Αλέν Γλυκός: «Αν ο Καζαντζάκης μπορούσε να δει την Κρήτη τώρα, ίσως να δάκρυζε λίγο»

Στο 4ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, στο Μεγάλο Αρσενάλι, συναντήσαμε τον Αλέν Γλυκό, συγγραφέα του δίτομου graphic novel Καζαντζάκης (μτφρ. Κατερίνα Ζωγραφιστού, εκδ. Διόπτρα), και μιλήσαμε για το έργο του, τη σχέση του με τον Νίκο Καζαντζάκη και βέβαια, την επίσκεψή του στην Ελλάδα, τόπο καταγωγής της οικογένειάς του.

Ο Αλέν Γλυκός στην παρουσίαση των γκράφικ νόβελ του για τον Καζαντζάκη, στο 4ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, συνομιλεί με τη δημοσιογράφο Ελεωνόρα Ορφανίδου.

Τι σας τράβηξε στον Νίκο Καζαντζάκη; Πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή σας μαζί του;

Η πρώτη φορά που συνάντησα τον Καζαντζάκη ήταν όταν ήμουν μικρό αγόρι και είδα την ταινία με τον Ζορμπά. Τότε δεν ήξερα τίποτε για τον συγγραφέα. Έπειτα διάβασα την Αναφορά στον Γκρέκο, αυτή η ανάγνωση ήταν για εμένα ένας πραγματικός σεισμός. Ζωή, φιλοσοφία, ισορροπία ανάμεσα σε δράση και σκέψη…

Όταν άρχισα να γράφω το graphic novel, ανακάλυψα το έργο του σε βάθος. Ήταν συγχρόνως φιλόσοφος και άνθρωπος της δράσης. Από έφηβος και σε όλη τη ζωή του, έψαχνε μια πατρική φιγούρα, πήγε προς τον Χρηστό, τον Βούδα, τον Ζορμπά, τον Νίτσε, τον Μπεργκσόν, τον κομμουνισμό.

Είστε συγγραφέας σχεδόν τριάντα μυθιστορημάτων. Το έργο σας συνομιλεί με κάποιον τρόπο με το έργο του Καζαντζάκη;

Έγραψα πολλά βιβλία πριν φτιάξω το graphic novel, πριν ανακαλύψω τον Καζαντζάκη. Το έργο μου προηγουμένως δεν είχε σχέση με τον Καζαντζάκη. Αλλά όταν τον διάβασα, ανακάλυψα μια συγγένεια, έχουμε κοινά σημεία, την οικογενειακή ιστορία με τους Τούρκους -η οικογένειά μου προέρχεται από τη Μικρά Ασία-, τη μοναξιά της συγγραφής, την αντίθεση ανάμεσα στη φιλοσοφία και στη δράση – είμαι καθηγητής φιλοσοφίας. Όταν διάβασα το Καπετάν Μιχάλης, σε πολλές σελίδες αισθάνθηκα πως θα μπορούσα να το ‘χα γράψει εγώ.

Βρήκα το έργο του Καζαντζάκη μέσα στο έργο μου. Όταν διάβασα τη φράση: «Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, είμαι λέφτερος», άρχισα να αναρωτιέμαι: «Τι πάει να πει “ελεύθερος”»; Για ποια ελευθερία μιλάει; Σκέφτηκα ότι έγινε ελεύθερος μόλις πέθανε. Γιατί δεν ήταν δυνατό να μην ήλπιζε, να μη φοβόταν. Αλλά διατυπώνοντας αυτή τη σκέψη, έθεσε ένα πολύ ουσιαστικό ζήτημα.

Νομίζω ότι ο πρώτος τόμος είναι το «τοπικό» και ο δεύτερος το «τοπικό χωρίς τοίχους».

Ο πρώτος τόμος του graphic novel μιλά κυρίως για τα πρώτα χρόνια της ζωής του Καζαντζάκη και ο δεύτερος για τα ταξίδια του. Με ποιο σκεπτικό έγινε αυτός ο διαχωρισμός; Τι κρύβεται στα ταξίδια του Καζαντζάκη που είναι σημαντικό για την κατανόηση του έργου του;

Ο πρώτος τόμος μιλά για το τοπικό, την Κρήτη. Ο δεύτερος για το παγκόσμιο. Ένας ποιητής, ο Μιγκέλ Τόργκα, είχε πει πως το παγκόσμιο είναι το τοπικό χωρίς τοίχους. Νομίζω ότι ο πρώτος τόμος είναι το «τοπικό» και ο δεύτερος το «τοπικό χωρίς τοίχους». Ήταν πολύ σημαντικό να γράψω για αυτά που έμειναν στον Καζαντζάκη από την Κρήτη, που τα μετέφερε σε όλον τον κόσμο. Κουβεντιάσαμε πολύ με τον Antonin, δεν πήρα μόνος μου τις αποφάσεις και είχε πολύ ενδιαφέρον η συζήτησή μας, γιατί είχε κοιτάξει το έργο του Καζαντζάκη κάπως διαφορετικά.

