«Το θαυμαστό ταξίδι του Έντουαρντ Τιουλέιν» της Κέιτ ΝτιΚαμίλο – Μια περιπέτεια αυτογνωσίας και μεταμόρφωσης

Ο Έντουαρντ Τιουλέιν, πορσελάνινος λαγός με φανταχτερή φορεσιά, το αγαπημένο παιχνίδι της μικρής Αμπιλίν, «ζει» μια άνετη ζωή στο όμορφο σπίτι της μεσοαστικής αμερικανικής οικογένειας, που απαρτίζεται από τους γονείς, το μικρό κορίτσι και τη γιαγιά Πελεγκρίνα. Ο λαγός, όμορφος, αρχοντικός, αυτάρεσκος, είναι το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου της Κέιτ ΝτιΚαμίλο Το θαυμαστό ταξίδι του Έντουαρντ Τιουλέιν, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. 

Στα είκοσι επτά κεφάλαια του βιβλίου ξεδιπλώνεται η ιστορία του Έντουαρντ Τιουλέιν που άρχισε τη ζωή του σαν αντικείμενο θαυμασμού, το πορσελάνινο αριστούργημα που, τη δεκαετία του 30, δίνεται ως δώρο σε ένα 10χρονο κοριτσάκι, για να τη συνεχίσει ως πρωταγωνιστής, παρά τη θέλησή του, ενός ταξιδιού περιπέτειας, δοκιμασιών και αυτογνωσίας. Η δομή των κεφαλαίων, που είναι σύντομα και περιεκτικά, λειτουργεί σαν μια καλοδουλεμένη αλυσίδα γεγονότων. Ο πορσελάνινος λαγός είναι το πρόσωπο μέσω του οποίου στήνεται μια μεστή συναισθημάτων και καταστάσεων αλληγορία για την αγάπη και την καταλυτική της παρουσία στη ζωή μας.

Για να βρεις τον εαυτό σου πρέπει πρώτα να τον χάσεις

Με υποφώσκουσα τη βιβλική παραίνεση ότι για να βρεις τον εαυτό σου πρέπει πρώτα να τον χάσεις, ο Έντουαρντ ξεκινά τις περιπέτειές του ως προσωποποίηση του εγωκεντρισμού, της πορσελάνης που η γυαλιστερή επιφάνειά της αντανακλά, χωρίς να αισθάνεται. Οι περιπέτειές του ξεκινούν όταν κατά λάθος πέφτει στον ωκεανό από το κατάστρωμα του υπερωκεάνιου Queen Mary, που μεταφέρει την οικογένεια της μικρής Αμπιλίν στην Αγγλία. Ο Έντουαρντ περνάει 297 μέρες στον πάτο του ωκεανού, μέχρι που μια καταιγίδα τον παρασύρει και τον παγιδεύει στα δίχτυα ενός περαστικού ψαρά. 

Ο ψαράς παίρνει τον λαγό στο σπίτι του όπου η γυναίκα του τον ντύνει και του μιλάει σαν να είναι θυλυκός. Αλλά το ταξίδι του Έντουαρντ δεν τελειώνει εκεί: περνάει από χέρι σε χέρι, βρίσκεται διαδοχικά μαζί με έναν αλήτη και τον σκύλο του και μια τετράχρονη κοπέλα που έχει φυματίωση και τον αδερφό της. Ο πορσελάνινος λαγός θα βρεθεί σπασμένος, θα ξανακολληθεί και θα μείνει για πολύ καιρό προς πώληση στο ράφι ενός μαγαζιού με κούκλες, ώστπου ο κύκλος των περιπετειών του ολοκληρώνεται και βρίσκεται ξανά στα χέρια της πρώτης ιδιοκτήτριάς του, της Αμπιλίν, που πλέον έχει τη δική της κόρη. Ο Έντουαρντ Τιουλέιν, τότε, σαν άλλος «Οδυσσέας» θα ξαναφτάσει στην Ιθάκη του, όμορφος όπως και πριν, αλλά απολύτως διαφορετικός.

