ainigmata kalanta

Για τα βιβλία των Μάκη Τσίτα και Ράνιας Μπουμπουρή «Κάλαντα» και «Αινίγματα» (εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος

Μιλώντας για την παράδοση δεν μπορείς να μην τονίσεις τη δυναμική που κρύβει και προπάντων τη σπουδαιότητά της σχετικά με τη διατήρηση και την εξέλιξη μιας κοινωνίας και του πολιτισμού της. Αποτελεί τις ρίζες της πολιτισμικής ταυτότητας γι’ αυτό και η αναγκαιότητα διάδοσης των στοιχείων της στις νέες γενιές, ιδίως στην εποχή μας που κατακλύζεται από δελεαστικές πρακτικές που εισβάλλουν άκριτα σε όλα τα επίπεδα της καθημερινότητας. «Το μέλλον έρχεται πάντα από το παρελθόν» είχε υπογραμμίσει σε ένα άρθρο του ο φιλόσοφος Edgar Morin, κάτι παρόμοιο και ο Κομφούκιος («μελέτησε το παρελθόν αν θέλεις να ορίσεις το μέλλον») και πιο ποιητικά ο Γιώργος Σεφέρης: «Σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν είναι σαν να σβήνεις και ένα αντίστοιχο κομμάτι από το μέλλον».

Τέσσερα τέτοια γενεσιουργά «κομμάτια» από το παρελθόν όπως είναι οι Παροιμίες, οι Γλωσσοδέτες, τα Κάλαντα και τα Αινίγματα, παρουσιάζονται σε τέσσερα καλαίσθητα βιβλία από τον Μάκη Τσίτα και την Ράνια Μπουμπουρή για τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Πρόκειται για βιβλία χάρμα οφθαλμών από την πλευρά της εικονογράφησης και μεστά περιεχομένου, δεδομένου ότι διαβάζονται ευχάριστα από παιδιά και από ενήλικες

Ο Τσίτας, διευθυντής του διαδικτυακού περιοδικού «Διάστιχο», βραβευμένος για βιβλία του –παιδικά και για ενήλικες– και η Ράνια Μπουμπουρή, υπεύθυνη ύλης του προαναφερόμενου περιοδικού, μεταφράστρια και συγγραφέας βιβλίων με ξεχωριστή θέση εκείνων που αποσκοπούν στη διασκεδαστική μάθηση (έχουν μελοποιηθεί από γνωστούς καλλιτέχνες), με απλές όσο και πολλαπλώς ποιητικές χειρονομίες, έφεραν ένα μεγάλο, χαρούμενο και διασκεδαστικό μέρος της παράδοσης στο προσκήνιο. Θα αναφερθώ στα δύο τελευταία βιβλία από τα προαναφερόμενα. Πρόκειται για βιβλία χάρμα οφθαλμών από την πλευρά της εικονογράφησης και μεστά περιεχομένου, δεδομένου ότι διαβάζονται ευχάριστα από παιδιά και από ενήλικες. Το καθένα έχει σύντομους και περιεκτικούς προλόγους προτείνοντας έμμεσα και ευχάριστους τρόπους χρησιμοποίησής τους.

psichogios tsitas kalantaΤο βιβλίο με τα Κάλαντα, αναδεικνύει την ελληνική παράδοση που είναι πλουσιότατη, αφού σχεδόν η κάθε περιοχή έχει και τα δικά της. Οι συγγραφείς έχουν κάνει μια πολύ καλή επιλογή από τα κάλαντα των τριών γιορτών (Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς, Φώτων) ξεκινώντας από τα γνωστά Πανελλήνια, περνώντας από όλες σχεδόν τις περιοχές της Ελλάδας και φτάνοντας ως την Κύπρο, τον Πόντο, τη Σμύρνη ακόμη και στο Βυζάντιο. Ο αναγνώστης παρατηρεί κάποιες διακειμενικές ομοιότητες ελάχιστων περιοχών με τα Πανελλήνια, ενώ οι συντριπτικά περισσότερες περιοχές έχουν διαφορετικά κάλαντα, που το καθένα χρήζει ιδιαίτερης προσοχής.

Διαβάζοντάς τα απαλλαγμένα από τη μουσική τους –η μουσική τους που έχει τη δική της αίγλη, μπορεί εύκολα να ακουστεί στο διαδίκτυο–, κάνουμε μια θαυμαστή περιήγηση στους αψεγάδιαστους στίχους τους που είναι φορτισμένοι με θρησκευτικό και κοινωνικό περιεχόμενο. Ερχόμαστε σε επαφή με μια εκπληκτική ποιητική περιδιάβαση με ασύλληπτης ωραιότητας εικόνες και λέξεις, διαμάντια της δημοτικής μας γλώσσας και κάποια, όπως του Πόντου, της εκκλησιαστικής. Ο λαϊκός ποιητής θέλει τη γέννηση του Χριστού κοντά και στη δική του ζωή και εμπειρία, αλλά και ως χαρούμενη γιορτή που τη συσχετίζει και με την προσπάθεια των καλαντιστών να κερδίσουν το ενδιαφέρον, εξυμνώντας μέλη της οικογένειας με άμεσο και με έμμεσο τρόπο, παράλληλα, τονίζοντας την προσμονή για υλική αμοιβή. Το αθώο και περιπαικτικό χιούμορ δεν λείπει από τα κάλαντα αρκετών περιοχών.

Έτσι, ο αναγνώστης και η αναγνώστρια θέλγονται συναντώντας στίχους όπως: «Πλήθος αγγέλων ψάλλουσιν» των Πανελλήνιων, «Γεννάται κι αναθρέφεται με μέλι και με γάλα» της Πελοποννήσου, «Όσ’ άστρα είναι στον ουρανό και φύλλα από τα δέντρα/τόσα καλά να δώσει ο Θιος σ’ αυτόν τον νοικοκύρη» της Σάμου, «Για σένα κόρη όμορφη, ήρθαμε να τα πούμε» των Κυκλάδων, «Κερά ψηλή, κερά λιγνή, κερά καμαροφρύδα» της Σμύρνης, «Εκεί που καλαντίσαμε καλά πλερώσατέ μας» της Κρήτης, «Τρεις Αποστόλοι μαμή γυρεύουν, μαμή γυρεύουν για μήλο τρέχουν» της Ορεστιάδας, «Παιδί μου πουν’ τα γράμματα παιδί μου που είναι ο νους σου / Τα γράμματα είναι στο χαρτί κι ο νους μου στα παιχνίδια», της Θεσσαλίας-Μακεδονίας, κ.ά.

Ένας πολιτισμικός θησαυρός αναδύεται σε λιγότερες από 50 σελίδες, αρκετός ώστε να ταξιδέψουν τα παιδιά σε σύγχρονα αλλά και εμβληματικά πολιτισμικά τοπία του ελληνισμού, βλέποντας εικόνες θρησκευτικής πίστης και κοινωνικής πραγματικότητας που έχουν ένα κοινό: τη χαρά για τις τρεις γιορτές και την αγάπη που αυτές στέλνουν για να τη μεταδώσουν τα παιδιά στα σπίτια, όσα τα καλοδέχονται, εκείνες τις μέρες. Ωστόσο, πρέπει να σημειώσω ότι τα κάλαντα για τους προαναφερόμενους, κοινωνικούς, θρησκευτικούς και τοπικούς λόγους, διαβάζονται και ανεξάρτητα από τις γιορτές.

Η εικονογράφηση του βιβλίου από την Ανδριάνα Ρούσσου, είναι ευχάριστη, χαρούμενη αποτυπώνοντας χαρακτηριστικές εικόνες από τα κάλαντα κάθε μέρους.

psichogios tsitas ainigmataΤα αινίγματα αποτελούν μια άλλη εξ ολοκλήρου διασκεδαστική ενότητα της παράδοσης. Μάλιστα κατέχουν κι ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο της Λαογραφίας. Θεωρούνται ότι έχουν την απαρχή τους στους χρησμούς των μαντείων. Σε κάθε περίπτωση η εμφάνισή τους δηλώνει τη φιλοσοφική διάθεση του λαϊκού δημιουργού.

Για το βιβλίο Αινίγματα η Ανδριάνα Ρούσσου πρωτοτυπεί. Η εικονογράφηση του καθενός αινίγματος αποτελεί μια αφήγηση με πολλά σημαινόμενα, άλλες φορές ρεαλιστικά άλλες φαντασιακά κι άλλες συμβολικά. Δεν το εικονογραφεί απλώς, αλλά το ερμηνεύει δίνοντάς του άλλες φορές παιγνιώδες ύφος, άλλες ποιητικό κι άλλες κλείνοντας το μάτι στον αναγνώστη, ώστε να ψάξει καλά μέσα στην εικόνα να βρει τη λύση του, που ορισμένες φορές βρίσκεται σε μια λεπτομέρεια.

Έτσι το παιδί αλλά και ο ενήλικος θα συναντήσουν πυκνά και κρυφά νοήματα, λεκτικά και ζωγραφικά, για τον ήλιο, τον καπνό, το χελιδόνι, το ποδήλατο, το ποτάμι, τον αέρα, τον βασιλικό, τον κόκορα, το μυστικό και για άλλα πολλά. Ανάμεσα δε στις ζωγραφιές παρακινούνται να μαντέψουν κάθε φορά το αίνιγμα, κι αν δυσκολευτούν, μεταβαίνουν στο τέλος του βιβλίου προκειμένου να βρουν τη λύση του.

Και τα δύο βιβλία, στο τέλος τους, έχουν ευφάνταστες και παιγνιώδεις δραστηριότητες που καλείται το παιδί να τις φέρει σε πέρας. Αλλά και τα δύο βιβλία, αυτόνομα, με το περιεχόμενό τους, κινητοποιούν τους μικρούς αναγνώστες είτε να προβούν σε παρόμοια θέματα ζωγραφικής είτε, ειδικά για το δεύτερο βιβλίο, να δημιουργήσουν δικά τους αινίγματα με ζωγραφιές.


Ο ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ είναι τ. πανεπιστημιακός, συγγραφέας, κριτικός βιβλίων για νέους. Τελευταίο του βιβλίο η ποιητική συλλογή «Η πολιτεία των γάτων» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο «Όλιβερ Τουίστ» και Οι «Μικρές Κυρίες»: Γιατί τα σημερινά παιδιά αξίζει να διαβάζουν κλασική λογοτεχνία σε διασκευή

Ο «Όλιβερ Τουίστ» και Οι «Μικρές Κυρίες»: Γιατί τα σημερινά παιδιά αξίζει να διαβάζουν κλασική λογοτεχνία σε διασκευή

Για τα βιβλία « Οι Μικρές Κυρίες« της Λουίζα Μέι Άλκοτ, σε διασκευή Αργυρώς Πιπίνη και ο «Όλιβερ Τουίστ» του Τσαρλς Ντίκενς, σε μετάφραση-διασκευή Τατιάνας ΓαλάτουλαΔύο κλασικά μυθιστορήματα και η διασκευή τους σε μικρή φόρμα για το σπίτι, το σχολείο, τη σκηνή.

Γράφει...

«Ενα καλαμάρι επιθυμεί να πάει στο φεγγάρι» του Γιώργου Τσακνιά και «Φεγγάρια παιδιά» του Γιάννη Σ. Παπαδάτου – Ποίηση για παιδιά, σαν ταξίδι

«Ενα καλαμάρι επιθυμεί να πάει στο φεγγάρι» του Γιώργου Τσακνιά και «Φεγγάρια παιδιά» του Γιάννη Σ. Παπαδάτου – Ποίηση για παιδιά, σαν ταξίδι

Για τα βιβλία «Ένα καλαμάρι επιθυμεί να πάει στο φεγγάρι κι άλλες ποιητικές ιστορίες» (εκδ. Παπαδόπουλος) του Γιώργου Τσακνιά σε εικονογράφηση Ιφιγένειας Καμπέρη και «Φεγγάρια παιδιά» (εκδ. Πατάκη) του Γιάννη Σ. Παπαδάτου, σε εικονογράφηση: Βάσως Ψαράκη. Κεντρική εικόνα: © Ιφιγένεια Καμπέρη.

...
Πώς μπορούν τα παιδιά να μαγευτούν από την ποίηση; Τρία βιβλία για τη ζωή και το έργο του Σεφέρη, του Καβάφη, του Μαβίλη

Πώς μπορούν τα παιδιά να μαγευτούν από την ποίηση; Τρία βιβλία για τη ζωή και το έργο του Σεφέρη, του Καβάφη, του Μαβίλη

Τρία βιβλία που συστήνουν στους νεαρούς αναγνώστες τρεις ποιητές, με τρόπο ξεχωριστό. «Το φάντασμα της βιβλιοθήκης: Ανακαλύπτοντας τον Λορέντζο Μαβίλη» του  Γρηγόρη Χαλιακόπουλου (εκδ. Καλειδοσκόπιο) και τα βιβλία «Το όνομά μου είναι... Γιώργος Σεφέρης» και «Το όνομά μου είναι... Κ.Π. Καβάφης» (εκδόσε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Σαν στο σπίτι σου» της Σίγκνε Τορπ: Μαθήματα αρχιτεκτονικής ανθρωπολογίας σε ένα βιβλίο για παιδιά

«Σαν στο σπίτι σου» της Σίγκνε Τορπ: Μαθήματα αρχιτεκτονικής ανθρωπολογίας σε ένα βιβλίο για παιδιά

Για το εικονογραφημένο βιβλίο γνώσεων «Σαν στο σπίτι σου» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Μάρτης) της Σίγκνε Τορπ. 

Γράφει η Ελεύθερία Ράπτου

Η Σίγκνε Τορπ [Signe Torp] είναι Νορβηγίδα συγγραφέας και εικονογράφος παιδικών βιβλίων. Μεγάλωσε στο Όσλο όπ...

«Παιδιά, χωράει όλη η αρχαιότητα στο ασανσέρ;» του Θεόδωρου Παπακώστα (κριτική) – Ο αρχαίος κόσμος σαν διασκεδαστικό ταξίδι

«Παιδιά, χωράει όλη η αρχαιότητα στο ασανσέρ;» του Θεόδωρου Παπακώστα (κριτική) – Ο αρχαίος κόσμος σαν διασκεδαστικό ταξίδι

Για το βιβλίο του Θεόδωρου Παπακώστα «Παιδιά, χωράει όλη η αρχαιότητα στο ασανσέρ;» (εικονογράφηση: Lawrence Elwick, εκδ. Key Books).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Τα ασανσέρ ανεβαίνουν, αλλά και καταβαίνουν. Μπαίνουν μέσα άνθρ...

Ο «Όλιβερ Τουίστ» και Οι «Μικρές Κυρίες»: Γιατί τα σημερινά παιδιά αξίζει να διαβάζουν κλασική λογοτεχνία σε διασκευή

Ο «Όλιβερ Τουίστ» και Οι «Μικρές Κυρίες»: Γιατί τα σημερινά παιδιά αξίζει να διαβάζουν κλασική λογοτεχνία σε διασκευή

Για τα βιβλία « Οι Μικρές Κυρίες« της Λουίζα Μέι Άλκοτ, σε διασκευή Αργυρώς Πιπίνη και ο «Όλιβερ Τουίστ» του Τσαρλς Ντίκενς, σε μετάφραση-διασκευή Τατιάνας ΓαλάτουλαΔύο κλασικά μυθιστορήματα και η διασκευή τους σε μικρή φόρμα για το σπίτι, το σχολείο, τη σκηνή.

Γράφει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δώδεκα βιβλία για να διαβάσουν τα παιδιά στις διακοπές του Πάσχα: Χωρίς λαγούς και σοκολατένια αβγά αλλά με πολλή αγάπη

Δώδεκα βιβλία για να διαβάσουν τα παιδιά στις διακοπές του Πάσχα: Χωρίς λαγούς και σοκολατένια αβγά αλλά με πολλή αγάπη

Μια επιλογή δώδεκα βιβλίων για να προσφέρουμε στα παιδιά για τις γιορτές του Πάσχα. Βιβλία που δεν αντλούν τη θεματική τους από τις παραδόσεις και τα έθιμα των ημερών αλλά εμφορούνται από μηνύματα αγάπης, αλληλεγγύης, δικαιοσύνης και ειρήνης.

Επιμέλεια: Ελένη Κορόβηλα

...

«Ο Αόρατος Τονίνο» του Τζάνι Ροντάρι – Το παραμύθι και η παράσταση: Μήπως δεν είναι και τόσο τραγικό να κάνεις λάθη;

«Ο Αόρατος Τονίνο» του Τζάνι Ροντάρι – Το παραμύθι και η παράσταση: Μήπως δεν είναι και τόσο τραγικό να κάνεις λάθη;

«Ο Αόρατος Τονίνο» του Τζάνι Ροντάρι ανεβαίνει στο Από Μηχανής Θέατρο σε θεατρική διασκευή Σοφιάννας Θεοφάνους και σκηνοθεσία Δημήτρη Μυλωνά. 

Γράφει η Ελευθερία Ράπτου

Ο Τζάνι Ροντάρι είναι διαχρονικά μοντέρνος, αναπάντεχα κλασικός, και μοιάζει ν...

«Η Αγγελίνα» της Ξένιας Καλογεροπούλου – Ένα αλλιώτικο παραμύθι και μια ξεχωριστή παράσταση

«Η Αγγελίνα» της Ξένιας Καλογεροπούλου – Ένα αλλιώτικο παραμύθι και μια ξεχωριστή παράσταση

Για το παραμυθι «Η Αγγελίνα» της Ξένιας Καλογεροπούλου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μάρτης και την θεατρική μεταφορά του παραμυθιού από την Ομάδα Ρετρό σε μια παράσταση που ανεβαίνει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.

Γράφει η Ελευθερία Ράπτου 

...

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