«Ο άνθρωπος στην πινακίδα» της Μαρία Χοσέ Φεράδα (κριτική) – Αναπάντεχα πρότυπα και αντισυμβατικές σχέσεις σε ένα βιβλίο για εφήβους

Ποιες είναι οι συνέπειες για εκείνον που ξεφεύγει από τη δομή και την τάξη των πραγμάτων και παραβαίνει τους κανόνες της κοινότητας στην οποία ανήκει; Ποιος έχει τα κότσια να αποβληθεί από την κοινότητά του και να κυνηγηθεί κυριολεκτικά και μεταφορικά από τα μέλη της;

Άξιος περιφρόνησης και αλλά και θαυμασμού

Στο μυθιστόρημα της Μαρία Χοσέ Φεράδα Ο άνθρωπος στην πινακίδα, ο τριανταεξάχρονος Ραμόν δουλεύει σε ένα εργοστάσιο πλαστικών, όπου εκτός από τη σωματική κούραση που υφίσταται, συνειδητοποιεί ότι η δουλειά του είναι βαρετή και ανούσια. Όταν δέχεται μια πρόταση, όπου με τις ίδιες οικονομικές απολαβές απλά θα πρέπει να φυλάει μια διαφημιστική πινακίδα της Coca Cola για να μην κλέψει κανείς τους προβολείς, δέχεται χωρίς δεύτερη σκέψη. Μάλιστα αποφασίζει να μένει εκεί όλο το εικοσιτετράωρο, κάνοντας αυτή την πινακίδα σπίτι του.

Από παιδί ο Ραμόν ήταν κατά γενική ομολογία παράξενος, όμως δεν ήταν κακός άνθρωπος. Από τη στιγμή όμως που ανεβαίνει στην πινακίδα και δημιουργείται ένα φυσικό φράγμα ανάμεσα σε κείνον και σε όλα τα υπόλοιπα, καταλαβαίνει ότι τώρα είναι έτσι όπως ήθελε πάντα να είναι: μόνος. Έχει ανάγκη να πάρει απόσταση από τον θόρυβο του κόσμου. Θέλει να ζει στη σιωπή, να ακούει τους ήχους των πουλιών, να παρατηρεί τα σύννεφα και να ανακαλύπτει τα νήματα που συνδέουν όλα αυτά που γίνονται κάτω στη γη με αυτά που γίνονται ψηλά στον ουρανό.

Παρόλο που και οι ίδιοι οι κάτοικοι της συνοικίας είχαν βρεθεί παλιότερα σε αυτή τη θέση, τώρα που έχουν ενσωματωθεί στην πόλη, θεωρούν ότι κινδυνεύουν από τους νεοφερμένους.

Οι άνθρωποι της συνοικίας δεν συμμερίζονται αυτή του την ανάγκη. Τον θεωρούν παράξενο, τρελό, ακόμα και επικίνδυνο. Όπως επικίνδυνους θεωρούν και τους ανθρώπους Χωρίς Σπίτι, που ήρθαν διωγμένοι από τον τόπο τους, που κοιμούνται σε χαρτόκουτα στην άκρη της πόλης και ανάβουν φωτιές για να ζεσταθούν. Παρόλο που και οι ίδιοι οι κάτοικοι της συνοικίας είχαν βρεθεί παλιότερα σε αυτή τη θέση, τώρα που έχουν ενσωματωθεί στην πόλη, θεωρούν ότι κινδυνεύουν από τους νεοφερμένους. Και οτιδήποτε απειλεί την ασφάλεια των έντιμων ανθρώπων αυτής της συνοικίας, πρέπει να διώκεται.

Την ιστορία μάς την αφηγείται ο εντεκάχρονος Μιγκέλ, ο οποίος παρατηρεί όλα αυτά που συμβαίνουν στη γειτονιά του και γοητεύεται από τον Ραμόν και από τον τρόπο που αποφασίζει να ζήσει τη ζωή του. Ο Μιγκέλ τολμά να ανέβει κι ο ίδιος στην πινακίδα και έκπληκτος, παρατηρεί με τον Ραμόν τον κόσμο από ψηλά, συζητάει μαζί του για τα αστέρια, για τη νύχτα ή τον άνεμο, πράγματα με τα οποία κανείς άλλος δεν ασχολείται. Ο μέχρι πρότινος άντρας της θείας του, μεταμορφώνεται πλέον σε κάτι μεταξύ φίλου, πουλιού και δασκάλου. Ο Μιγκέλ γίνεται κατά κάποιον τρόπο συνεργός του Ραμόν, η ζωή του αποκτά ενδιαφέρον, γίνεται κι εκείνος σημαντικός, για κάποιους, πρόβλημα για κάποιους άλλους.

Όντας στην τρυφερή ηλικία των έντεκα, με έναν πατέρα απόντα εντελώς από τη ζωή του, και μην έχοντας γευτεί ποτέ την μητρική στοργή, ο Μιγκέλ βρίσκει στο πρόσωπο του Ραμόν το πρότυπο που αναζητά. Εντυπωσιάζεται από τον μοναχικό, αντισυμβατικό άντρα, που προτάσσει το δικαίωμά του να ζει τη ζωή του όπως ακριβώς θέλει, που οραματίζεται κάτι πέρα από τα συνηθισμένα. 