Ο Έντουαρντ Τιουλέιν, τότε, σαν άλλος «Οδυσσέας» θα ξαναφτάσει στην Ιθάκη του, όμορφος όπως και πριν, αλλά απολύτως διαφορετικός. 

Μέσα από όλες αυτές τις περιπέτειες, ο Έντουαρντ θα βιώσει έντονες συγκινήσεις: θα νιώσει απελπισία, απογοήτευση, λύπη, αλλά και χαρά, ευγνωμοσύνη, φιλία, τρυφερότητα και στο τέλος την αγάπη. Το βαθύτερο και ουσιαστικότερο αίσθημα που κονιορτοποιεί την βολική εικόνα του εαυτού μας, και μετουσιώνει την ύπαρξη σε κάτι πολύ ανώτερο και καθολικότερο από οτιδήποτε είμαστε ή έχουμε βιώσει πρωτύτερα. 

Το μυθιστόρημα της ΝτιΚαμίλο είναι ένα παραμύθι για την αναζήτηση του νέου εαυτού, για την ισχυρή διακινδύνευση που χρειάζεται να αναλάβει κάθε άνθρωπος προκειμένου να συναντήσει τους άλλους ανθρώπους. Ο λαγός Έντουαρντ Τιουλέιν, ως η κεντρική πρωταγωνιστική φιγούρα, εξεικονίζει ακριβώς αυτό το δύσκολο, κοπιώδες, περιπετειώδες, αλλά τόσο λυτρωτικό ταξίδι προς την αγάπη, το «άνοιγμα» στον Άλλο.

Η Kate DiCamillo γεννήθηκε στη Φιλαδέλφεια και μετακόμισε με την οικογένειά της στη Φλόριντα σε ηλικία πέντε ετών. Tο πρώτο της διήγημα Γουίν Ντίξι, ένας ξεχωριστός σκύλος απέσπασε το Newbery Honor το 2001. Το δεύτερο βιβλίο της Το ξύπνημα της Τίγρης προτάθηκε για το National Book Award. To 2004, H Ιστορία του Ντεσπερό πήρε το Newbery Medal. Το Θαυμαστό ταξίδι του Έντουαρντ Τιουλέιν βραβεύτηκε το 2006 με το Boston Globe Horn Book Award και ήταν στη βραχεία λίστα του Quill Awards. Το 2007 ήταν στη λίστα των 100 καλύτερων παιδικών βιβλίων του National Education Association των ΗΠΑ και το 2012 ανακηρύχθηκε ένα από τα καλύτερα βιβλία διαχρονικά από το School Library Journal. Aκολούθησαν Ο Μάγος και ο Ελέφαντας, Φλώρα και Οδυσσέας και πολλά εικονογραφημένα βιβλία. Το νέο της βιβλίο Η προφητεία της Μπέατρις σε εικονογράφηση της Sophie Blackall εκδόθηκε το 2021 και κυκλοφορεί επίσης από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Η ΝτιΚαμίλο με τη γλαφυρή της γραφή, οργανώνει σαν ημερολόγιο τη διαδρομή του λαγού, τη σταδιακή συναισθηματική ωρίμανση του πρωταγωνιστή, χρωματίζοντας με τόνους σέπιας τους συνοδοιπόρους της περιπέτειάς του. Η έννοια του ταξιδιού είναι ιδιαίτερα προσφιλής στη συγγραφέα που γνωρίζει μεγάλη επιτυχία στις ΗΠΑ. Μάλιστα και σε ένα άλλο βιβλίο της, το The Magician’s Elephant, η κινηματογραφική μεταφορά του οποίου προβάλλεται από το συνδρομητικό κανάλι Netflix, ο πρωταγωνιστής ζει επίσης μια προσωπική «μαγική» περιπλάνηση. 

