Γιατί τα παιδιά διαβάζουν (ακόμα) Ένιντ Μπλάιτον: 80 χρόνια μετά την πρώτη ιστορία των Πέντε φίλων, η περιπέτεια συνεχίζεται

Ογδόντα χρόνια μετά από την πρώτη εμφάνιση των «Πέντε φίλων» της Ένιντ Μπλάιτον, οι δύο πρώτες περιπέτειές τους κυκλοφορούν σε μορφή γκράφικ νόβελ, από τον συγγραφέα Nataël, σε εικονογράφηση του γιου του, Béja.

Η παρέα των τεσσάρων φίλων και ο σκύλος τους επιστρέφουν για να ανακαλύψουν χαμένους θησαυρούς, να λύσουν αινίγματα, να βάλουν τα γυαλιά στους ενήλικες και να μπουν σε περιπέτειες στις οποίες μόνο τα παιδιά, με την αχαλίνωτη φαντασία και το θάρρος τους, θα μπορούσαν να μπλέξουν.

Εδώ και ογδόντα χρόνια, λοιπόν, οι αφηγήσεις της Ένιντ Μπλάιτον εξακολουθούν να διαβάζονται και να μεταφράζονται – στη γλώσσα μας, οι ιστορίες της έχουν κυκλοφορήσει από διάφορες εκδόσεις, και τα δύο νέα έργα είναι διαθέσιμα σε μετάφραση των Άγγελου Αγγελίδη και Μαρίας Αγγελίδου, από τις εκδόσεις Gutenberg. 

Ποια είναι η Ένιντ Μπλάιτον

Η Ένιντ Μπλάιτον ήταν Βρετανίδα συγγραφέας βιβλίων για παιδιά, ποιημάτων και θεατρικών έργων. Γεννήθηκε στις 11 Αυγούστου του μακρινού 1897, στο Λονδίνο, αλλά σε μικρή ηλικία  η οικογένειά της μετακόμισε σε ένα χωριό στην Κομητεία του Κεντ.

Εκεί, ο πατέρας της, ο οποίος στο επάγγελμα ήταν πωλητής μαχαιροπίρουνων και είχε μεγάλη αγάπη για τη φύση και την Τέχνη, ξεφεύγοντας από τα στερεότυπα, της κόλλησε το μικρόβιο της εξερεύνησης στον κόσμο της εξοχής -χαρακτηριστικό που αποτυπώνεται στις ιστορίες της-, όπως επίσης και της ανάγνωσης λογοτεχνίας. Η Μπλάιτον έκανε την πρώτη της δημοσίευση σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών. Ήταν ένα ποίημά της που δημοσιεύτηκε σε ένα περιοδικό για παιδιά. 

Η σχέση της με την οικογένειά της ήταν ταραχώδης: η ίδια, πολυσχιδής και σύνθετη, έπαιζε πιάνο, ήταν αθλήτρια του τένις και γενικώς, ένα ανήσυχο πνεύμα που επεδίωκε να αποκτήσει ανεξαρτησία – από ένα σημείο και έπειτα, έκοψε κάθε επαφή με τους γονείς της. Νιώθοντας οικεία δίπλα στα παιδιά, αποφάσισε να ασχοληθεί με τη διδασκαλία και τη φροντίδα τους, γράφοντας στον ελεύθερο χρόνο της.

Οι χαρακτήρες της είναι πολλοί και… πολύχρωμοι κι έχουν αναθρέψει γενιές και γενιές, περνώντας από διάφορα μέσα – ίσως κάποιοι θυμούνται το ξωτικό Νόντυ, που εμφανίστηκε και στην ελληνική τηλεόραση, στην ομότιτλη σειρά.

Το έργο της, που αποτελείται από εκατοντάδες ιστορίες, διακρίνεται για την ποικιλία των θεμάτων με τα οποία καταπιάνεται και των ειδών με τα οποία φλερτάρει: η Μπλάιτον έχει γράψει παραμύθια, ιστορίες μυστηρίου, ιστορίες για τη φύση κ.λπ. Οι χαρακτήρες της είναι πολλοί και… πολύχρωμοι κι έχουν αναθρέψει γενιές και γενιές, περνώντας από διάφορα μέσα – ίσως κάποιοι θυμούνται το ξωτικό Νόντυ, που εμφανίστηκε και στην ελληνική τηλεόραση, στην ομότιτλη σειρά.

Οι αφηγήσεις της Μπλάιτον είναι γεμάτες μυστικά και αποκαλύψεις, όπως για παράδειγμα σε μία άλλη πολύ επιτυχημένη σειρά της, τους «Μυστικούς επτά» όπου επτά νεαροί «ντετέκτιβ» ρίχνουν φως σε σκοτεινές υποθέσεις. Στο επίκεντρο του έργου της όμως βρίσκονται συχνότερα οικογένειες, όπως αυτή των Πέντε φίλων.

Οι Πέντε φίλοι επιστρέφουν

Ποιοι είναι, λοιπόν, οι Πέντε φίλοι, που αυτή τη φορά επιστρέφουν στο μέσο του κόμικ, ογδόντα χρόνια μετά από την πρώτη τους περιπέτεια Η παρέα απαρτίζεται από τον Τζούλιαν, τον Ντικ, την Άννα και την ξαδέρφη τους, την Τζορτζ, που είναι αυτό που ίσως κάπως παρωχημένα θα λέγαμε «αγοροκόριτσο».

Ως «Τζορτζ» και όχι «Τζορτζίνα», η ατίθαση ηρωίδα της Μπλάιτον, δημιούργημα του 1942, ίσως φέρει κάτι από τη δημιουργό της, μιας και αρνείται να περιοριστεί από τη στενομυαλιά των γονιών της, ιδίως του πατέρα της, του Κουέντιν, που δεν δέχεται με τίποτα τις σκανταλιές του σκύλου τους και πέμπτου μέλους της παρέας, του Τίμι.

Στην πρώτη ιστορία, Στο νησί των θησαυρών, στην οποία δένει η παρέα, τα παιδιά βρίσκονται όλα μαζί στην έπαυλη της άλλοτε σπουδαίας και ισχυρής, αλλά πλέον παρακμασμένης οικογένειας, απέναντι από το ακατοίκητο νησάκι Κιρίν, που ανήκει στην Τζορτζ, και στο οποίο βρίσκεται, τουλάχιστον προς το παρόν, ένα ετοιμόρροπο κάστρο. Το νησί, που θρυλείται πως κρύβει έναν θησαυρό, πρόκειται να πουληθεί σε έναν πολύ, πολύ ύποπτο άνδρα.

Στο παρακάτω δισέλιδο, τα τέσσερα παιδιά και ο Τίμι μπλέκονται όλο περισσότερο στο κυνήγι του θησαυρού, που φαίνεται να σχετίζεται με το ναυάγιο του πλοίου του προγόνου τους, Χένρι Τζον Κιρίν, που μετά από μια καταιγίδα ξεβράζεται στην ακτή σαν από θαύμα. Η αναζήτηση συνεχίζεται, παρά τις προσπάθειες του αυταρχικού θείου Κουέντιν να επιβάλλει την τάξη, και παρά τα σκοτεινά σχέδια του μυστηριώδους άνδρα, που καθώς τα παιδιά πλησιάζουν προς τον χρυσό, αποφασίζει να μιλήσουν… τα όπλα. 

Καρέ από το γκράφικ νόβελ Οι πέντε φίλοι: Στο νησί των θησαυρών

Η συνέχεια έχει τον ταιριαστό τίτλο Πάλι σε περιπέτεια – σε τρεις μόνο λέξεις συνοψίζεται ο χαρακτήρας του σίκουελ, το ύφος του οποίου θυμίζει πολύ την αρχική ιστορία. Οι Πέντε φίλοι επιστρέφουν στη Φάρμα Κιρίν για να περάσουν εκεί το καλοκαίρι τους. Τους ακολουθεί ένας υποτιθέμενος αρχιτέκτονας, που έχει αναλάβει κάποιες εργασίες που θα γίνουν στο κάστρο.

Ο θείος Κουέντιν μεμιάς εμπιστεύεται αυτή την αινιγματική φιγούρα, που χώνει τη μύτη της παντού… Τα πράγματα χειροτερεύουν όταν καταφτάνει στη Φάρμα ένας δάσκαλος, που πρόκειται να παραδώσει θερινά μαθήματα στα παιδιά και που τα βράδια τριγυρνά στο σπίτι, λες και ψάχνει κάτι. Τι κρύβεται πίσω από αυτές τις δύο αφίξεις και τι συνδέει τους δυο άντρες μεταξύ τους; Και γιατί ο θείος Κουέντιν πάλι τα ‘χει βάλει με τον Τίμι;

Στη δεύτερη ιστορία, η Μπλάιτον εμβαθύνει όχι μόνο στα νοήματα που διαπραγματεύσεται αλλά και στην πράξη καθώς μπροστά στους ήρωρές της φανερώνονται καταπακτές που οδηγούν σε μυστικά περάσματα, τούνελ και σπηλαιώδη καταφύγια… Το μοτίβο παραμένει ίδιο: οι Πέντε φίλοι, κόντρα στις νουθεσίες και τις παρατηρήσεις των ενηλίκων, είναι πεπεισμένοι πως κάτι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια – ώσπου πράγματι, επιβεβαιώνονται.

Η επιτυχία της Μπλάιτον και οι νέες εκδοχές

Η γλώσσα της Ένιντ Μπλάιτον είναι απλή και λιτή. Εκεί οφείλεται εν μέρει η απήχηση των ιστοριών της, οι οποίες διαβάζονται χωρίς δυσκολία. Επιπλέον, η συγγραφέας επέμενε σε όλη την πορεία της στο πλέξιμο μυστηρίων. Πολλές από τις ιστορίες της έχουν τη δομή ενός detective story, μιας αστυνομικής υπόθεσης, και έτσι ο αναγνώστης αισθάνεται πως υπάρχει κάτι να ανακαλύψει. 

Καρέ από το γκράφικ νόβελ Οι πέντε φίλοι: Πάλι σε περιπέτεια

Το δημιουργικό δίδυμο των δύο γκράφικ νόβελ σέβεται τα χαρακτηριστικά της μυθοπλασίας της Μπλάιτον. Η γραφή συμπυκνώνεται στα μπαλονάκια του κόμικ και την υπόλοιπη δουλειά την αναλαμβάνει το σχέδιο, η τεχνοτροπία του οποίου παραπέμπει στη μακρά παράδοση των γαλλικών και βελγικών κόμικς. Κοιτώντας τα σχέδια, ήρωες όπως ο Τεντέν έρχονται στον νου.

Κυρίως μυστήριο και σε δεύτερο βαθμό δράση κυριαρχούν σε αυτά τα γκράφικ νόβελ όπου τίποτα περιττό δεν χωρά στις εξήντα ή εβδομήντα περίπου σελίδες τις οποίες φτάνουν. Τα έργα διαβάζονται με μια ανάσα, από αναγνώστες κάθε ηλικίας, και είναι ιδανικά για παιδιά που έχουν μάθει πρόσφατα ανάγνωση και ψάχνουν μια καλή ιστορία.

Οι δημιουργοί

Ο Nataël είναι Γάλλος συγγραφέας και δημιουργός κόμικς. Σπούδασε ηλεκτρονικούς υπολογιστές, αλλά γρήγορα άλλαξε κατεύθυνση και στράφηκε προς τις ανθρωπιστικές σπουδές και συγκεκριμένα στο αντικείμενο της κοινωνιολογίας της τέχνης. Η διατριβή του αφορά στη σχέση μεταξύ της λογοτεχνίας και των κόμικς. Από τη δεκαετία του 1980 φτιάχνει κόμικς μαζί με τον γιο του, τον Béja. Στις πρώτες τους δουλειές συγκαταλέγεται το πειραματικό «μυθολογικό μανιφέστο» Ici Terre , στο οποίο καταργούνται τα όρια μεταξύ κειμένου και σχεδίου.

Ο Nataël (αριστερά) και ο Béja (δεξιά)

Ο Béja εγκατέλειψε το σχολείο για να εργαστεί ως εικονογράφος στον Τύπο, προτού αφοσιωθεί αποκλειστικά στα κόμικς. Όταν εισήχθη στην Καλών Τεχνών, είχε ήδη δείγματα δημοσιευμένης δουλειάς. Πέρα από τα έργα που έχει συνδημιουργήσει με τον πατέρα του, δημοσίευε τακτικά στο περιοδικό Métal Hurlant, που έχει φιλοξενήσει κόμικς σημαντικών καλλιτεχνών. Η συνεργασία του με τον Nataël συνεχίζεται ως σήμερα και από το 2017, διασκευάζουν μαζί τα έργα της Ένιντ Μπλάιτον.

＊Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.