Από το βλέμμα του έφηβου Μιγκέλ περνούν όλοι οι προβληματισμοί ενός ανθρώπου για όλα αυτά που γίνονται στο όνομα της αγάπης, της ειρήνης και της ασφάλειας αλλά έχουν ως κοινό παρονομαστή τη βία, για τη σκληρή καθημερινότητα της εργατικής τάξης, για την καταπιεσμένη οργή εκείνων που ζουν μόνο για τον επιούσιο, για τη μοναξιά που είναι ίδια παντού, μα και για κείνη «την πτυχή της αγάπης, τη λιγότερο εκτιμημένη, που έχει να κάνει με το να αφήνεις τον άλλο να ακολουθήσει τον δρόμο του».

(...) η Χιλιανή συγγραφέας μάς παραθέτει ένα κείμενο που διαθέτει μπόλικο χιούμορ και τρυφερότητα και το οποίο διαπνέεται από την αρχή ως το τέλος από έντονα ποιητικό ύφος.

Το βιβλίο αποτελείται από μικρά, περιεκτικά κεφάλαια, όπου οι πληροφορίες δίνονται με φειδώ, και είναι όσες ακριβώς χρειάζονται για να έχει ο αναγνώστης ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης. Με λόγο άλλοτε κοφτό και άλλοτε επαρκώς αναλυτικό, με ταχύτατη εναλλαγή σκηνών, με εικόνες ρεαλιστικές, φαινομενικά μακρινές αλλά τελικά τόσο κοντινές μας, η Χιλιανή συγγραφέας μάς παραθέτει ένα κείμενο που διαθέτει μπόλικο χιούμορ και τρυφερότητα και το οποίο διαπνέεται από την αρχή ως το τέλος από έντονα ποιητικό ύφος.

Ένας νέος άντρας που θέλει να ζήσει μια ζωή στα μέτρα του, μια ζωή που να έχει νόημα γι’ αυτόν, ένας έφηβος που αναζητά τον δρόμο που του ταιριάζει. Ένα βιβλίο ουσιαστικό και επίκαιρο, που αξίζει να διαβαστεί. Η εξαιρετική μετάφραση της Χριστίνας Φιλήμονος τονίζει την όμορφη ροή του κειμένου και τον λυρικό του χαρακτήρα.

*Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η συνοικία αποτελείται από μια ντουζίνα πολυκατοικίες, που, αν τις δει κανείς από μακριά –από τον ουρανό για παράδειγμα-, μοιάζουν με πελώρια Lego. Καθεμία έχει τέσσερις ορόφους των τεσσάρων διαμερισμάτων, με τα αντίστοιχα παράθυρα, που, ανάλογα με τη θέση τους, βλέπουν προς τις σκάλες, τους τοίχους, το γήπεδο ή τον δρόμο. Κάποτε που βαριόμουν προσπάθησα να τα μετρήσω, αλλά το αποτέλεσμα, φαντάζομαι λόγω έλλειψης συγκέντρωσης, ήταν κάτι ανάμεσα σε τριακόσια και τριακόσια τριάντα.

Το σημαντικό όμως δεν είναι ο ακριβής αριθμός των παραθύρων, αλλά η ώρα που οι γείτονες –άντρες, γυναίκες, παιδιά- κοιτούν μέσα από αυτά, παρακινημένοι από κάποιου είδους νοσταλγία, έτοιμη να ξεχαστεί, για τον ήλιο που κάποτε φαινόταν ανάμεσα στους λόφους, πριν κρυφτεί πίσω από τις διαφημιστικές πινακίδες. Ή ίσως, αν το καλοσκεφτεί κανείς, η στροφή του βλέμματος στον ορίζοντα να είναι απλώς σημάδι ότι επιτέλους τελείωσε άλλη μία καταραμένη μέρα.»

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Μαρία Χοσέ Φεράδα (Τεμούκο, Χιλή, 1977) είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας λογοτεχνικών έργων για παιδιά και εφήβους. Τα βιβλία της έχουν εκδοθεί σε πολλές χώρες και έχουν μεταφραστεί σε είκοσι γλώσσες.

Η Μαρία Χοσέ Φεράδα.

Το έργο της εκτείνεται από την ομορφιά των καθημερινών πραγμάτων μέχρι τα σημάδια που αφήνουν στην παιδική ηλικία οι δικτατορίες και οι τραυματικές συνθήκες μετανάστευσης. Ο ποιητικός λόγος που χρησιμοποιεί η συγγραφέας για να φωτίσει επώδυνες ιστορικές στιγμές τής επιτρέπει ταυτόχρονα να υμνεί την ομορφιά του κόσμου.

Έχει τιμηθεί με σημαντικές διακρίσεις για το έργο της, όπως το Βραβείο SM για Παιδική και Νεανική Λογοτεχνία και το New Horizons Bologna Ragazzi Award, ενώ ήταν τρεις φορές υποψήφια για το Astrid Lindgren Memorial Award. Βρίσκεται επίσης στη βραχεία λίστα για το Βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν 2026.