Η ΝτιΚαμίλο καταφέρνει να μιλήσει με απλότητα και ενδόμυχη τρυφερότητα στους ανήλικους αναγνώστες και να τους φέρει σε επαφή με καταστάσεις άβολες και δύσκολες. Έτσι, ζητήματα όπως η εγκατάλειψη, η έλλειψη στέγης και τροφής, η παιδική κακοποίηση, η σκληρότητα (ακόμα και ανάμεσα σε παιδιά), η εκμετάλλευση, η κατάθλιψη, η αρρώστια, ο θάνατος, το πένθος αποτελούν μέρη της ιστορίας, χωρίς όμως να καταδυναστεύουν την πορεία αυτογνωσίας. Η ζωή δεν είναι ανέφελη, πορσελάνινη, ακίνητη και ακύμαντη. 

Βικτωριανή αισθητική με στοιχεία road-story μυθιστορήματος

Το θαυμαστό ταξίδι του Έντουαρντ Τιουλέιν τοποθετείται χρονικά στην εποχή του μεσοπολέμου, στα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης, κάτι που ταξιδεύει τους μικρότερους αναγνώστες σε μια ασφαλή χρονικά απόσταση, ικανή να απαλύνει τον αντίκτυπο των γεγονότων, αλλά συγχρόνως δεν αποξενώνει συναισθηματικά. Η γραφή της απηχεί βικτωριανή αισθητική, αναμιγμένη με στοιχεία μυθιστορήματος τύπου road-story. Χτίζει σταδιακά ατμόσφαιρα αγωνίας, ενώ εστιάζοντας συχνά στη λεπτομερή περιγραφή περιφερειακών ζητημάτων, πραγμάτων, καταστάσεων, χαρακτηριστικών, συγκροτεί μια απολύτως ιδιαίτερη αφηγηματική «άλω», που φωτίζει ολοκληρωμένα τα πρόσωπα της ιστορίας, τους χώρους, τις διαθέσεις.

Η γραφή της απηχεί βικτωριανή αισθητική, αναμιγμένη με στοιχεία μυθιστορήματος τύπου road-story.

Το επίμετρο της ιστορίας περιγράφει με λίγες λέξεις τα τεκταινόμενα και δύναται να λειτουργήσει ως σύντομο σενάριο-οδηγός για ποικίλες δραματοποιήσεις της βασικής ιστορίας.

Παράλληλα, η εικονογράφηση με χρώματα και σχεδιαστικές γραμμές που θυμίζουν έντονα εικονογραφήσεις του 19ου αιώνα, με έμφαση στη λεπτομέρεια, λειτουργεί τροχιοδεικτικά, αναδεικνύοντας τα σημεία-κόμβους του έργου. Την υπογράφει ο επίσης βραβευμένος Ρώσος εικονογράφος Bagram Ibatoulline ο οποίος μετανάστευσε στις ΗΠΑ το 1991. Η μετάφραση στα ελληνικά των Μαρίας Αγγελίδου και Άγγελου Αγγελίδη σέβεται το ύφος της συγγραφέως.

Η ΝτιΚαμίλο γράφει ένα παραμύθι-ημερολόγιο, για τη δύναμη της αγάπης, το θάρρος, την αντιμετώπιση των δυσκολιών. Η αυτογνωσία έχει το τίμημά της. Πιστή στην αρχή των αδελφών Γκριμ ότι τα παραμύθια δεν τελειώνουν πάντα όμορφα, η συγγραφέας επιδιώκει να δείξει ότι κάθε τέλος μπορεί να είναι όμορφο, όταν ζούμε με αλήθεια και ανοικτότητα. Το προσωπικό παραμύθι μπορεί να έχει αίσιο τέλος, εφόσον συνειδητοποιήσουμε, όπως ο κύριος Έντουαρντ Τιουλέιν, ότι το ταξίδι της ζωής είναι θαυμαστό.

Από τις εκδόσεις Διόπτρα κυκλοφορεί επίσης, το βιβλίο της Κέιτ ΝτιΚαμίλο Η προφητεία της Μπέατρις (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης).