«Νυχτερινός βιβλιοθηκάριος» του Κρίστοφερ Λίνκολν (κριτική) – Μύηση των παιδιών στην περιπέτεια της ανάγνωσης σε ένα γκράφικ νόβελ-ύμνο για τις δημόσιες βιβλιοθήκες

Ο Κρίστοφερ Λίνκολν εργάστηκε για μια ολόκληρη δεκαετία στον χώρο των κινουμένων σχεδίων, όπου έμαθε τα μυστικά της αφήγησης μέσω της εικόνας. Ο ίδιος σημειώνει πως «έμαθε να κατοικεί στο σώμα ενός χαρακτήρα και να τον κινεί σε έναν δικό του κόσμο». Στο γκράφικ νόβελ του Νυχτερινός βιβλιοθηκάριος (μτφρ. Μαρία Σκαμάγκα, εκδ. Μεταίχμιο) συμπυκνώνει την εμπειρία αυτής της πολυετούς θητείας ως δημιουργός αλλά και ως προσεκτικός αναγνώστης. Κεντρικοί ήρωες της ιστορίας που έγραψε και εικονογράφησε είναι ο φιλήσυχος Τέρνερ και η αντιδραστική Πέιτζ, δύο αδέρφια τα οποία - σε ένα συνηθισμένο στη λογοτεχνία για παιδιά μοτίβο - «εγκαταλείπονται» από τους γονείς τους, όταν οι τελευταίοι φεύγουν από την πόλη της Νέας Υόρκης όπου κατοικεί η οικογένεια για δουλειές.

Μην έχοντας τι άλλο να κάνουν, τα παιδιά επισκέπτονται το λημέρι τους που δεν είναι άλλο από τη Δημόσια Βιβλιοθήκη που επισκέπτονται από πολύ μικρά παιδιά μαζί με τους γονείς τους. Εκεί, πηγαίνουν με ένα αντίτυπο μιας παμπάλαιης έκδοσης του Δράκουλα του Μπραμ Στόκερ, με την ελπίδα να μάθουν την αξία της – η οποία αποδεικνύεται ανέλπιστα υψηλή.

Ο χαρακτήρας της νυχτερινής βιβλιοθηκαρίου είναι παράλληλα ένα σχόλιο για τον ρόλο των ανθρώπων που στελεχώνουν τις δημόσιες βιβλιοθήκες και με τις γνώσεις τους ξεκλειδώνουν νέους κόσμους στους αναγνώστες. 

Αυτό το μαθαίνουν από τη δεσποινίς Λιτεράτι, τη νυχτερινή βιβλιοθηκάριο, που φαίνεται ότι εκτελεί μια πολύ, πολύ πιο σύνθετη εργασία από αυτήν της ταξινόμησης των τίτλων.

Η δεσποινίς Λιτεράτι, λοιπόν, με το όνομα που είναι αναφορά στη λογοτεχνία, εργάζεται σε μία Βιβλιοθήκη που κρύβει ένα μυστικό: τις νύχτες οι ήρωες των ιστοριών προσπαθούν να δραπετεύσουν από τα βιβλία τους, έχοντας κουραστεί να επαναλαμβάνουν τα ίδια και τα ίδια. Ο χαρακτήρας της νυχτερινής βιβλιοθηκαρίου είναι παράλληλα ένα σχόλιο για τον ρόλο των ανθρώπων που στελεχώνουν τις δημόσιες βιβλιοθήκες και με τις γνώσεις τους ξεκλειδώνουν νέους κόσμους στους αναγνώστες. 

Οι αναμνήσεις εικονογραφούνται με ασπρόμαυρο σκίτσο ενώ το χρώμα φέρνει τους ήρωες της ιστορίας στο σήμερα.

Για παράδειγμα, ο Λονγκ Τζον Σίλβερ και ο Τζιμ Χόκινς, παρότι αντίπαλοι στο Νησί των θησαυρών του Ρ. Λ. Στίβενσον, όταν βγαίνουν στον πραγματικό κόσμο ξεκουράζονται δίπλα δίπλα: κουβαλούν και οι δυο τους το «βάρος» μιας ιστορίας που έχει ειπωθεί και διαβαστεί αμέτρητες φορές μέσα στα χρόνια, και προτιμούν, με το που αποκτήσουν σάρκα και οστά, αντί να πολεμήσουν, να… χαλαρώσουν λιγάκι. 

Σύντομα, όμως, έρχονται τα πάνω κάτω: πρώτα, ο Αόρατος Άνθρωπος του Χ. Τζ. Γουελς βγαίνει έξω από το κείμενό του και φαίνεται να μην έχει την παραμικρή διάθεση να επιστρέψει σε αυτό – και πώς τον βρίσκει κανείς, αφού είναι αόρατος; Στη συνέχεια, η παμπάλαια και πολύτιμη έκδοση του Δράκουλα εξαφανίζεται και ο ίδιος ο Κόμης βρίσκει καταφύγιο κάπου στα έγκατα της Βιβλιοθήκης.Ποιος απελευθερώνει όλους αυτούς τους ήρωες; Ένα μυστήριο ξετυλίγεται… Τα δυο αδέρφια και η βιβλιοθηκονόμος Λιτεράτι επιστρατεύουν τις δυνάμεις των θετικών ηρώων των παραμυθιών, του Χόκινς, της Αλίκης του Λούις Κάρολ, του Τζακ από το «Ο Τζακ και η φασολιά», της Τίνκερμπελ, καθώς και του Δράκουλα εντέλει, ο οποίος θεωρεί πως το έργο του Στόκερ τον αδικεί μιας και δεν προβάλει αρκετά τη δική του οπτική. 

Ο Λονγκ Τζον Σίλβερ και ο Τζιμ Χόκινς, παρότι αντίπαλοι στο Νησί των θησαυρών του Ρ. Λ. Στίβενσον, όταν βγαίνουν στον πραγματικό κόσμο αποφασίζουν να χαλαρώσουν λιγάκι.

Η αναζήτηση οδηγεί σε μια μεγάλη μάχη στις τελευταίες σελίδες, πραγματικά εντυπωσιακή. Στο τέλος φυσικά μένει να λυθεί ακόμα ένα πρόβλημα: αυτό της απουσίας των γονέων και της σχέσης τους με τα παιδιά τους.

Μια μεγάλη περιπέτεια, μια ιστορία για τις ιστορίες, ένα βιβλίο για την αγάπη των βιβλίων

Στον Νυχτερινό βιβλιοθηκάριο συναντάμε μια επική περιπέτεια, γεμάτη μυστήριο και ανατροπές. Ξεπερνώντας σε έκταση τις 250 σελίδες, η αφήγηση του Λίνκολν προσφέρεται για την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας και της αγάπης για τα βιβλία. Ο Νυχτερινός βιβλιοθηκάριος είναι μια ιστορία για τις ιστορίες, μια αφήγηση με θέμα τις αφηγήσεις: το διακειμενικό στοιχείο είναι έντονο, ο μικρός αναγνώστης έρχεται σε επαφή με τους κόσμους διάφορων αγαπημένων συγγραφέων -σύγχρονων, όπως η Κέλλυ Μπάρνχιλ, αλλά και κλασικών, όπως ο Έντγκαρ Άλαν Πόε- και κάπως έτσι, ανοίγουν πύλες που οδηγούν τα παιδιά, μέσα από τον μαγικό κόσμο της δημόσιας βιβλιοθήκης, και σε άλλα βιβλία.

Ο Κρίστοφερ Λίνκολν δίνει ιδιαίτερη βάση στη χρήση του χρώματος.

Σε αυτό βοηθά ιδιαίτερα το σχέδιο του Κρίστοφερ Λίνκολν, ο οποίος δίνει βάση στη χρήση του χρώματος. Οι χώροι της βιβλιοθήκης έχουν όλοι τους το μπλε της νύχτας, ενώ καθετί στα καρέ που εμπεριέχουν flash back είναι ασπρόμαυρο, πέρα από κάποια στοιχεία στα οποία εστιάζουν οι ήρωες καθώς θυμούνται. Όταν έρχεται η ώρα η ομάδα να βουτήξει στις σελίδες των μυθιστορημάτων, φεύγοντας από τη Νέα Υόρκη και ταξιδεύοντας για λίγο στο Νησί των θησαυρών ή στην Οδό Μοργκ του Πόε, το χρώμα του περιβάλλοντος, ακόμα και του ουρανού, είναι το πράσινο και το λαχανί της φύσης ή το μπορντό αντίστοιχα. Η οπτική αφήγηση, πολύ επιμελημένη, βοηθά τα παιδιά να ταξιδέψουν και να χαθούν στους διάφορους κόσμους.

Πολλών ειδών αφηγήσεις, πολλών ειδών οπτικές

Είναι σημαντικό να τονίσουμε πως το γκράφικ νόβελ μάς μαθαίνει πως υπάρχουν πολλών ειδών αφηγήσεις, άρα και πολλών ειδών απεικονίσεις και οπτικές. Ένας χαρακτήρας που αποτυπώνεται κατεξοχήν ως αρνητικός, ο Δράκουλας, διαμαρτύρεται για τον περιορισμένο ρόλο που είχε στην αρχική του ιστορία, ισχυριζόμενος πως δεν έχει ακουστεί αρκετά η δική του εκδοχή των πραγμάτων. Σε αυτό το σημείο το δίπολο άσπρο-μαύρο καταργείται – ακόμα και οι κακοί, που στο τέλος συνασπίζονται ενάντια στους ήρωες, έχουν πολλά κωμικά στοιχεία στον τρόπο που δρουν.

Θα μπορούσαμε να πούμε, διαβάζοντας κάπως λοξά, πως το ενδιάμεσο, η μεγάλη περιπέτεια, συμβαίνει στη φαντασία των δυο παιδιών, τα οποία ψάχνουν έναν τρόπο να συμφιλιωθούν το ένα με το άλλο

Τέλος, είναι σημαντικό το ότι η αρχή και το τέλος της δραματουργίας έχουν αμφότερα να κάνουν με τη σχέση των δύο παιδιών μεταξύ τους αλλά και με τους γονείς τους. Η μεγάλη περιπέτεια «συμβαίνει» στη φαντασία των δύο αδελφών τα οποία ψάχνουν έναν τρόπο να συμφιλιωθούν το ένα με το άλλο καθώς και με τους μεγαλύτερούς τους – κάτι που επιτυγχάνεται εντέλει. Σε κάθε περίπτωση, το γκράφικ νόβελ του Κρίστοφερ Λίνκολν, με μια αφήγηση γεμάτη εξελίξεις και ανατροπές, μας δείχνει με ποιο τρόπο η δημιουργική φαντασία, που αποκτάται μέσα από την ανάγνωση, μπορεί να λύσει πολλά από τα προβλήματα που αντμετωπίζουμε, μικροί και μεγάλοι, έξω από τα βιβλία.

* Ο ΣΟΛΩΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Λίγα λόγια για τον δημιουργό

O Κρίστοφερ Λίνκολν είναι ο συγγραφέας της σειράς «Billy Bones». Αποφοίτησε από τη Σχολή Εικαστικών και Παραστατικών Τεχνών του Πανεπιστημίου Syracuse και πέρασε σχεδόν μια δεκαετία δουλεύοντας ως δημιουργός κινουμένων σχεδίων και μετά ως διευθυντής δημιουργικού στον χώρο της διαφήμισης. 

Ζει με τη σύζυγό του στη Μινεσότα.