν συγχρόνως σε πολλά σχολεία και πρέπει να ανταποκριθούν τόσο στις διδακτικές υποχρεώσεις τους όσο και στην κατάλληλη προετοιμασία των σχολικών παραστάσεων, γίνεται αντιληπτό πόσο σύνθετο είναι το εγχείρημα για μια καλή σχολική παράσταση η οποία είναι φορτισμένη και με τη σημειολογία ενός «τέλους».
Στο πλαίσιο αυτό η επιλογή του κατάλληλου κειμένου για το κάθε σχολικό οικοσύστημα είναι εξόχως σημαντική. Συχνότατα απαιτείται διασκευή ακόμα και στο πιο άρτιο κείμενο δραματουργίας προορισμένο για παιδιά, μια και οι μαθητές-ηθοποιοί είναι εξόχως διαφοροποιημένος και κυμαινόμενος παράγοντας στην εξίσωση της σχολικής γιορτής.
- Διαβάστε επίσης: Καλοκαιρινή γιορτή: Σκέψεις και προτάσεις για τις παραστάσεις του τέλους της σχολικής χρονιάς
Με όλα αυτά κατά νου, ακολουθεί ένα μικρό σύνολο από προτάσεις για ενδιαφέροντα και πρωτότυπα ανεβάσματα, τα οποία βασίζονται είτε σε βιβλία που έχουν δυνατότητα για σκηνική διασκευή είτε αποτελούν αυτοτελείς προτάσεις για παραστάσεις. Ανεξαρτήτως του στόχου της «τελικής» γιορτής, οι περισσότερες από τις προτάσεις δεν έχουν χρονικούς περιορισμούς επιτέλεσης, όπως εξάλλου συμβαίνει και με το καλό θέατρο. Αν υπάρχει όρεξη για δουλειά, κάθε μέρα στο σχολείο είναι μέρα για θέατρο.
Βιβλία για παραστάσεις που εκκινούν από κλασικά θεατρικά έργα και λογοτεχνικά κείμενα
Αριστοφάνη Αχαρνείς, Πλούτος, Όρνιθες
Τρεις θεατρικές διασκευές για ανήλικους θεατές, σε τρία διαφορετικά βιβλία.
Οι Αχαρνείς του Αριστοφάνη συστήνονται δυναμικά στο ανήλικο κοινό μέσα από την διασκευή του Βασίλη Πανόπουλου και της Ζοζεφίνας Τζονάκα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.
Οι συγγραφείς ξαναβλέπουν την αρχαία κωμωδία μέσα από σύγχρονα παιδαγωγικά φίλτρα και οργανώνουν την πρότασή τους έχοντας υπόψη αφενός τις ανάγκες του ανήλικου κοινού, αφετέρου το ενδιαφέρον και των ενηλίκων που το περιστοιχίζουν. 
Η διασκευή δίνει ένα σφικτό κείμενο, με σύγχρονη γλώσσα, νοηματικές και χωροχρονικές γέφυρες με το παρόν, χωρίς τις αριστοφανικές βωμολοχίες που εκ των πραγμάτων δεν θα μπορούσαν να παρουσιαστούν στα σχολικά ακροατήρια. Το βιβλίο έχει εκτενή και ουσιαστικά εισαγωγικά σχόλια τα οποία βοηθούν στην ανάλυση και το στήσιμο των χαρακτήρων, πληροφορούν για το δραματικό χώρο και χρόνο, την αρχαία κωμωδία καθαυτή και τους στόχους της, την κριτική για τον πόλεμο και την ειρήνη που μπορεί να γίνει αποτελεσματικά και διαχρονικά μέσα από το θέατρο.
Η γραφή με ομοιοκαταληξία προσδίδει μουσικότητα, ενώ η έκδοση συνοδεύεται από μουσικό παράρτημα με προτεινόμενες παρτιτούρες για την παράσταση, γραμμένες από τον Πανόπουλο και ακολουθεί και χρήσιμη βιβλιογραφία. Το βιβλίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ανεβάσματα τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (τελευταίες τάξεις του δημοτικού και γυμνάσιο). Με την προσεκτική, αναλυτική ματιά και διασκευαστική επιμέλεια των Βασίλη Πανόπουλου και Ζοζεφίνας Τζονάκα και ο Πλούτος του Αριστοφάνη βρίσκει μια νέα διαδρομή για να αγγίξει τα νεανικά ακροατήρια και ειδικά αυτά των τελειόφοιτων του δημοτικού και των μαθητών του γυμνασίου.
Με παρόμοια οπτική όπως στη δουλειά τους με τους Αχαρνείς οι δύο εκπαιδευτικοί διασκευάζουν τον Πλούτο του Αριστοφάνη και βοηθούν παιδιά και ενήλικες να ξεκλειδώσουν την αγαπημένη αρχαία κωμωδία όπου το ζήτημα του πλούτου και της «τυφλής» διανομής του αποτελεί τον κεντρικό άξονα πέριξ του οποίου στήνονται χαρακτήρες, καταστάσεις και κοινωνική κριτική διαχρονικά.
Στη διασκευή προστίθενται δύο νέα παιδιά, ο Αρίστος και ο Φάνης, όπου στα ιντερμέδια της θεατρικής πρότασης σχολιάζουν, κρίνουν και προσπαθούν να αντιληφθούν τα έργα και τις ημέρες των ηρώων του έργου.
Το βιβλίο έχει σαφή διακειμενικό προσανατολισμό, συνοδεύεται από αναλυτική εισαγωγή και μουσική πρόταση από τον Πανόπουλο και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός. Από τους ίδιους συγγραφείς και τον εκδοτικό οίκο κυκλοφορεί και η αριστοφανική κωμωδία Όρνιθες, η πλέον πρόσφατη δουλειά των συγγραφέων.
Η αναλυτική, μουσική και διασκευαστική, διακειμενική μεθοδολογία των συγγραφέων ανανεώνει την αγαπημένη κωμωδία του Αριστοφάνη, η οποία συχνότατα αποτελεί επιλογή στις σχολικές παραστάσεις.
Γιάννης Καλατζόπουλος, Θέατρο για παιδιά και... έξυπνους μεγάλους 3: Όρνιθες, Ειρήνη, Βάτραχοι (εκδ. Φίλντισι)
Ο γνωστός ηθοποιός και σκηνοθέτης Γιάννης Καλατζόπουλος, με μακρόχρονη πορεία στο θέατρο για παιδιά και εφήβους, στο τρίτο του βιβλίο, εστιάζει με διασκευαστική και σκηνοθετική οπτική στις τρεις κωμωδίες του Αριστοφάνη.
Η ματιά του συγγραφέα συνδυάζει το λόγο με την πράξη, δίνοντας ένα καλοδουλεμένο εγχειρίδιο παράστασης συμπαγές αλλά και ανοικτό στις αναγκαίες προσαρμογές για το κάθε σχολικό οικοσύστημα, όπως και πέρα από αυτό, καθώς τα αριστοφανικά έργα που επιμελείται έχουν ανέβει σε ποικίλες θεατρικές σκηνές, κρατικά και δημοτικά περιφερειακά θέατρα και συνεχίζουν να ανεβαίνουν από θιάσους και ομάδες.
Οι διασκευές του Καλατζόπουλου (εκδόσεις Φίλντισι) είναι προορισμένες για τη σκηνή. Το κείμενο συνοδεύει το κατατοπιστικό Παράρτημα, όπου ο εκπαιδευτικός μπορεί να βρει χρήσιμες συμβουλές σκηνοθεσίας, σκηνογραφίας, ενδυματολογίας για ένα επιτυχημένο ανέβασμα της παράστασης. Από τον ίδιο συγγραφέα-σκηνοθέτη κυκλοφορούν ακόμα τέσσερα βιβλία στη σειρά με θεατρικά κείμενα και διασκευές.
Πέρσες του Αισχύλου: 2 διαφορετικές οπτικές για το ανήλικο κοινό
Η Στέλλα Ζόμπολα διασκευάζει τους Πέρσες του Αισχύλου προσαρμόζοντας την απαιτητική αρχαία τραγωδία στις ανάγκες ενός θεάτρου για παιδιά και εφήβους. Η εννοιολογική, υποκριτική, σκηνοθετική, σκηνογραφική πολυπλοκότητα της συγκεκριμένης τραγωδίας, αποτελεί πεδίο ενδιαφερόντων «στοιχημάτων» ως προς τις προθέσεις για σχολικά ανεβάσματα. Το αποτέλεσμα όμως μπορεί να αποζημιώσει πολλαπλώς όλους όσοι συμμετέχουν στην προσπάθεια.
Η διασκευή της Ζόμπολα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη. Αποτελεί μια πολύ καλή επιλογή για να γνωρίσουν τα παιδιά, μέσα από τη διαδικασία της παράστασης, τη μάχη της Σαλαμίνας, τη σημασία της ανδρείας και της αποφασιστικότητας, την αξία της ειρήνης, τα δεινά του πολέμου που αγγίζουν τόσο τους νικητές όσο και τους νικημένους, την παγίδα της αλαζονείας, το μεγαλείο της ανθρώπινης ύπαρξης. Η ιστορία αποδίδεται απλά, διατηρώντας το υψηλό νόημα του κειμένου. Ο Αισχύλος εξάλλου, αντί να εξυμνεί μονοσήμαντα τη νίκη των Ελλήνων, εστιάζει στον πόνο των Περσών, την τύφλωση της εξουσίας, τη ματαιότητα του πολέμου, την τραγική συντριβή, που διδάσκουν ωστόσο και τους νικητές ώστε να αποφύγουν την παγίδα της οίησης. Το προσαρμοσμένο κείμενο είναι καλά επιμελημένο, συνοδεύται από πληροφορίες και εισαγωγικό σημείωμα.
Στο ίδιο μήκος κύματος αλλά με τη δική του συγγραφική οπτική, ο Κώστας Χατζηεμμανουήλ διασκευάζει επίσης τους Πέρσες του Αισχύλου. Το βιβλίο κυκλοφορεί από την Ελληνοεκδοτική, με την εικαστικά προσεγμένη εικονογράφηση της Μαιρήλιας Φωτιάδου, η οποία αποτελεί συγχρόνως και σκηνογραφική πρόταση.
Η διασκευή έχει προσεγμένο λόγο που δεν δυσκολεύει τα παιδιά, ενώ διατηρεί τη θεατρικότητα του πρωτότυπου κειμένου. Για ηλικίες από 7 έως και 12 ετών.
Δήμητρα Βαμβακάρη, Βασιλικός (εκδ. Σοκόλη)
Ο Βασιλικός του Αντωνίου Μάτεσι γράφτηκε στα 1830. Πρόκειται για αστικό δράμα-σταθμό στην ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου και αριστοτεχνικό δείγμα της Επτανησιακής Σχολής. Η υπόθεση του εκτυλίσσεται στην Ζάκυνθο κατά την δεύτερη περίοδο της βενετοκρατίας του 1712 και αφορά στην αγάπη δύο νέων που ανήκουν σε διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, με τη διάκριση των τάξεων να ορίζει τρόπους συμπεριφοράς, όρια και καταστάσεις. Η Δήμητρα Βαμβακάρη καταπιάνεται με τη διασκευή του έργου υπό τον τίτλο Βασιλικός, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σοκόλη.
Στη διασκευή που είναι κατάλληλη για παιδιά η ουσία του έργου παραμένει αναλλοίωτη, προσαρμοσμένη όμως έτσι ώστε να γίνονται κατανοητά και ευφρόσυνα παραστάσιμα τα νοήματα, τα πρόσωπα, οι καταστάσεις του έργου. Αρλεκίνοι και μάσκαρες ξετυλίγουν την ιστορία αγάπης του Φιλιππάκη και της Γαρουφαλιάς. Ο αυστηρός Δάρειος Ρονκάλας, πατέρας της Γαρουφαλιάς, αρνείται να παντρέψει την κόρη του με έναν γαμπρό από τα "κατώτερα σπίτια", γιατί πιστεύει ότι εποφθολμιά την περιουσία της. Είναι μάλιστα έτοιμος να υπερασπιστεί το όνομα της οικογένειάς του με κάθε τίμημα. Ωστόσο, μέσα από μια σειρά απρόβλεπτων εξελίξεων, ο Ρονκάλας αναγκάζεται να δεχτεί τον Φιλιππάκη ως γαμπρό του.
Το ηθογραφικό, κοινωνικό δράμα του Μάτεσι γίνεται ανάλαφρη επτανησιακή, καρναβαλική γιορτή, όπου μια πινακοθήκη προσώπων, μέσα από ποικίλες σκηνές μας ταξιδεύουν στην ενετοκρατούμενη Ζάκυνθο του 18ου αιώνα.
Arthur Fauquez, Δον Κιχώτης της Μάντσα (μτφρ. Καίτη Κάστρο-Λογοθέτη, εκδ. Δωδώνη)
Ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες στο μεγαλειώδες μυθιστόρημά του Δον Κιχώτης της Μάντσα, το οποίο ανήκει στον Κανόνα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, και είναι γραμμένο με τη μορφή επεισοδίων την περίοδο της Ισπανικής Χρυσής Εποχής των γραμμάτων και των τεχνών, έχει επηρεάσει καθοριστικά τόσο τη μετέπειτα λογοτεχνική παραγωγή, όσο και το θέατρο καθώς το έργο αποτελεί ένα από τα πλέον αγαπημένα και στις θεατρικές του εκδοχές.
Ο Δον Κιχώτης είναι αυτός που αντιπροσωπεύει τον ιππότη των παραμυθιών και των ανδραγαθημάτων που παλεύει όμως σε ένα κόσμο ο οποίος δεν έχει πια ανάγκη από ήρωες «παλαιάς κοπής» και κώδικες τιμής. Οι περιπέτειές του ακροβατούν μεταξύ αλήθειας και φαντασίας, ενώ παρελαύνουν από δίπλα του και σημαδεύουν τις δράσεις του πολλών ειδών πρόσωπα και χαρακτήρες, με κορυφαίο τον πιστό υπηρέτη του Σάντσο. Η Δόνα Μπελίσα, ο οικονόμος Νικόλας, ο κουρέας Καράσκο, ο σπουδαστής Φερδινάνδο, ο ξενοδόχος Μαριτόρν Σάντσο, ο Τοξότης της La Santa Hermandad Γκίνες, ένας κατάδικος (αργότερα κύριος Πέντρο), κατάδικοι, βοσκοί, ένα νεαρό παιδί, το άλογο του Δον Κιχώτη Γκριζόν, το γαϊδουράκι του Σάντσο κ.λπ. ζωντανεύουν θεατρικά, στη διασκευή του Arthur Fauquez, η οποία προορίζεται για παιδιά και εφήβους και αποτυπώνει με χιούμορ και διορατικότητα την ανθρώπινη ψυχή και τις κοινωνικές σχέσεις.
Η διασκευή απευθύνεται τόσο σε παιδιά με ώριμες πλέον τις μαθησιακές τους δυνατότητες αλλά και εφήβους. Το βιβλίο-θεατρική διασκευή κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δωδώνη, σε μετάφραση Καίτης Κάστρο-Λογοθέτη και επιμέλεια Κλεονίκης Μαγκλάρα.
Michael Morpurgo, Ιστορίες από τον Σαίξπηρ (μτφρ. Βιολέττα Ζεύκη, εκδ. Ελληνικά Γράμματα)
Το βιβλίο Ιστορίες από τον Σαίξπηρ, του σερ Μάικλ Μορπούργκο, συνοδευόμενο από την εισαγωγή που υπογράφει ο διάσημος ηθοποιός Μπένεντικτ Κάμπερμπατς, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, σε μετάφραση Βιολέττας Ζεύκη. Ο Μορπούργκο διασκευάζει σε αυτοτελή αναγνώσματα δέκα από τις πιο επιδραστικές θεατρικές ιστορίες του Σαίξπηρ, στοχεύοντας καταρχάς στο αναγνωστικό κοινό από 10 έως και 15 ετών και στη συνέχεια στους αναγνώστες όλων των ηλικιών που μπορούν να βρουν ευχαρίστηση και μελετητικό ενδιαφέρον σε αυτή τη σύγχρονη εκδοχή, όπου το θεατρικό έργο γίνεται κείμενο για ανάγνωση και συγχρόνως παραμένει ανοιχτό για νέες διαλογικές μετασκευές και ανεβάσματα που να αφορούν ένα κοινό νεανικό και απροσδόκητα δεκτικό.
Ακριβώς η διαχείριση που επιφυλάσσει ο Μορπούργκο στα επιλεγμένα έργα του Σαίξπηρ συνιστά μια πολύ προσεκτική αναδόμηση τους σε κείμενο προς παράσταση για παιδιά και εφήβους, καθώς ο συγγραφέας διατηρεί τις σαιξπηρικές συντεταγμένες χωρίς να επιβαρύνει το νεανικό κοινό.
Ο δρόμος για την παράσταση είναι σύντομος καθώς αυτό που χρειάζεται είναι μια επιμελής ματιά ώστε το Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας, Η τρικυμία, Το ημέρωμα της στρίγγλας, ο Βασιλιάς Ληρ, το Ρωμαίος και Ιουλιέτα, ο Άμλετ, το Χειμωνιάτικο Παραμύθι, ο Μακμπέθ, ο Ερρίκος ο Ε΄, η Δωδεκάτη Νύχτα, να βρουν το δρόμο τους για τη σχολική σκηνή είτε αυτοτελώς είτε συνδυαστικά και σπονδυλωτά. Για το βιβλίο, διαβάστε περισσότερα εδώ.
Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ, Ο μικρός πρίγκιπας (διασκευή: Μαριάννα Τόλη, Κάπα εκδοτική)
Ο μικρός πρίγκιπας, το βιβλίο του Γάλλου συγγραφέα Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ, γραμμένο καθώς ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ακόμα σάρωνε την Ευρώπη (1943), εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να βρίσκεται ψηλά στη λίστα των βιβλίων που έχουν διαβαστεί περισσότερο σε όλη την υφήλιο. Ο μικρός Πρίγκιπας, το Λουλούδι, η Αλεπού, ο Πιλότος είναι οι ήρωες που λατρεύουν διαισθητικά τα μικρά παιδιά, ενώ ασκούν την ιδιότυπη γοητεία τους και στους μεγαλύτερους.
Στη διασκευή της ταλαντούχας ηθοποιού, σκηνοθέτριας, συγγραφέα, τραγουδίστριας Μαριάννας Τόλη, η οποία μεταξύ των άλλων είχε κάνει και σημαντικές σπουδές στην ιστορία της τέχνης, Ο μικρός πρίγκιπας βρίσκει τη «βασιλική οδό» για τη σκηνή.
Με τη συνδρομή μιας καλά συντονισμένης ομάδας εκπαιδευτικών, οι μαθητές που θα αναλάβουν να φέρουν εις πέρας την ομώνυμη παράσταση είναι σίγουρο ότι θα κερδίσουν το χειροκρότημα μικρών και μεγάλων. Η διασκευή κυκλοφορεί από την Κάπα Εκδοτική.
Μπέρτολτ Μπρεχτ, Ο κύκλος με την κιμωλία (διασκευή: Ιώαννα Μενδρινού, εκδ. Σοκόλη)
Ο κύκλος με την κιμωλία, η εμβληματική θεατρική αλληγορία του Μπέρτολτ Μπρεχτ, διασκευάζεται για παιδιά σχολικής ηλικίας, προσφέροντας την ευκαιρία της βιωματικής επαφής με το έργο και την τεχνική ενός από τους σπουδαιότερους θεατρανθρώπους του 20ού αιώνα.
Η υπόθεση του μπρεχτικού αριστουργήματος παρουσιάζεται στην διασκευή σαν παραμύθι, ως την περιπέτεια μιας νεαρής κοπέλας με καρδιά μεγάλη που με τη συμβολή ενός παράξενου αλλά ακριβοδίκαιου δικαστή ενεργοποιεί την κριτική σκέψη προβληματίζοντας για θέματα οικουμενικά και διαχρονικά, όπως το πάθος για την εξουσία, η κοινωνική ανισότητα, η ατομική και η συλλογική ευθύνη, ο πόλεμος και η προσφυγιά, η δικαιοσύνη, η κοινωνική και υπαρξιακή διάσταση της οικογένειας και της μητρότητας, αλλά και η δύναμη της καλοσύνης, της αγάπης, όπως επίσης και της επιθυμίας του ανθρώπου για δίκαιη και ειρηνική ζωή.
Η Μενδρινού προσαρμόζει για το ανήλικο κοινό την ιστορία και η διασκευή μπορεί να αξιοποιηθεί δυναμικά τόσο στο θέατρο εντός της σχολικής κοινότητας όσο και στο επαγγελματικό θέατρο για παιδιά. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σοκόλη.
Βιβλία για παραστάσεις με πρωτοτυπία από τη σύγχρονη λογοτεχνική και θεατρική παραγωγή
Άλκη Ζέη, Θέατρο για παιδιά (εκδ. Μεταίχμιο)
Η μεγάλη Ελληνίδα πεζογράφος και συγγραφέας Άλκη Ζέη σημάδεψε με το έργο της τη λογοτεχνία και το θέατρο για παιδιά. Το πρώτο της μυθιστόρημα Το καπλάνι της βιτρίνας (1963), έργο με έντονο το αυτοβιογραφικό στοιχείο, το έγραψε κατά την παραμονή της στη Μόσχα και θεωρείται κλασικό για την παιδική λογοτεχνία διεθνώς. Ο Μεγάλος Περίπατος του Πέτρου (1971), Ο θείος Πλάτων (1975), Κοντά στις ράγες (1977), Η μωβ ομπρέλα (1989), Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της (2002), Ο ψεύτης παππούς (2007), Ένα παιδί από το πουθενά (2019), είναι μερικά από τα βιβλία της, τα οποία αγαπήθηκαν από το παιδικό και νεανικό αναγνωστικό κοινό, αλλά και τους ενήλικες. Η Άλκη Ζέη και η Ζωρζ Σαρή εισήγαγαν ένα καινοφανές ύφος στη λογοτεχνία για το νεανικό κοινό, στηριζόμενο αφενός στον άμεσο και αυτοβιογραφικό λόγο, αφετέρου στο κοινωνικό, πολιτικό και ιστορικό στοιχείο.
Στο βιβλίο της με τον τίτλο Θέατρο για παιδιά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο περιλαμβάνονται τα θεατρικά έργα: 1) Ο κεραμιδοτρέχαλος (ελεύθερη διασκευή από το μυθιστόρημα της Άστριντ Λίντκρεν Ο Κάρλσον και ο Μπόμπιρας στη στέγη), και 2) Ματίας ο πρώτος, Τα παιδιά στη Βουλή / οι μεγάλοι στο σκαμνί που αποτελεί ελεύθερη διασκευή από το μυθιστόρημα του πολωνού συγγραφέα Γιάννους Κόρτσακ. Και τα δύο θεατρικά έχουν βρει το δρόμο για τη σκηνή πάρα πολλές φορές και είναι μέρος του κλασικού νεοελληνικού ρεπερτορίου στο θέατρο για παιδιά.
Ξένια Καλογεροπούλου, Ελίζα (εκδ. Πατάκη)
Η «Ελίζα» της Ξένιας Καλογεροπούλου πρωτοπαρουσιάστηκε το 1989 σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή. Το έργο είναι μερικώς βασισμένο στην αναγεννησιακή αγγλική κωμωδία «The fair maid of the West, or a girl worth gold» του Thomas Heywood, που έκδοθηκε το 1631. Η Ξένια Καλογεροπούλου κατάφερε να προσαρμόσει την πλοκή και τους χαρακτήρες στην ελληνική ιδιοσυγκρασία αλλά και να συμβαδίσει με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία της εποχής σε ό,τι αφορά το σύγχρονο θέατρο για παιδιά.
Το κείμενο που έγραψε η Καλογεροπούλου είναι νευρώδες, με δραματική σύγκρουση, με χαρακτήρες πολυεπίπεδους, ερμηνευτικά ανοιχτούς, με το κωμικό στοιχείο να ενοφθαλμίζει σε καίρια σημεία την περιπέτεια, καθιστώντας την «Ελίζα» μια ιστορία που δεν είναι ακόμα ένα παραμύθι για τη σκηνή, αλλά μια στιβαρή θεατρική περιπέτεια, ανοικτή σε ποικίλα ανεβάσματα και οπτικές. Η ιστορία διαδραματίζεται στο Πλύμουθ της Αγγλίας γύρω στο 1600. Η Ελίζα είναι μια νέα κοπέλα, με ισχυρή προσωπικότητα, η οποία εργάζεται ως σερβιτόρα σε μια πολύβουη ταβέρνα του λιμανιού, εκεί όπου συχνάζουν κάθε λογής άνθρωποι. Θα γνωρίσει τον Πάτρικ που είναι αξιωματικός του ναυτικού και οι δύο νέοι θα αγαπηθούν βαθιά. Ο Πάτρικ όμως πρέπει να φύγει μακριά και τα νέα του χαμού του κάπου σε θάλασσας μακρινές φτάνουν μετά από καιρό στο Πλύμουθ. Η Ελίζα δεν πτοείται και μαζί με τρεις φίλους της ναυλώνει ένα καράβι με σκοπό να βρει τον αγαπημένο της. Η ίδια ως καπετάνισσα διαπλέει τις θάλασσες.
Το ταξίδι είναι περιπετειώδες: εξερευνήσεις, καταιγίδες και νηνεμίες, ναυμαχίες, βύθιση του πλοίου, αιχμαλωσία από τους Μαυριτανούς πειρατές, αλλά και η αναγκαστική κατάφαση σε γάμο με τον Άραβα βασιλιά Αζελάχ, το τέχνασμα για να μην παντρευτεί η Ελίζα τον βασιλιά της Μπαφούρας και η ανέλπιστη συνάντηση με τον Πάτρικ, ύστερα από πολλά σκαμπανεβάσματα της τύχης, είναι ακροθιγώς τα μέρη της ιστορίας που συγκροτούν την σκηνική περιπέτεια.