Αυτό με οδηγεί στο επόμενο ερώτημα: πώς ήταν η συνεργασία σας με τον Antonin; Πώς διαφέρει η συγγραφή ενός μυθιστορήματος από τη δημιουργία ενός graphic novel;

Με τον Antonin είχαμε κάνει δυο graphic novel πιο πριν, ένα από αυτά το Μανώλης, που είναι η ιστορία του πατέρα μου. Ήταν μια διασκευή ενός μυθιστορήματός μου για νέους. Ύστερα κάναμε το Gilets de sauvetage, για τα σωσίβια διάσωσης που φορούν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες από τη Συρία, το Αφγανιστάν κλπ. Το 2015 βρεθήκαμε με την οικογένειά μου στη Χίο, γιατί ο πατέρας μου θα γινόταν εκατό ετών. Ήμασταν σε ένα ξενοδοχείο κοντά στη θάλασσα, απέναντι από την Τουρκία και την πρώτη νύχτα ακούσαμε θορύβους. Ήταν ένα πλοίο με σαράντα πέντε μετανάστες από τη Συρία, γυναίκες, παιδιά κλπ. Έγραψα ογδόντα σελίδες για αυτό το γεογνός και ο Antonin μού είπε ότι πρέπει να το κάνουμε graphic novel.

Έτσι, όταν ξεκινήσαμε τη δουλειά για τον Καζαντζάκη, δεν ήταν η πρώτη φορά που συνεργαζόμασταν. Πάντα δουλεύουμε με τον ίδιο τρόπο, διαβάζουμε το κείμενο, το μεταμορφώνουμε σε σενάριο και μετά, κάθε εβδομάδα, ή κάθε μέρα δουλεύουμε μαζί. Και η δουλειά είναι η συνάντηση ανάμεσα στα κείμενα και την εικόνα. Πολύ συχνά μου έλεγε: «Όχι, δεν μπορείς να το το πεις αυτό, η εικόνα το λέει». Και το αντίθετο, καμιά φορά: «Δεν προχωρά σωστά αυτό, πρέπει να το σχεδιάσεις αλλιώς». Ένας συνεχόμενος διάλογος.

Πώς αισθάνεστε που στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων βρεθήκατε στην Κρήτη, τόπο καταγωγής του Καζαντζάκη, όπου εκτυλίσσονται και αρκετά έργα του;

Κάθε φορά που έρχομαι στην Κρήτη, δεν βρίσκω τον Καζαντζάκη, βρίσκω τον πατέρα μου και την οικογένειά μου. Ο πατέρας μου είναι παντού στην Κρήτη και βεβαίως, οι ιστορίες των δυο προσώπων συναντιούνται σε κάποια σημεία. Όταν διάβασα την Αναφορά στον Γκρέκο και κυρίως τον Καπετάν Μιχάλη, ανακάλυψα την Κρήτη του Καζαντζάκη. Τώρα βρίσκω πως άλλαξε πολύ. Η νέα γενιά ζει πολύ διαφορετικά. Λείπουν πολλά πράγματα. Δεν ξέρω, για παράδειγμα, αν οι νέοι ενδιαφέρονται για τον Καζαντζάκη... Προχθές, που πήγαμε στα μικρά χωριά στο κέντρο της Κρήτης, μπορέσαμε ακόμα να νιώσουμε λίγο τη ζωή του Καζαντζάκη, αλλά στα Χανιά, στο Ηράκλειο, στο Ρέθυμνο κλπ, δεν ξέρω πού βρίσκεται ο συγγραφέας πλέον. Και νομίζω πως αν μπορούσε να δει την Κρήτη τώρα, ίσως να δάκρυζε λίγο.

*Ο ΣΟΛΩΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Δυο λόγια για τον συγγραφέα 

Ο Allain Glykos, γεννημένος το 1948, ελληνικής καταγωγής από Έλληνα πατέρα και Γαλλίδα μητέρα, ζει και διδάσκει στο Μπορντώ. Είναι επίκουρος καθηγητής στις επιστήμες της εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Μπορντώ 1 και συγγραφέας σχεδόν τριάντα μυθιστορημάτων. Είναι επίσης ο δημιουργός ενός ντοκιμαντέρ με θέμα τον πατέρα του που γυρίστηκε για τη γαλλική και την ελληνική τηλεόραση.

Πέρα από τα έργα για τον Νίκο Καζαντζάκη, μαζί με τον εικονογράφο Antonin έχουν δημιουργήσει άλλα δύο graphic novels, το ένα εκ των οποίων το Μανώλης (Εκδόσεις Μικρός Ήρως, 2022).