Φέτος το νέο ανέβασμα της Ελίζας από τον Θωμά Μοσχόπουλο στη σκηνή του θεάτρου Πόρτα, έδωσε καινοτόμες οπτικές στο αειθαλές έργο. Η Ελίζα είναι έργο αειθαλές, που έχει ιδιαίτερη δυναμική και μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα για θεαματικές, πρωτότυπες και γοητευτικές σχολικές παραστάσεις. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Άγγελος Αγγέλου, Έμη Σίνη, ΠΟΥΠΟΥΛApp (εκδ. Παπαδόπουλος)
O Άγγελος Αγγέλου και η Έμη Σίνη έχουν γράψει δεκάδες βιβλία και θεατρικά έργα για παιδιά, ενώ το συγγραφικό τους έργο έχει βραβευτεί στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι ιδρυτές της καλλιτεχνικής ομάδας Κοπέρνικος που αποτελείται από συγγραφείς, σκηνοθέτες, μουσικούς, ηθοποιούς και σκηνογράφους και έχει σαν στόχο τη δημιουργία πρωτότυπων και ποιοτικών παραστάσεων για παιδιά κάθε ηλικίας. Στο θεατρικό έργο για παιδιά και προέφηβους με τον τίτλο ΠΟΥΠΟΥΛΑpp (εκδ. Παπαδόπουλος) η ιστορία αφορά μια οικογένεια που δοκιμάζεται από τις ανελαστικές οικονομικές υποχρεώσεις και την καθημερινότητα.
Ο πατέρας λείπει μακριά για δουλειά και η μητέρα Στέλλα μαζί με το γιο Πολύκαρπο χρειάζεται να βρουν τρόπους αντιμετώπισης των προβλημάτων, αλλά και μια κοινή γλώσσα επικοινωνίας μεταξύ τους. Η ζωή τους θα αλλάξει και θα μπουν σε αναπάντεχες περιπέτειες όταν μια μέρα κληρονομούν από την πλούσια θεία Έλπω τέσσερα… πουπουλένια μαξιλάρια. Τότε εμφανίζεται ο αδελφός της μητέρας που λαμβάνει την υπόλοιπη χρηματική περιουσία. Μια παλιά αδελφική έριδα φαίνεται ότι σκιάζει τις σχέσεις των δύο αδελφών, της Στέλλας και του Τάκη, κάτι που η διαθήκη της θείας το αναγνωρίζει. Η Στέλλα και ο γιος της Πολύκαρπος παίρνουν τα μαξιλάρια αλλά καθώς νομίζουν ότι πρόκειται για φάρσα, αποφασίζουν να μην τα κρατήσουν, παρά να τα χαρίσουν από εδώ κι από εκεί. Όταν ανακαλύπτουν λίγο αργότερα ότι μέσα σε αυτά υπάρχουν κρυμμένα διαμάντια ανεκτίμητης αξίας, κάνουν τα πάντα για να τα βρουν και να τα πάρουν πίσω!
Πρόκειται για μια ιστορία γραμμένη με ισχυρές δόσεις φρέσκου και λεπτού χιούμορ, έξυπνους διαλόγους με ευφάνταστη και προσεκτική χρήση της γλώσσας, ρυθμό, εναλλαγές σκηνών και προσώπων και πολύ σύγχρονη προβληματοθεσία.
Ευγενία Φακίνου, Ντενεκεδούπολη: Πέντε έργα για κουκλοθέατρο (εκδ. Καστανιώτη)
Η Ευγενία Φακίνου δεν χρειάζεται συστάσεις. Αποτελεί από μόνη της μια ολόκληρη κατηγορία στο θέατρο για παιδιά. Η Ντενεκεδούπολη και οι ιστορίες των ηρώων-ντενεκέδων έχουν μεγαλώσει γενιές και γενιές παιδιών. Οι παραστάσεις με κορμό το «φτωχό» αντικειμενοθέατρο της Φακίνου δεν λείπουν από το ρεπερτόριο των σχολικών γιορτών σε δημοτικά και νηπιαγωγεία. Το ποπ «αντικειμενοθέατρο» που εισήγαγε η Φακίνου ως ιδιαίτερο θεατρικό είδος στο νεοελληνικό θέατρο για παιδιά, έχει διάρκεια στο χρόνο, εκπαιδευτική αξία, είναι πολυμορφικό και έχει χαρίσει συγκινήσεις όπου και αν ανέβηκαν ή διδάχθηκαν, ως θεατροπαιδαγωγική μεθοδολογία, οι ιστορίες του.
Συνολικά γράφτηκαν 5 έργα: Η Ντενεκεδούπολη, Στο Κουρδιστάν, Ξύπνα Ντενεκεδούπολη, Το μεγάλο ταξίδι του Μελένιου, Ο κύριος Ουλτραμέρ, τα οποία κυκλοφορούν και σε βιβλία με την εικονογράφηση της ίδιας της συγγραφέα. Τρία από τα πέντε σενάρια-ιστορίες κυκλοφορούν εκ νέου από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Πρόκειται για τα: Ξύπνα Ντενεκεδούπολη, Το μεγάλο ταξίδι του Μελένιου και Ο Κύριος Ουλτραμέρ, ενώ κυκλοφορεί και η παλαιότερη έκδοση Ντενεκεδούπολη: Πέντε έργα για κουκλοθέατρο, επίσης από τις εκδόσεις Καστανιώτη.
Οι δάσκαλοι και οι νηπιαγωγοί έχουν στα χέρια τους ένα χρήσιμο εργαλείο που μπορεί να εγγυηθεί πετυχημένες παραστάσεις που μπορούν να συνδυάσουν τις τεχνικές του κουκλοθεάτρου με την υποκριτική των παιδιών.
George Orwell, Η φάρμα των ζώων (διασκευή: Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Διόπτρα)
Ο Μιχάλης Μακρόπουλος διασκευάζει για το αναγνωστικό κοινό των ηλικιών από 9 έως 12 ετών την αλληγορική ιστορία του Τζορτζ Όργουελ Η φάρμα των ζώων (εκδ. Διόπτρα), σύμφωνα με την οποία τα ζώα μιας φάρμας, μη ανεχόμενα τη σκληρή αντιμετώπιση του ανθρώπου-αφέντη, επαναστατούν.
Με επίκεντρο τη φάρμα του κυρίου Τζόουνς και την επιθυμία των ζώων που ζουν εκεί για αυτοδιάθεση, δημοκρατία, ισότητα και άρση κάθε εκμετάλλευσης με σκοπό τον πλουτισμό του ιδιοκτήτη, ξετυλίγεται μια ιδιότυπη περιπέτεια, μεταξύ παραμυθιού και αλληγορίας, όπου ζητήματα όπως τα δικαιώματα των ζώων, οι παραγωγικές σχέσεις, η δημοκρατία, η ισότητα, η εκμετάλλευση, αλλά και η φιλία, η συνεργασία, η εμπιστοσύνη, η ισονομία τίθενται σε πρώτο πλάνο.
Η διασκευή του Μακρόπουλου μπορεί να αποτελέσει την πρώτη ύλη από την οποία θα διαχειριστούν εκπαιδευτικοί και μαθητές για μια ευφάνταστη σχολική παράσταση. Για το βιβλίο, διαβάστε περισσότερα εδώ.
Πάνος Βαλαβάνης, Η ιστορία της Ολυμπίας και οι Ολυμπιακοί Αγώνες (εκδ. Καπόν)
Με έντονο το διαλογικό στοιχείο και με τη μορφή ερωτήσεων και απαντήσεων, συγκροτείται η πολυδιάστατη αφήγηση στο βιβλίο Η ιστορία της Ολυμπίας και οι Ολυμπιακοί Αγώνες, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καπόν και το οποίο έγραψε με περισσή φροντίδα ο Πάνος Βαλαβάνης (1954-2025), ο αείμνηστος, σπουδαίος ερευνητής και καθηγητής Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ.
Ο Βαλαβάνης εστιάζει στη διαλεκτική μέθοδο ώστε να φωτίσει πολλαπλώς την ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αρχαία Ελλάδα. Προσεγγίζει το θέμα «σκηνοθετικά», μέσα από πολλές γωνίες λήψης οι οποίες φωτίζουν τον χώρο και χρόνο, στις δραματικές και διηγηματικές διαστάσεις τους.Η ακολουθία των συμβάντων συγκροτείται με τη λογική του θεάτρου μέσα στο θέατρο. Τα γεγονότα εκτυλίσσονται ακτινωτά και εμείς βλέπουμε μέσα από τα μάτια και τη φαντασία των βασικών χαρακτήρων της ιστορικής μετα-αφήγησης τα τεκταινόμενα. Για το βιβλίο, διαβάστε περισσότερα εδώ.
Το βιβλίο του Βαλαβάνη συνιστά στέρεη βάση για την οργάνωση ενός πολλαπλού θεάματος στο πλαίσιο της σχολικής γιορτής του θέρους, όπου μπορούν να συνδυαστούν το δράμα, η μουσική, η γυμναστική, η ιστορία και η μυθολογία και να δώσουν ένα θέαμα συμμετοχικό με την παρουσία όλων των τάξεων.
*Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.
